Urbain Le Verrier: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
12 bitokojn aldonis ,  antaŭ 4 jaroj
e
Roboto: anstataŭigo de "Ŝablono:El" per "Ŝablono:EL" (laŭ VP:AA); kosmetikaj ŝanĝoj
e (Roboto: anstataŭigo de "Ŝablono:El" per "Ŝablono:EL" (laŭ VP:AA); kosmetikaj ŝanĝoj)
|Dosiero = Urbain Le Verrier
}} Li estis fakulo pri [[ĉiela mekaniko]].
== Biografio ==
=== Lernado ===
Post ok jaroj da lernado en la kolegio de Saint-Lô, li studis pri [[matematiko]] en la Reĝa Kolegio de [[Caen]] de [[1827]] al [[1830]], kaj poste en la [[liceo Louis-le-Grand]] en [[Parizo]]. En [[1831]] li aniĝis la
[[Politeknika Lernejo (francio)|Politeknikan Lernejon]].
 
=== Astronomio ===
En [[1833]], li fariĝis inĝeniero pri tabako kaj komencis labori en la [[Kemio|kemia]] laboratorio de [[Louis Joseph Gay-Lussac]].
 
En [[1938]] li petis postenon de repetitoro pri kemio en la Politeknika Lernejo, sed tiu posteno estis atribuata al [[Henri Victor Regnault]]. Anstataŭ, Le Verrier iĝis repetitoro pri « [[Geodezio]], [[astronomio]] kaj [[maŝino]]j », kie li fakiĝis pri ĉiela mekaniko. En [[1839]] li prezentis al la [[Franca Akademio de Sciencoj]] sian unuan memuaron pri la varioj de planedaj orbitoj. En ĉi-tiu memuaro estis unuafoje priskribita la [[algoritmo de Faddeev-Leverrier]].
 
En [[1844]], laŭ konsiloj de [[François Arago]], li entreprenis la kalkuladojn, kiuj kondukos al [[#La malkovro de Neptuno|la malkovro de Neptuno]]. Li iĝis ano de la sekcio pri astronomio de la Akademio de Sciencoj en [[1846]].
En [[1854]] li estis nomumita direktoro de la [[Observatorio de Parizo]], postanto de François Arago. Sub lia direkto, estis establita katalogo de la 306 ĉefaj [[stelo]]j. Li entreprenis reorganizadon de la observatorio, kiu nesukcesos pro monmanko.
 
=== Meteologiisto ===
Kun la posteno de direktoro, li ricevas direktorecon de malgranda servo de [[meteologio]], scienco tiam ankoraŭ rudimenta, kiu dependis de la Observatorio de Parizo. La {{dato|14|novembro|1854}}, neantaŭvidita [[ŝtormo]] trairis [[Eŭropo]]n kaj pereigis 41 [[ŝipo]]jn en [[Nigra Maro]]. Le Verrier tiam establis reton de meteologiaj observejoj sur la franca teritorio, celante averti la maristojn pri la ŝtormoj. Tiu reto grupigis 24 observejojn, el kiuj 13 interligataj per [[telegrafo]]. En [[1865]], ĝi etendiĝos al 59 observejoj sur
la tutaĵo de Eŭropo. Estis la nasko de la moderna meteologio.
 
=== Politikisto ===
Samtempe, li aktivis politike. Li estis elektita [[parlamentano]] de la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Manche]] en [[1849]], iĝis [[Senato|senatano]] kaj ĝenerala inspektoro por la supera instruado pri sciencoj, kaj elektita [[Ĝenerala Konsilio (Francio)|ĝenerala konsilanto]] de la [[kantono Saint-Malo-de-la-Lande]] de [[1852]] al [[1870]]
 
En [[1853]] li estris la ''Komisionon Le Verrier'' kiu reformis la Politeknikan Lernejon, enkondukante en ĝi pli da aplikataj sciencoj.
 
Sed, en [[1870]], lia aŭtoritatismo ĉe la estrado de la Pariza Observatorio malkontentigas la astronomojn: dekkvar el ili maldungiĝis. Li estis demisiita el sia posteno per imperiestra dekreto. Tio ne malhelpos lin retrovi tiun postenon en [[1873]], post la morto de sia postulo, [[Charles-Eugène Delaunay]]. Li konservis sian postenon ĝis sia morto (1877).
 
== La malkovro de Neptuno ==
La [[planedo]] [[Urano (planedo)|Urano]], malkovrita de [[William Herschel]] en [[1781]], ne sekvis la [[orbito]]n antaŭvidita per la leĝo de la [[gravito]] de [[Isaac Newton]]. Laŭ konsiloj de [[François Arago]], Le Verrier kalkulis la fizikajn ecojn (maso, orbito, lokalizo) de la perturbanta korpo. Tiuj kalkuloj estos pravigitaj de la [[Germanio|germana]] astronomo [[Johann Gottfried Galle|Johann Galle]] kiu, la {{dato|23|septembro|1846}} observis [[Neptuno (planedo)|la novan astron]].
 
Pli malfrue, Le Verrier provis klarigi la orbiton de [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] per la ekzisto de hipoteza planedo [[Vulkano (planedo)|Vulkano]]. Tiu planedo neniam estos eltrovita, kaj estas nun rigardita kiel neekzistanta. Necesos atendi [[Albert Einstein]], kies [[ĝenerala relativeco]] kialigos la [[periastra precesio|precesion]] de la merkura orbito.
 
== Honoroj ==
Li ricevis:
* La [[Medalo Copley|Medalon Copley]] de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1846]],
 
Oni donis lian nomon al:
* La [[asteroido]] [[1997 Leverrier]],
* [[Planeda ringo]] ĉirkau [[Urano (planedo)|Urano]],
* Unu liceo de [[Saint-Lô]].
 
== Eksteraj ligiloj ==
{{elEL}}{{fr}} [http://www.annales.org/archives/x/uleverrier.html Le Verrier, el la Analoj de Politeknika Lernejo]
{{elEL}}{{fr}} [http://www.obspm.fr/histoire/acteurs/leverrier.fr.shtml Le Verrier, el la paĝaro de la Observatorio de Parizo]
{{elEL}}{{fr}} [http://books.google.fr/books?id=VKpt1WmqlcYC&pg=PA161&lpg=PA161&dq=%22commission+Le+Verrier%22&source=bl&ots=le4QjUpj1e&sig=sY5JJVBuT-MK_KrBiQHyzj9AeGs&hl=fr&ei=PVT8SpTDKcGk4QbŬ7XiAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=%22commission%20Le%20Verrier%22&f=false Pri la ''komisiono Le Verrier'']
{{elEL}}{{fr}} [http://www.pbase.com/debetencourt/image/75812540 Tombo de Le Verrier en Tombejo de Montparnasse]
 
[[Kategorio:Urano]]
112 889

redaktoj

Navigada menuo