Vistulo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
ponto ĉe Plock sur Vistulo

Vistulo estas la plej granda rivero de Pollando. Ĝi longas 1047 km kaj estas la plej granda rivero fluanta en Baltan Maron. Ĝi fontas en la suda parto de la lando, en la Beskidoj.

La akvofonto situas en la suda Pollando, je la alteco de 1107 metroj super la marnivelo.

Ĝi komence fluas orienten, poste daŭre norden kun grandaj kurboj. Ĝi trafluas la tutan landon kaj oriente de Gdańsk alfluas al Golfo de Gdansko per larĝa riverdelto. La akvokolekta areo estas ĉ. 194.000 km², kies 4/5-ono troveblas en Pollando.

Alfluanto estas Soła.

Nomo[redakti | redakti fonton]

Hidronimo "Wisła" havas pli ol 2000 jarojn. La unua mencio skribita latine devenas de 7–5 kaj troviĝas ekspoziciita en Porticus Vipsania la mapo de Marcus Vipsanius Agrippa kaj en Natura historio de Plinio la Maljuna, kiu nomis la riveron Viscla. De la 5-a jarcento Vistla (Divisio orbis terrarum). En tiu ĉi periodo la alfluejo de Vistula estis setligita de de keltaj triboj kaj norde de la orientgermanaj.

En la jarcentoj de la 2-a ĝis la 4-a aperas nomo Viscla (Gaius Iulius Solinus, Plinio la Maljuna, Ptolemeo). Ptolemeo donis ankaŭ nomojn kaj sidejojn de Vistulaj triboj: Venedoj, Gotoj, Galindoj.

Wincenty Kadłubek nomis Vistulon Vandalus, devenigante la rivernomon de la persona nomo Wanda, kaj tiun ĉi de la vorto vanduo, signifanta en la litova lingvo akvon, simile al Ouiádou (= akvo, rivero) de Ptolemeo (rivero Odra). Tamen Jan Długosz en Annales seu cronicae incliti... nomas Vistulon "rivero Biała": a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae condorem Alba aqua... nominatur.

Oni provas rekrei la plej malnovan formon kiel *Wīstlā, aŭ pruvi ligon kun la radiko *weys „flui”, sed pro manko de ligoj en loknomoj kaj manko de la vortero *Wīstl- en historiaj lingvoj, oni povas akcepti, ke la nomo estas transprenita de hindeŭropaj popoloj de pli fruaj loĝantoj.

Trapaso[redakti | redakti fonton]

Fontoj de la rivero troviĝas en suda Pollando, ĉe alteco de 1107 m super la marnivelo (Czarna Wisełka) kaj 1080 m super la marnivelo (Biała Wisełka), sur okcidenta deklivo de Barania Góra en Sileziaj Beskidoj.

En geografia senco Vistulo havas du fontajn riveretojn: Biała Wisełka (Blanka Vistuleto) kaj Czarna Wisełka (Nigra Vistuleto). Tamen en hidrologia senco Vistulo komenciĝas en la loko de kunligo de la rivereto Malinka kun la rivereto Wisełka estiĝinta pro kunligo de Blanka kaj Nigra Vistuletoj.

Disdivido de la trapaso:

  • supra kuro – de la fontoj ĝis Zawichost (malsupre de la riverbuŝo de San)
  • meza kuro – de Zawichost ĝis riverbuŝo de Narevo (al akva sojlo ĉe elektrejo de Włocławek)
  • malsupra kuro – de la riverbuŝo Narevo ĝis la elbuŝiĝo.

Lokoj situitaj apud Vistulo[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

  • Wisła en Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. volumo XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893