Dębno

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Dębno
germane: Neudamm

Flago

Blazono

Flago Blazono
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Dębna
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Myśliborski
Komunumo Dębno
Speco de komunumo Urbo-kampa
Urborajtoj 1562
Koordinatoj 52° 44′ N, 14° 42′ O52.73333333333314.7Koordinatoj: 52° 44′ N, 14° 42′ O
Areo 19,5 km²
Loĝantaro 13863 (en 2004)
Loĝdenso 710,9 loĝ./km²
Poŝtkodo 74-400
Telefona antaŭkodo 95
Aŭtokodo ZMY
TERYT 4324310034
Estro Piotr Ryszard Downar
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Piłsudskiego 5
Poŝtkodo de estraro 74-400
Telefono de estraro 95 760-30-01
Fakso de estraro 95 760-20-30
Ĝemelaj urboj (Pollando) Tczew
(Nederlando) Renkum
(Meksiko) Rosarito
(Ĉeĥio) Terezin
(Rusio) Kursk
v  d  r
Information icon.svg

Dębno (prononcu: Dembno; en la tempo de la Pola Popola Respubliko nomata Dębno Lubuskie; kaŝube: Nowé Dãbé; germane: Neudamm) (antaŭaj nomoj: Damme 1262; Nytamp 1282; Dame 1337; Obern Damme 1460; Tham 1540; Thamb 1566) estas urbo en la provinco Okcidenta Pomerio de Pollando. Ĝi apartenas al la distrikto Myśliborski.

Biblioteko en Dębno
Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj Petro kaj Paŭlo
La teritorioj en Eŭropo kun la ŝnurceramika kulturo (angle: Corded Ware) kun la Globamfora kulturo, kulturo de badenio - viol-koloro (angle: Baden), 3000 da jaroj a.K., flav-koloro - Kulturo de kavaj tomboj (aŭ Jamna-kulturo) (4/3 miloj da jaroj a.K.)
La area de la funelpokalkulturo (TRB) en Eŭropo
La verda areo sugestas la eblan amplekson de la Kelta influo ĉirkaŭ 1000 antaŭ Kristo / a.K.. La oranĝa areo montras la regionon de naskiĝo de la La Tène-stilo. La bruna areo indikas la regionon de Kelta influo ĉirkaŭ 400 a.K. t.e. la Kelta Ferepoko.
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj

Ĝis la jaro 1945 la teritorio apartenis al Germanio kaj havis germanlingvan loĝantaron, kiu estis forpelita ĝis la jaro 1947. Ĝin anstataŭis poloj el pli orientaj regionoj. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la suban mapon).

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de la ĉirkaŭaĵo de Dębno de la antikveco ĝis la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

La unuaj spuroj de la homsetlado apud Dębno devenas de la 9000-8200 jaroj a.K.. (la fino de la paleolitiko). Ponadto prawdopodobne jest czasowe osadnictwo grup łowieckich. W okolicach Dębna odkryto kilkanaście stanowisk głównie z młodszego mezolitiko (około 6000-2000 jaroj a.K.). Możliwa jest również penetracja tych terenów przez osadników wczesnego neolitiko, głównie w trakcie wędrówek na północ. Potwierdzone zostało osadnictwo okresu późnego neolitu (Buszów, tio estas la setlejo el la tempo de la Ŝnurceramika kulturo (vidu la apudan mapon) kaj pli precize de la Globamfora kulturo kaj setlejo Oborzany - la setlejo de la funelpokalkulturo / vidu la apudan mapon). W mieście i okolicznych miejscowościach odkryto także artefakty świadczące o zamieszkiwaniu tych terenów w bronza epoko (1800-700 jaroj a.K.), okresie halsztackim t.e. la frua ferepoko (700-400 jaroj a.K.), la Kelta Ferepoko (ĉirkaŭ la 400 jaroj a.K.) (vidu la apudan mapon) kaj dum la periodo de la Romia Imperio (la 1a kaj 2a jc p.K.).

Historio de Barlinek de la 10a jc ĝis la 17a jc[redakti | redakti fonton]

Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
La mpo de la Margraflando Brandenburgio en la jaro 1320

Od początku powstania aż do 1945 roku Dębno leżało na terenie Branderburgii. Niemieckie nazwy miasta zmieniały się: Thamb, Damm, Dame, Neudamm, aż wreszcie zostało Dębno. Pierwotnie była to wieś o rodowodzie słowiańskim. Od 1232 roku osada znajdowało się w posiadaniu templanoj. Templanoj zbudowali tutaj pierwszy kościół. Po kasacie zakonu, od 1318 roku należała do Malta Ordeno. Wieś prawdopodobnie została zniszczona w 1326 roku podczas najazdu wojsk polsko-litewskich na Margraflando Brandenburgio. W latach 1402-1455 Nowa Marchia znajdowała się pod rządami Teŭtona Ordeno. Dum la invado de pol-ĉeĥa al la tiama Nova Markio en la jaro 1433 la vilaĝo denove estis tute bruligita.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Dębno de la 16a jc ĝis la 19a jc[redakti | redakti fonton]

Eŭropo dum la Tridekjara Milito
La milit-operacoj de la rusia armeo tra neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (namata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763)

Oni dubas pri la dato de aljuĝo de la partaj urborajtoj sen la terposedaĵoj. Być może nastąpiło to w 1540 roku, co sugeruje pieczęć z tego okresu. W wielu publikacjach niemieckich i polskich przyjmowany jest rok 1562. Kolejna wersja to 1570 rok, opierająca się na wzmiance w kronice poczty. Właśnie ta ostatnia data została przyjęta jako oficjalna przez Urząd Miasta i Gminy Dębna w 2007 roku. Fundatorem praw z pewnością był margrabia Jan z Kostrzyna. Istniał tutaj już dwór, a Dębno było z pewnością ważnym centrum gospodarczym, być może spichlerzem dla panującego, gdzie również była owczarnia i rozwijało się garbarstwo. W drugiej połowie XVI wieku sprowadzono na te tereny rzemieślników (głównie tkaczy) z Holandii i południowych Niemiec. Od 1615 roku istniało tutaj bractwo tkackie. Władze Dębna czerpały dochody głównie z rzemiosła, a częściowo także z wagi wełny i targów. Miasto nie posiadało murów obronnych, tylko wały (przetrwały do XIX wieku), fosy, palisadę drewnianą, natomiast miało trzy bramy. Dum la Tridekjara milito (1618-1648) spowodował dewastację rolnictwa oraz wielki spadek zaludnienia. W 1716 roku miasto zniszczył pożar. W trakcie odbudowy poza granicami miasta powstała oddzielna kolonia. Dum la Sepjara milito en la jaroj 1760-1762 la rusa armeo okupis la urbon, kaj devigante ĝin pagi la grandan kontribucion. W XIX wieku nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. Przekształciło się ono w silnie uprzemysłowiony ośrodek miejski, rozwinął się przemysł tekstylny i metalowy. Rozwój przemysłu sprzyjał inwestycjom miejskim. En la jaro 1820 oni komencis la rekonstruon de la urbodomo, en la jaro 1850 oni ordogis la urban fosaĵon, laŭ kiu oni faris la urban promenejon, en la dua duono de la 19a jc la urbo aĉetis la terenojn de la apudaj vilaĝaj komunumoj kaj oni komencis konstrui la novajn stratojn.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Dębno dum la 20a jc[redakti | redakti fonton]

La vilao, nun urbodomo

Komence de la 20a jc la urbo daŭre disvolviĝis. W latach 1907-1908 postawiono drugi nowoczesny szpital, a w 1910 roku magistrat odkupił gazownię, która od powstania w 1890 roku znajdowała się w rękach prywatnych. Okres I wojny światowej to zastój gospodarczy. W dwudziestoleciu międzywojennym podupadł przemysł sukienniczy Dębna, nastawiony na eksport, z powodu odpadnięcia Rzeszy jednego z głównych importerów, czyli Włoch, oraz wzrostu konkurencyjności przemysłu USA oraz Wielkiej Brytanii na rynku południowoamerykańskim. Niemniej, Dębno nadal odgrywało kluczową rolę posiadając 9 fabryk i plasowało się na 17 miejscu spośród 232 ośrodków produkcji sukna na terenie Rzeszy. Podczas II wojny światowej część przemysłu przestawiono na produkcję wojskową. W mieście działały obozy pracy, stanowiące filie obozu koncentracyjnego Sachsenhausen-Oranienburg.

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

31 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do miasta, w którym nie było już żołnierzy niemieckich. Część mieszkańców uciekła za Odrę. Zniszczenia wojenne dokonane przez Armię Czerwoną sięgnęły 35% zabudowy. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). La oficiala transpreno de la urbo fare de pola administracio okazis la 15an de majo 1945.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Tadeusz Białecki, Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1969.
  • Roman Jachimowicz, Neudamm - Dębno przeszłość i teraźniejszość, Dębno: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 1999.
  • Andrzej Jędras, Franciszek Herden, Karty z dziejów Dębna, Dębno: PPH „Zapol” Dmochowski Sobczyk, 2005.
  • Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik, Varsovio: Sport i

Turystyka Muza SA, 2001.

Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Karty z dziejów Dębna (Paĝoj el la historio de Dębno), Dębno: PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, 2005. ISBN 83-60140-35-9.
  • Roman Jachimowicz: Neudamm - Dębno: przeszłość i teraźniejszość (Neudamm - Dębno: pasinteco kaj estanteco), Dębno: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 1999. ISBN 83-88135-75-9.