Okcidentfranka imperio
| Okcidentfranka imperio | |||||||||||||
| Origina nomo: | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Francia occidentalis | |||||||||||||
| |||||||||||||
| historia lando | |||||||||||||
Geografio
| |||||||||||||
| Ĉefurbo: | |||||||||||||
| Loĝantaro | |||||||||||||
| Ŝtat-strukturo | |||||||||||||
Estiĝo: |
Traktato de Verdun: Franka imperio dividita | ||||||||||||
Pereo: |
iĝas Franca reĝlando | ||||||||||||
| |||||||||||||
Francia occidentalis, aŭ Okcidentfranka imperio, estis la teritorio regita de Karlo la Senhara post la traktato de Verdun de 843, kiu subdividis la Karolidan Imperion en tri partojn (Francia orientalis, Francia occidentalis kaj Lotaringio, de komence Meza Frankio).
Francia occidentalis rekte antaŭas modernan Francion. Ĝi estas ankaŭ kromkonita kiel Okcidenta Frankio aŭ Reĝlando de la Okcidentaj Frankoj. Ĝi entenis la jenajn feŭdojn: Akvitanio, Bretonio, Burgonjo, Katalunio, Flandrio, Gaskonjo, Septimanio, Île-de-France kaj Tuluzo.
Post 987, la reĝlando akiris la nomon "Francio", ĉar la nova reginta dinastio (la Kapetidoj) estis origine dukoj de Île-de-France.
Historio
[redakti | redakti fonton].jpeg)
.png)
En mezepoka historiografio, la Okcidentfranka Imperio (mezepoka latine: Francia occidentalis) aŭ la Regno de la Okcidentaj Frankoj (latine: regnum Francorum occidentalium) konsistigas la komencan stadion de la Regno de Francio kaj etendiĝas de la Traktato de Verduno en 843 ĝis 987, la komenco de la Kapetida dinastio. Ĝi estis kreita el la divido de la Karolida Imperio post la morto de Ludoviko la Pia, kaj ĝia najbaro Orientfranka Imperio poste evoluis al la Regno de Germanio.
La Okcidentfranka Imperio etendiĝis pli norden kaj suden ol moderna metropola Francio, sed ĝi ne etendiĝis tiom orienten. Ĝi ne inkluzivis tiajn estontajn francajn posedaĵojn kiel Loreno, la Graflando kaj (la duklando Burgonjo jam estis parto de la Okcidentfranka imperio), Alzaco kaj Provenco en la oriento kaj sudoriento ekzemple. Ĝi ankaŭ ne inkluzivis la Bretonian duoninsulon en la okcidento.
La Okcidentfrankaj reĝoj estis elektitaj de la laikaj kaj ekleziaj magnatoj, kaj inter 888 kaj 936 kandidatoj el la Karolidaj kaj Robertidaj domoj estis alterne elektitaj kiel monarkoj. Tiutempe la povo de la reĝo fariĝis pli malforta kaj pli nominala, ĉar la regionaj dukoj kaj nobeloj fariĝis pli potencaj en siaj duon-sendependaj regionoj.
La Robertidoj, post fariĝi grafoj de Parizo kaj dukoj de Francio, fariĝis reĝoj kaj establis la Kapetidan dinastion post 987. Historiistoj ĝenerale difinas tion kiel la laŭgradan transiron al la Regno de Francio. Antaŭ la 13-a jarcento, la termino "Regnum francorum" evoluis al "Regnum Francia" ("Regno de Francio"), kvankam la genta nomo de la "Frankoj" daŭre estis atestita ĝis la 18-a jarcento.
Formiĝo kaj limoj
[redakti | redakti fonton]En aŭgusto 843, post tri jaroj da interna milito sekve de la morto de Ludoviko la Pia, la Traktato de Verduno estis subskribita de liaj tri filoj kaj heredantoj. La plej juna, Karlo la Kalva, ricevis okcidentan Francion. La nuntempa okcidentfranka Annales Bertiniani priskribas Karlon alvenantan al Verduno, "kie okazis la distribuado de teritorioj".
Post priskribo de la partoj de siaj fratoj, Lotario la Imperiestro (Meza Frankio) kaj Ludoviko la Germano (Orientfranka Imperio), li notas, ke "la reston ĝis Hispanio estis cedita al Karlo". La Annales Fuldenses de Orientfranka Imperio priskribas Karlon kiel tenantan la okcidentan parton post kiam la regno estis "dividita en tri".
Ekde la morto de reĝo Pepino la 1-a de Akvitanio en 838, lia filo estis agnoskita de la akvitana nobelaro kiel reĝo Pepino la 2-a de Akvitanio (823-864), kvankam la sinsekvo ne estis agnoskita de la imperiestro. Karlo la Kalva militis kontraŭ Pepino la 2-a ekde la komenco de sia regado en 840, kaj la Traktato de Verduno ignoris la postulanton kaj asignis Akvitanion al Karlo. Sekve, en junio 845, post pluraj militaj malvenkoj, Karlo subskribis la Traktaton de Sankta Benedikto sur la Luaro kaj agnoskis la regadon de sia nevo.
Ĉi tiu interkonsento daŭris ĝis la 25-a de marto 848, kiam la akvitanaj baronoj agnoskis Karlon kiel sian reĝon. Poste la armeoj de Karlo havis la superecon, kaj antaŭ 849 sekurigis la plejparton de Akvitanio. En majo, Karlo kronigis sin "Reĝo de la Frankoj kaj Akvitanoj" en Orléans. La ĉefepiskopo Venilo de Sens oficis la kronadon, kiu inkluzivis la unuan okazon de reĝa sanktoleado en Okcidentfranka Imperio. La ideo sanktolei Karlon eble ŝuldiĝas al Ĉefepiskopo Hinkmaro de Reims, kiu verkis ne malpli ol kvar ordinojn priskribantajn taŭgajn liturgiojn por reĝa konsekro. Antaŭ la Sinodo de Quierzy de 858, Hinkmaro asertis, ke Karlo estis sanktoleita por la tuta okcidentfranka regno. Per la Traktato de Meerssen de 870, la okcidenta parto de Lotaringio estis aldonita al Okcidentfranka Imperio. En 875 Karlo la Kalva estis kronita Imperiestro de Romo.
La lasta registro en la "Annales Bertiniani" datiĝas de 882, kaj tial la sola nuntempa rakonta fonto por la sekvaj 18 jaroj en Okcidentfranka Imperio estas la Annales Vedastini. La sekva aro de originalaj analoj el la okcidentfranka regno estis tiuj de Flodoardo (893-966), kiu komencis sian rakonton en la jaro 919.
Karlo la Dika
[redakti | redakti fonton]Post la morto de Karlomano la 2-a en 884, la okcidentfrankaj nobeloj elektis lian onklon Karlo la Dika, jam reĝo en Orientfranka Imperio kaj la Regno de Italio, kiel sian reĝon. Li estis probable kronita "Reĝo en Gaŭlio" (rex in Gallia) la 20-an de majo 885 ĉe Grando. Lia regado estis la sola fojo, post la morto de Ludoviko la Pia, ke la tuta Francio estis reunuigita sub unu reganto.
En sia rolo kiel reĝo de Okcidentfranka Imperio, li ŝajnas esti doninta la reĝan titolon kaj eble ornamaĵojn al la duon-sendependa reganto de Bretonio, Alano la 1-a. Lia traktado pri la vikinga sieĝo de Parizo en 885-86 multe reduktis lian prestiĝon. En novembro 887 lia nevo Arnulfo de Karintio ribelis kaj alprenis la titolon kiel Reĝo de la Orientaj Frankoj. Karlo retiriĝis kaj baldaŭ mortis en 888.
En Akvitanio, duko Ranulfo la 2-a eble agnoskis sin kiel reĝo, sed li vivis nur pliajn du jarojn. Kvankam Akvitanio ne fariĝis aparta regno, ĝi estis plejparte ekster la kontrolo de la okcidentfrankaj reĝoj. Eŭdo la 1-a, grafo de Parizo, estis tiam elektita de nobeloj kiel la nova reĝo de Okcidentfranka Imperio kaj estis kronita la sekvan monaton. Tiam, Okcidentfranka Imperio konsistis el Neŭstrio okcidente kaj oriente de Francio mem, la regiono inter la Mozo kaj Sejno.
Ascendo de la Robertidoj
[redakti | redakti fonton]Post la 860-aj jaroj, la lotaringa nobelo Roberto la Forta fariĝis ĉiam pli potenca kiel grafo de Anĵuo, Turlando kaj Majno. La frato de Roberto, Hugo, abato de Sankta Denizo (910-989), ricevis kontrolon super Aŭstrazio fare de Karlo la Kalva. La filo de Roberto, Eŭdo, estis elektita reĝo en 888. La frato de Eŭdo, Roberto la 1-a, regis inter 922 kaj 923 kaj estis sekvata de Rodolfo de 923 ĝis 936. Hugo la Granda (898-956), filo de Roberto la 1-a, estis levita al la titolo "duko de la Frankoj" fare de reĝo Ludoviko la 4-a. En 987, la filo de Hugo, Hugo Kapeto, estis elektita reĝo, kaj la kapetida dinastio komenciĝis. Tiam ili kontrolis tre malmulte preter la Insulo de Francio.
Ekster la malnovaj frankaj teritorioj kaj en la sudo, lokaj nobeloj estis duon-sendependaj post 887, kiam duklandoj estis kreitaj: Burgonjo, Akvitanio, Bretonio, Gaskonio, Normandio, Ĉampanjo kaj la Graflando Flandrio.
La potenco de la reĝoj daŭre malkreskis, kune kun ilia nekapablo rezisti la vikingojn kaj kontraŭstari la aperon de regionaj nobeloj, kiuj jam ne estis nomumitaj de la reĝo, sed fariĝis heredaj lokaj dukoj. En 877, Bozono de Provenco, bofrato de Karlo la Kalva, kronis sin kiel reĝo de Burgonjo kaj Provenco. Lia filo Ludoviko la Blinda (880-928) estis reĝo de Provenco ekde 890 kaj imperiestro inter 901 kaj 905. Rodolfo la 2-a de Burgonjo (880-937) establis la Regnon de Burgonjo en 933.
Karlo la Simpla
[redakti | redakti fonton]Post la morto de la lasta Karolida reĝo de Orientfranka Imperio, Ludoviko la Infano, Lotaringio ŝanĝis sian fidelecon al la reĝo Karlo la Simpla de Okcidentfranka Imperio. Post 911, la Duklando Ŝvabio etendiĝis okcidenten kaj aldonis terojn de Alzaco. Baldueno la 2-a de Flandrio (865-918) fariĝis ĉiam pli potenca post la morto de Eŭdo en 898, akirinte Bulonjon kaj Ternois de Karlo. La teritorio, super kiu Karlo ekzercis faktan kontrolon, konsiderinde ŝrumpis kaj reduktiĝis al teroj inter Normandio kaj la rivero Luaro. La reĝa kortego kutime restis en Reims aŭ Laono.
Norvegoj komencis establiĝi en Normandio, kaj ekde 919 hungaroj invadis plurfoje. En la foresto de forta reĝa potenco, invadantoj estis atakitaj kaj venkitaj de lokaj nobeloj, kiel Rikardo de Burgonjo kaj Roberto de Neŭstrio, kiuj venkis la vikingan gvidanton Rollon en 911 ĉe Ŝartro. La normanda minaco fine finiĝis, per la lasta Danegelda tributo pagita en 926.
Rikardo kaj Roberto fariĝis pli kaj pli kontraŭaj al Karlo, kaj en 922 ili detronigis lin kaj elektis Roberton la 1-an kiel reĝon. Post la morto de Roberto en 923, nobeloj elektis Rodolfon kiel reĝon kaj tenis Karlon malliberigita ĝis lia morto en 929. Post la regado de reĝo Karlo la Simpla, lokaj dukoj komencis eldoni sian propran monvaluton.
Rodolfo
[redakti | redakti fonton]Reĝon Rodolfo subtenis sian fraton Hugon la Nigra (894-952) kaj filo de Roberto la 1-a, Hugo la Granda (898-956). La dukoj de Normandio rifuzis rekoni |Rodolfon ĝis 933. Rodolfo devis moviĝi kun sia armeo kontraŭ la sudaj nobeloj por ricevi ilian omaĝon kaj lojalecon, tamen la grafo de Barcelono sukcesis tute eviti tion.
Post 925 Rodolfo implikiĝis en milito kontraŭ la ribelema Herberto la 2-a, grafo de Vermandois (880-943), kiu ricevis subtenon de la reĝoj Henriko la Birdisto kaj Oto la Granda de Orientfranka Imperio. La ribelo daŭris ĝis la morto de Herberto en 943.
Ludoviko la 4-a
[redakti | redakti fonton]Reĝo Ludoviko la 4-a kaj Duko Hugo la Granda estis edziĝintaj al fratinoj de Oto la 1-a, kiuj post la mortoj de siaj edzoj administris la Karolidan kaj Robertidan regadojn kune kun sia frato Bruno la Granda (925-965), ĉefepiskopo de Kolonjo, kiel regento. Post pliaj venkoj de Herberto la 2-a, Ludoviko estis savita nur kun la helpo de la grandaj nobeloj kaj Oto la 1-a. En 942 Ludoviko transdonis Lotaringion al Oto la 1-a. La konflikto pri sukcedo en Normandio kondukis al milito, en kiu Ludoviko estis perfidita de Hugo la Granda kaj kaptita de la dana princo Haraldo la Bludenta, kiu fine liberigis lin sub la protektado de Hugo, kiu liberigis Ludovikon post ricevado de Laono kiel kompenson.
La lastaj Karolidoj: Lotaro kaj Ludoviko la 5-a
[redakti | redakti fonton]La vidvino de Ludoviko, Gerberga de Saksio, regis kiel regento dum la minoritato de ilia filo Lotaro en 954–959. La 13-jaraĝa Lotaro heredis ĉiujn terojn de sia patro. Tiutempe ili estis tiel malgrandaj, ke la Karolida kutimo dividi terojn inter la filoj ne estis sekvata, kaj la frato de Lotaro, Karlo (953-995), ricevis nenion. En 966 Lotaro edziĝis kun Ema de Italio (948-987), vicfilino de sia patrinflanka onklo Oto la Granda.
Malgraŭ tio, en 978 Lotaro atakis la malnovan imperian ĉefurbon Aachen. Oto la 2-a rebatis atakante Parizon, sed estis venkita de la kombinitaj fortoj de reĝo Lotaro kaj nobeloj, kaj paco estis subskribita en 980, finante la franko-germanan militon.
Lotaro sukcesis pliigi sian potencon, sed tio estis renversita kun la plenaĝiĝo de Hugo Kapeto, kiu komencis formi novajn aliancojn de nobeloj kaj estis elektita kiel reĝo en 987 post kiam Lotaro kaj lia filo kaj posteulo Ludoviko la 5-a de Francio ambaŭ mortis trofrue, tradicie markante la finon de la franca branĉo de la Karolida dinastio same kiel la finon de Okcidentfranka Imperio kiel regno.
Hugo Kapeto estus la unua reganto de nova reĝa dinastio, la Domo de Kapetoj, kiu regus Francion tra la Alta Mezepoko (1250-1500).
Listo de Okcidentfrankaj reĝoj
[redakti | redakti fonton]- Karlo la Kalva (843–877)
- Ludoviko la Balbutulo (877–879)
- Ludoviko la 3-a (879–882)
- Karlomano la 2-a (867–884)
- Karlo la Dika (839–888), reĝo de Orientfrankio kaj imperiestro
- Eŭdo la 1-a (888–898)
- Karlo la Simpla (898–922)
- Roberto la 1-a (922–923)
- Rodolfo de Francio (923–936)
- Ludoviko la 4-a (936–954)
- Lotaro (954–986)
- Ludoviko la 5-a (986–987)