Koszalin

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Koszalin

Blazono

Blazono
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Koszalina
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto-rajta Jes
Distrikto Urbo kun rajtoj de distrikto
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Aglomeraĵo Ne estas
Fondita en 11-a jarcento
Urborajtoj 1266
Koordinatoj 54° 11′ N, 16° 11′ O54.18333333333316.183333333333Koordinatoj: 54° 11′ N, 16° 11′ O
Alto super la marnivelo 32 m
Areo 83 km²
Loĝantaro 105000 [1] (en 2006)
Loĝdenso 1 265 loĝ./km²
Poŝtkodo 75-900, 75-902, 75-007, 75-016
Telefona antaŭkodo (+48) 94
Aŭtokodo ZK
TERYT 32 61
Estro Piotr Jedliński
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro Rynek Staromiejski 6-7
Poŝtkodo de estraro 75-007
Telefono de estraro (94) 348 86 00
Fakso de estraro (94) 348 86 25
Poŝto de estraro um.koszalin@um.man.koszalin.pl
Komunuma retejo http://www.koszalin.pl
v  d  r
Information icon.svg

Koszalin (ĝis la jaro 1945 germane: Köslin, Cößlin, kaŝube: Kòszalëno) - estas urbo en la provinco Okcidenta Pomerio de Pollando. Ĝi formale estas urbo kun rajtoj de distrikto.

Koszalin (germane: Cößlin) sur la Granda Mapo de la Duklando Pomerio - de Lubinus
la urba katedralo
nokta panoramo
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj

La urbon komplete ĉirkaŭas samnoma distrikto Koszalin, kies administra centro estas la urbo, kvankam ĝi mem ne apartenas al la distrikta teritorio.

Koszalin situas je ĉirkaŭ 10 kilometrojn de la Balta Maro.

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de Koszalin[redakti | redakti fonton]

Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
Duko de Pomerio Bogusław la 2-a kun sia edzino Mirosława el Pomerio
La Hansa Ligo ĉirkaŭ la jaro 1400
  •  nederlanda zono
  •  vestfalia zono
  •  saksia zono
  •  vendia zono
  •  brandenburgia zono
  •  pomeria zono
  •  prusia zono
  •  livonia zono
  •  svedia zono
  • La plej malnova historio de la urbo estas ligita kun la regado sur tiu tereno de la unua pola dinastio Piastoj, kaj poste estis ligita kun la Okcident-Pomeria Duklando. La unuan fojon Koszalin estis mnciita en l Kroniko de Grandpolio, kiel unu el la burgoj konkeritaj en la jaro 1107 farr de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa (1086-1138). de l 10- jc ĝis la 13-a jc kiel la slava urbo (burgo) ĝi plenumis la kulto-servo-rolon por la proksima Monto Chełmska (germane: Bergs Gollen, aŭ Gollenberg). Tutaj w XIII wieku zbudowano kaplicę chrześcijańską, konata dum Mezepoko centro por la pilgrimoj por la tuta regiono. En la jaro 1214 Princo de Pomerio Boguslavo la 2-a (1178-1221) kiel donacion la vilaĝon Koszalin (latine: Cossalitz) transdonis al la klostro de Premonstratoj el la loko Białoboki, kiu hodiaŭ estas la kvartalo de la urbo Trzebiatów. W 1248 roku Koszalin przeszedł na własność biskupów pomorskich (kamieńskich), dając początek biskupiemu księstwu kamieńskiemu. La 23an de majo 1266 episkopo Herman von Gleichen urborajtoj laŭ la leĝo de Lubeko kun la donacio de la ĉirkaŭaj vilaĝoj kaj kun multaj privilegioj. Jednocześnie ustanowił tam swoją główną rezydencję oraz stolicę biskupiego księstwa kamieńskiego. Dum la mezo de la 14a jc laŭ la decido de la Urba Konsilantaro oni aĉetis por la bezono de la urbo la Lagon Jamno kun la terlango, kaj de tie en la malgranda haveno en Unieście oni komencis eksporti la terfruktojn, arbarfruktojn al la Skandinavio, Gdansko kaj Lubeko. Samodzielną pozycję w handlu bałtyckim zdobył Koszalin post la venka batalo ĉe Kołobrzeg en la jaro 1446. Baldaŭ la urbo fariĝis la plenrajta ano de Hansa Ligo, tio estas la komerca organizaĵo de la nordeŭropaj urboj.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Koszalin de la 16-a ĝis la 19-a jc[redakti | redakti fonton]

    Prestiĝo de la urbo fortikiĝis fine de la 16a jc kaj komence de la 17a jc, kiam la princoj-episkopoj el la dinastio de Grifoj konstruis tie la la kastelon, kaj la urbo fariĝis la renkontiĝejo de la lokaj Sejmetoj en tiu episkopa dominio de Kamień Pomorski. Czasy świetności przerwały zarazy kaj la Tridekjara milito (1618-1648), po której Koszalin wraz z całym Pomorzem Zachodnim stał się częścią Brandenburgio, a następnie Prus. W XVIII wieku ożywienie gospodarcze przyniósł popyt na sukno produkowane na potrzeby armii pruskiej. Miastu przynosiła także profity produkcja mydła, papieru, galanterii oraz powozów. Niestety wielki pożar w 1718 roku zniszczył większość zabudowy. Dlatego nieliczne tylko obiekty z dawnej świetności grodu zachowały się do dziś.

    La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve

    Od 1713 roku w mieście stacjonował garnizon, na który składał się regiment dragonów i dwanaście kompanii piechoty. Dzięki temu po wielkim pożarze miasta król pruski przyznał miastu i jego mieszkańcom wysokie dotacje, co pozwoliło na przetrwanie trudnego okresu. En la 19a jc Koszalin fariĝis la administra centro de la Centra Pomerio, centro de industrio kaj servoj.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Koszalin en la 20-a jc[redakti | redakti fonton]

    Dum la Unua Mondmilito en Koszalin funkciis fabrikoj de aviadiloj, papero, uz-taŭg-produktejo de la kortbirdaĵo, de salmoj, bierfabriko, laktejo kaj fabriko de la maŝinoj por agrikulturo. W okresie międzywojennym Koszalin dotknął kryzys gospodarczy. Dopiero lata trzydzieste XX wieku przyniosły ożywienie w przemyśle związane z przygotowaniami Niemiec do II wojny światowej. W rezultacie II wojny światowej Koszalin został zajęty przez Armię Czerwoną 4 marca 1945 roku, a następnie włączony w granice państwa polskiego. Post la fino de Dua Mondmilito Koszalin eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).

    Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito
    La novaj konstruaĵoj en la centro de la urbo
    Koszalin, la strato Zwycięstwa / Venko - en la fono videbla la katedralo

    Do lutego 1946 roku miasto pełniło rolę stolicy Pomorza Zachodniego. Ostatecznie jednak instytucje wojewódzkie przeniesiono w lutym 1946 roku do Szczecina. W czerwcu 1950 roku Koszalin stał się stolicą nowo utworzonego województwa koszalińskiego. W mieście znajdowało się wówczas około 20 tysięcy mieszkańców. W 1954 roku rozpoczęto odbudowę śródmieścia Koszalina. Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte XX wieku to dynamiczny rozwój lokalnego przemysłu. Od 1972 roku Koszalin jest również siedzibą Diecezji Koszalińsko-Kołobrz Lata osiemdziesiąte rozpoczęły się od akcji koszalińskich zakładów i masowych demonstracji mieszkańców. Nun la urbo havas disvolvon de industrio, kaj kreskas investado.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Bibliografio[redakti | redakti fonton]

    • Eugeniusz Buczak, La nuntempa Koszalin (Koszalin współczesny), Koszalin: La Eldonejo „Presco” de la Societo de la Amikoj de Koszalin (Stowarzyszenia Przyjaciół Koszalina), 1998.
    • Bogusław Drewniak, Henryk Lesiński, La Historio de Koszalin (Dzieje Koszalina), Poznań (Poznano): La Poznana Eldonejo (Wydawnictwo Poznańskie), 1967.
    • Tadeusz Gasztold, Adam Muszyński, Hieronim Rybicki, Koszalin. Zarys dziejów, Poznań (Poznano): Wydawnictwo Poznańskie, 1974.
    • Koszalin na przestrzeni dziejów: szkic dziejów Koszalina od czasów najdawniejszych do chwili obecnej, Koszalin: Komitet Miasta i Powiatu PZPR, 1966.
    • Wacław W. Nowicki, Koszalin i okolice, Gdynia: Wydawnictwo Region, 2006.
    • Krystyna Rypniewska, Dionizy Rypniewski, Koszalin. Zabytki, informacje, okolice, Koszalin: Wydawnictwo Kadr, 1997.
    • Wiesław W. Stachlewski, Koszalin i okolice, Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1981.
    • Wiesław W. Stachlewski, Z dziejów Koszalina, Biblioteka Słupska, tom 7, Poznań-Słupsk: Wydawnictwo Poznańskie i Polskie Towarzystwo Historyczne, 1960.

    Esperanto en urbo Koszalin[redakti | redakti fonton]

    Flag of Esperanto.svg
    La urboplaco en la malnovurbo de Koszalin, post la rekonstruado, 2014
    Koszalin en la mapo de de Okcidenta Pomerio
    La urba parko, kun parto de la amfiteatro

    Dum multaj jaroj oni instruis Esperanton en la loka mezlernejo, kiu partoprenis en interŝanĝo laŭ projekto Comenius (Komenio). Krome estis dum multaj jaroj la Esperanto-klubo en la urbo, kaj Esperanto-kajejo. En la urbo estas Esperanto-monumento.

    Famuloj[redakti | redakti fonton]

    Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]

    Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]



    Notoj[redakti | redakti fonton]