Kpeleoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

légende      =Fillete kpelle à Kpaiyea (Libéria)

La kpeleoj (skribformoj: KpelleKpèlé, france nomataj Guerzé) estas etno en Okcidentafriko, kiu loĝas plejparte en Liberio kaj en sudokcidento de Gvineo (Regiono Arbargvineo (france: Guinée forestière). En Liberio loĝas 300.000 kpeleoj, en Gvineo 100.000. Ili konsistigas proksimume 20 % de la tuta loĝantaro de Liberio.

Lingvo kaj kulturo[redakti | redakti fonton]

La kpelea lingvo estas mandea lingvo kaj dividiĝas je gvinea (norda) kpelea lingvo kaj liberia (suda) kpelea lingvo. Inter la kpeleoj estas kaj kristanoj kaj anoj de tradiciaj religioj kaj - plejparte en Gvineo - muslimoj. La gvineajn kpeleojn la liberiaj nomas ankaŭ "francaj kpeleoj".

Ekonomio[redakti | redakti fonton]

La plej grava nutraĵo de la kpeleoj estas rizo, kiun ili plantas per metodo de brulmastrumado kaj unufoje pojare rikoltas. Dua plej grava nutraĵo estas manioko; krome ili kultivas ankaŭ aliajn kampofruktojn kaj praktikas fiŝkaptadon, ĉasadon kaj kolektadon. Sed brutbredado estas malofta. En la filaĝoj ili praktikas metiojn. Edke 1960 ekzistas krom la subsistencekonomio (memproviza ekonomio) ankaŭ la kultivado de eksportfruktoj (cash crops) kiel sukerkano, kakao, kafgrajno en modesta kvanto. Multaj kpeleoj hodiaŭ ankaŭ laboras kiel dungitaj laboristoj en kaŭĉukplantejoj kaj ferminejoj.

Fontoj[redakti | redakti fonton]