Saltu al enhavo

Okcidentala literaturo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Granda parto de okcidentala literaturo estis publikigita en ĝia oficiala revuo Cosmoglotta.

Granda parto de okcidentala literaturo estis publikigita en ĝia oficiala revuo Cosmoglotta. Okcidentalo estas artefarita lingvo kreita de Edgar de Wahl en 1922. Ĝi estas karakterizita per natura kaj regula lingvo, meza vojo inter la artefariteco de Esperanto kaj Ido, kaj la tuta natureco de Interlingvao (kiu inkluzivas multajn malregulaĵojn).[1]

La periodoj en kiuj estas dividita interlingva literaturo estas:

  • Unua periodo (1921-1927): De la kreado de la lingvo ĝis la ŝanĝo de sidejo al Vieno.
  • Viena periodo (1927-1949): De la ŝanĝo de sidejo al Vieno ĝis la ŝanĝo de nomo al Interlingue.
  • Periodo de paralizo (1950-1999): De la ŝanĝo de nomo de la lingvo ĝis la kreado de la unua Yahoo! Grupo.
  • Interreta reviviĝo (1999 ĝis nun): Ekde la kreado de la unua Yahoo! Grupo ĝis nun.

Unua periodo (1921-1927)

[redakti | redakti fonton]

La unua konata eldonaĵo en la Okcidento estas la libro Transcendent algebra, ideografie matematical, experiment de un lingue filosofic, de Jakob Linzbach, eldonita en 1921. Tamen tiu ĉi libro ne povas esti konsiderata kiel "literatura verko".

La unua literatura teksto trovebla en Cosmoglotta estas la Hymne de Kaarlo Hammar, tradukita el la finna de K.J. Saarinen en Kosmoglott 1925.[1]

La jena literatura verko aperis en la Supplement 1 de Kosmoglott (jaro 1926). La celo de tiu ĉi revuo estis eldoni tradukojn de sciencaj kaj literaturaj tekstoj. En la unua numero troviĝas tradukoj de du Goethe-aj poemoj faritaj de A. Toman: verso 48 (kvankam ĝi aperis kiel 54 en Cosmoglotta) de la teksto Vier Jahreszeiten kaj ankaŭ parto de la poemo Wandrers Nachtlied.[1]

A. Toman tradukis ankaŭ poezion de Jaroslav Vrchlický[1]​. En 1926 estis publikigita Nationalism in Occidente, kio estis la traduko de A. Toman el la angla de la unua ĉapitro de Nationalism, publikigita en 1918 fare de Rabindranath Tagore.

Viena periodo (1927-1949)

[redakti | redakti fonton]

La dua periodo de okcidentala literaturhistorio estas la Viena periodo, kiu komenciĝis en 1927 kaj daŭris ĝis 1949, kiam la nomo de la lingvo estis ŝanĝita al Interlingue.

En Supplement al Cosmoglotta 7 (1927), estas la traduko de "Persaj Frazoj" de Saadi, kaj en Supplement al Cosmoglotta 8 (Marto 1927), estas Li Francia depos li guerre, de Hermann Keyserling, kaj fragmento de Suicide, de T.G. Masaryk[1].

En 1930, Ric Berger publikigis Historiettes in Occidental, kompilon de bildstrioj origine publikigitaj en Helvetia[1] revuo.

Eldonas ankaŭ en 1930 Ú es mi hem?, de Konstanti Balmont, tradukita de A. Toman kunlabore kun M. Guilbert, A. Deminger kaj Edgar de Wahl[1].

En 1931 aperis la verko Manuel Menendez, verko de Edmondo de Amicis tradukita de A. Toman kun la helpo de Edgar de Wahl. Ankaŭ en tiu jaro estis eldonita Un descende in li Maelstrom, verko de Edgar Allan Poe, tradukita ankaŭ de A. Toman kun la helpo de Edgar de Wahl[1].

Jaroslav Podobský eldonis Li Astres del Verne, kolekton de originala poezio en Occidental[1].

En 1938, Jan Amos Kajš publikigis Krasina, rakonta del subterrania del Moravian carst[1]​.

Inter la originaj verkoj, tiuj de A.E. Kurtenoj, kiel Li vive pende a un fil, Li mendico, Li incercerat princessa kaj Pro amore al musica; kaj la rakonto Cacuma, de P. Dimitriev, publikigita en Cosmoglotta A 143 (januaro 1949)[1]​.

Periodo de stagno (1950-1999)

[redakti | redakti fonton]
Un Adío, de Arvid Brenner, de Arvid Brenner, tradukita en 1958 de Eric Ahlström.

La periodo de stagnado komenciĝis en 1950, kiam la Occidental-Union oficiale voĉdonis por ŝanĝi la nomon de la lingvo al Interlingue. Ĉi tiu ŝanĝo estis akceptita kun 91% subteno. Tiu ĉi periodo finiĝis kun la kreado de la unua Yahoo! Grupo en Okcidentalo en 19991.

Interlingvo aperis en 1951 kaj multaj okcidentistoj, inkluzive de Ric Berger, unu el ĝiaj ĉefaj defendantoj, komencis subteni tiun novan IALA-lingvon, kio signifis malfortigon de la movado. Kosmoglotta daŭre aperis, sed malpli ofte ĝis la punkto de ĉesi aperi en 1985. Laŭ Don Harlow, Esperanto-aŭtoro, Adrian Pilgrim, tiam redaktoro de Cosmoglotta, diris, ke la okcidentano povus esti priskribita kiel "morta lingvo"[1].

Li matre parla, traduko de Josef Křesina el la ĉeĥa originalo de Jiří Marek, estis publikigita en 1954[1].

Li allocution al chefes de Lebak, de Multatuli, estis tradukita de Piet Cleij kaj publikigita en 1955. Temas pri fragmento de la verko "Max Havelaar", kiu "estis severa akuzo kontraŭ la nederlanda kolonia sistemo de tiu tempo"[1]​.

En 1957 la Interlingue Instituto Nederland publikigis Camises Nuptial, de Karel Jaromír Erben, tradukitan de Josef Křesina. En 1958, Eric Ahlström publikigis "Un adio", liberan tradukon de Arvid Brenner. De la sama tradukisto estas la libro "A dizertinto", originale verkita de Bo Bergman kaj publikigita (la traduko) en 1958, la jaro de eldonado de Epizodo kun perspektivoj, de Harald Herdal[1].

En 1964 Francis R. Pope publikigis la libron Poemas, poemaro tradukita el la germana, la franca kaj la angla[1].

Interreta reviviĝo (1999 ĝis nun)

[redakti | redakti fonton]

La okcidentala reviviĝo komenciĝis en 1999, kiam la unua Yahoo! Grupo en Okcidentalo. Antaŭ tio, la lingvo suferis periodon de malkresko en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. En ĉi tiu tempo, indas noti la kreadon de Vikipedio, kiu atingis 5 000 artikolojn en 2020[1].

La unua teksto publikigita en tiu ĉi tempo estas Li Cartusie de Parma de Stendhal, publikigita rete fare de Robert Winter en 2011.

En 2012, Thomas Schmidt publikigis Li Munde de Sandra en la reta revuo Posta Mundi , kiu specialiĝas pri literaturaj publikaĵoj en artefaritaj lingvoj. Ĉi tiu aŭtoro ankaŭ tradukis Li litt prince en 20141.

En 2019, Dave MacLeod publikigis Li Romance de Photogen e Nycteris[1].

Inter 2021 kaj 2023, Vicente Costalago publikigis originalajn tekstojn kiel Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas, Li tresor de Fluvglant, Subuqti kaj Verses escapat de mi mente; kaj tradukoj kiel Antologie hispan, Fabules, racontas e mites kaj Antologie de poesie europan[1].

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 Costalago, Vicente Litteratura in Occidental, in Cosmoglotta 329 (Januar-junio 2022), pag. 2-15