Persa silka arbo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Persa silka arbo
Aspekto
Aspekto
Biologia klasado
Ordo: Fabaloj Fabales
Familio: Fabacoj Fabaceae
Subfamilio: Mimosoideae
Genro: Albizia
Specio: A. julibrissin
Sinonimoj

Multaj, vidu tekston

Aliaj Vikimediaj projektoj
Wikidata-logo.svg
Information icon.svg
vdr
Proksima foto de foliaro, floroj kaj malmatura frukto
Floroj, partoj.
Eurema blanda metas ovojn sur A. julibrissin

La persa silka arbo Albizia julibrissin, estas specio de arbo de la familio de Fabacoj, apartenanta al sudokcidenta kaj orienta Azio.[1]

La genro Albizio nomiĝas laŭ la itala nobelo Filippo degli Albizzi, kiu enkondukis ĝin en Eŭropon meze de la 18-a jarcento.[2] Ĝi foje estas neĝuste literumita Albizzia. La specifa epiteto julibrissin estas korupto de la persa vorto gul-i abrisham (گل ابریشم) kiu signifas "silka floro" (de gul گل "floro" + abrisham ابریشم "silko").[2]

Albizia julibrissin estis priskribita de Antonio Durazzini. John Gilbert Baker uzis la saman sciencan nomon por aludi al la nomo de Prain Albizia kalkora, nome la Mimosa kalkora de William Roxburgh.

Nomoj[redakti | redakti fonton]

Albizia julibrissin estas konata per multaj komunaj nomoj, kiel persa silka arbo kaj rozkolora siris. Ĝi ankaŭ nomiĝas Lenkoran-akacio aŭ bastarda tamarindo, kvankam ĝi ne estas tro proksime rilata al ambaŭ genroj. La specio estas nomata ĉina silka arbo, silka arbo aŭ mimozo en Usono, kio estas misgvida - La unua povas nomi iujn speciojn de Albizia plej oftaj en iu ajn loko; kaj, kvankam iam enmetita en Mimosa, ĝi ankaŭ ne estas tre proksima al la Mimoseae. Por aldoni konfuzon, pluraj specioj de akacio, precipe Acacia baileyana kaj Acacia dealbata, estas ankaŭ konataj kiel "mimosa" (precipe en floraro), kaj multaj Fabacoj kun tre dividitaj folioj estas tiel nomataj en hortikulturo.

Ĝiaj folioj malrapide fermiĝas dum la nokto kaj dum periodoj de pluvo, la flugfolioj riverencas malsupren; tiel ĝia moderna persa nomo ŝabĥosb (شب‌خسب) signifas "nokta dormanto". Ĉi tiu ankaŭ tendenco klarigas ankaŭ la ĉinan komunan nomon hehuan, kiu signifas "fermita feliĉo" kaj simbolas feliĉan paron en lito. [3] En Japanio ĝiaj komunaj nomoj estas nemunoki, nemurinoki kaj nenenoki, kiuj ĉiuj signifas "dormanta arbo". Nemu-arbo estas parta traduko de nemunoki.

Dormanta arbo dum tago kaj nokto

Priskribo[redakti | redakti fonton]

Persa silka arbo estas malgranda foliarbo kreskanta ĝis 5-16 m (16-52 futoj) alta, kun larĝa krono de ebenaj aŭ arkaj branĉoj.[3] La ŝelo estas malhelverdeca griza kaj striita vertikale dum ĝi maljuniĝas. La folioj estas dupinataj, 20–45 cm (8–18 in) longaj kaj 12–25 cm (5–10 coloj) larĝaj, dividitaj en 6–12 paroj de pinatoj, ĉiu kun 20–30 paroj de folieroj; la flugfolioj estas longformaj, 1–1,5 cm (0,4–0,6 in) longaj kaj 2–4 cm (0,8–1,6 coloj) larĝaj. La floroj estas produktataj dum la tuta somero en densaj infloreskoj, la unuopaj floroj kun malgrandaj kaliko kaj korolo (krom la centraj), kaj strikta areto de stamenoj 2-3 cm longaj, blankaj aŭ rozkoloraj kun blanka bazo, aspektantaj kiel silkaj fadenoj . Oni observis, ke ili allogas abelojn, papiliojn kaj kolibrojn.[2] La frukto estas plata bruna guŝo 10-20 cm (4-8 coloj) longa kaj 2-2,5 cm (0,8-1,0 coloj) larĝa, enhavanta plurajn semojn interne.

Estas du varioj:

  • Albizia julibrissin var. julibrissin - la tipa vario, priskribita supre
  • Albizia julibrissin var. mollis - kiu havas dense harajn ŝosojn

Habitato, kultivado kaj uzoj[redakti | redakti fonton]

Originaj vivejoj de la arbo inkluzivas regionojn de Irano (Persio) kaj Azerbajĝana Respubliko ĝis Ĉinio kaj Koreio.[4]

A. julibrissin estas vaste plantita kiel ornama planto en parkoj kaj ĝardenoj, kultivata pro sia fajna folia teksturo, floroj kaj alloga horizontala kanopeo. Aliaj pozitivaj atributoj estas rapida kreskorapideco, malaltaj akvopostuloj kaj la kapablo prosperi plantitaj en plena suno en varmaj someraj klimatoj.[5] Ĝi estas tre ofte plantita en duonaridaj lokoj kiel Centra Valo de Kalifornio, centra Teksaso kaj Oklahomo. Kvankam kapabla postvivi sekecon, kresko estos damaĝita kaj la arbo emas aspekti malsane. Pro tio ĝi devas ricevi maloftajn profundajn akvumadojn dum la somero, kiuj utilos kreskon kaj floradon.[6]

La larĝa krono de matura arbo igas ĝin utila por havigi abundan ombron. La florkoloro varias de blanko en A. julibrissin f. alba, al riĉaj ruĝpintaj floroj. Variaĵoj kun kremaj aŭ palflavaj floroj ankaŭ estas raportitaj. Aliaj kulturvarioj disponeblas: "Somera Ĉokolado" havas ruĝan foliaron kiu je maljuniĝo iras al malhela bronzo, kun palruĝaj rozoj; 'Ishii Ploranta' (aŭ "Pendula") havas folian falantan kreskokutimon.

A. julibrissin f. rosea[redakti | redakti fonton]

Ekzistas ankaŭ formo, A. julibrissin f. rosea (Rozkolora persa silka arbo), kiu en la pasinteco estis klasifikita aŭ kiel variaĵo aŭ kiel kulturvario. Ĉi tiu estas pli malgranda arbo, nur kreskanta ĝis 5-7 metroj (16-23 futoj) alta, kun la floroj ĉiam rozkoloraj. Apartenanta al la nordoriento de la teritorio de la specio en Koreio kaj Norda Ĉinio, ĝi estas pli malvarme tolerema ol la tipa formo, postvivante temperaturojn ĝis almenaŭ −25 ° C (−13 ° F). La elektita kulturvario A. julibrissin 'Ernest Wilson' (ankaŭ konata kiel 'E.H. Wilson' aŭ 'Rosea') estas malvarme tolerema arbo kun profunda rozkolora florkoloro. En Japanio, A. julibrissin f. rosea estas ofte uzata por netradicia bonsajo. La nomo nemunoki * (ね む の 木, Kanji: 合 歓 木) kaj ĝiaj variantoj estas kigo reprezentanta la someron en hajko, precipe dormema somera vespero.[7]

A. julibrissin f. rosea gajnis la Premion de Ĝardena Merito de la Reĝa Hortikultura Societo;[8] same la kulturvario 'Somera Ĉokolado'.[9]

Aliaj uzoj[redakti | redakti fonton]

La dolĉodoraj floroj estas bona nektara fonto por abeloj kaj papilioj. En Mezameriko, la dorninsekto, Umbonia spinosa, preferas siajn branĉojn por pariĝado kaj travintrado.

Estas konfliktaj informoj pri la tokseco de kapsuloj kaj semoj por homoj kaj bestoj; iuj partoj de la planto povas enhavi neŭrotoksinon. Konsultu medicinan profesian spertulon antaŭ manĝado aŭ manĝigado.

Silka ligno povas esti uzata por fari meblojn.[10]

Entrudemaj specioj[redakti | redakti fonton]

En naturo, la arbo emas kreski en sekaj ebenaĵoj, sablaj valoj kaj ĉirkaŭaj regionoj. Ĝi fariĝis invada specio en Usono, kie ĝi disvastiĝis de suda Novjorko, Nov-Ĵerzejo kaj Konektikuto, okcidente al Misurio kaj Ilinojso, kaj sude al Florido kaj Teksaso. Ĝi estas kultivata en Kalifornio kaj Oregono. Ĝiaj semoj estas multaj kaj fekundaj eĉ dum longaj periodoj de sekeco. Ĉiu kapsulo, kiu similas paperecan platan fabkapsulon, enhavas averaĝe 8 semojn. La kapsuloj eksplodas dum fortaj ventoj, kaj la semoj fortransiras al surprize longaj distancoj.

Distribuado de A. julibrissin en Usono

Reproduktado nuntempe estas en Usono por produkti ornamajn plantojn, kiuj ne donos semojn kaj tial povas esti plantitaj sen risko. Tamen, en Orienta Usono ĝi estas ĝenerale mallongdaŭra arbo, estante tre akceptema. al mimosa vaskula velkado,[11] funga malsano kaŭzita de specio de Fusarium, kvankam la malsano ne ŝajnas grave influi siajn populaciojn. Pro siaj invadaj tendencoj kaj malsaniĝemeco, ĝi malofte estas rekomendita kiel ornama planto en Usono, kvankam ĝi ankoraŭ estas vaste plantita en partoj de Eŭropo.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Plant of the Week. Gardens.co.nz. Arkivita el la originalo je 2013-02-08. Alirita 2014-04-18.
  2. 2,0 2,1 2,2 Albizia julibrissin (Mimosa, Persian Silk Tree, Pink Silk Tree, Silk Tree) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox. Alirita 2021-02-17.
  3. 3,0 3,1 . Mimosa (July 23, 2004). Alirita February 16, 2021.
  4. Juan-Alberto Rodriguez Pérez, Flore exotique dans les îles Canaries, Leon, Espagne, Editorial Everest, 1990. (ISBN 84-241-4668-9)). Page 11
  5. Kathleen Norris Brenzel (ed.). (2007) Sunset Western Garden Book.
  6. Kathleen Norris Brenzel (ed.). (2007) Sunset Western Garden Book.
  7. 合歓の花(ねむのはな) 晩夏 (japane). kigosai.sub.jp. Alirita 2011-06-27.
  8. RHS Plant Selector Albizia julibrissin f. rosea AGM / RHS Gardening. Apps.rhs.org.uk. Alirita 2020-03-12.
  9. Albizia julibrissin 'Summer Chocolate'. RHS. Alirita 27a de Februaro 2020.
  10. Albizia julibrissin (silk tree) (20a de Novembro, 2019). Alirita 16a de Februaro, 2021.
  11. Fusarium Wilt of Mimosa (Albizia julibrissin) Arkivigite je 2017-10-23 per la retarkivo Wayback Machine, Virginia Cooperative Extension

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]