Goo

El Vikipedio

Saltu al: navigado, serĉo

Vi povas plibonigi la jenon:

Bonvolu plibonigi la lingvan stilon de la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Rq}}. Detaloj estas en la dokumentado.

Pri la aliaj signifoj de GOO rigardu en GOO.

Gotabulo

En ĉina lingvo goo nomiĝas weiqi.

Goo (japane: go 碁 aŭ igo 囲碁, ĉine: weiqi 圍棋, koree: baduk 바둑) (ankaŭ vejĉio, vejĉi-ludo) estas tabulludo ludata sur tabulo kun 19×19 linioj, kun nigraj kaj blankaj rondaj ŝtonetoj.

Ĝi estas tre malnova ludo. Ĝi devenas el Ĉinio, kaj disvastiĝis ĉefe en orienta Azio. La reguloj uzataj en diversaj landoj estas preskaŭ la samaj, tamen ekzistas malgrandaj diferencoj ekz. pri poentokalkulado.

Unu el du ludantoj havas nigrajn ŝtonetojn, kaj la alia havas blankajn. La ludantoj alterne metas ŝtonetojn sur la tabulon, sur la interkruciĝojn de la linioj, kaj konkuras por ĉirkaŭi per la ŝtonetoj pli grandan teritorion ol la kontraŭula teritorio.

La aparto de goo estas unue ĝia granda komplekseco - ekzistas multnombraj variantoj, kaj la plialtigo de la ludnivelo kaj la plibonigo de la stilo estas taskoj pri kiuj ludanto povas labori dum sia tuta vivo. Aliflanke la bazaj reguloj estas tiel simplaj, ke eblas lerni ilin tre rapide.

Strategio estas grava, sed ne ununura aspekto de la ludo: goo povas stimuli meditadon, instigas la spiriton kaj spegulas la personecon de iu ludanto. Estas karaktera trajto de la goo-ludo, ke ĝi ebligas dedukteblon de multaj ĝeneralaj vivosaĝecoj.

"Se ie en la universo ekzistas aliaj inteligentuloj, ili eble konas ŝakon, sed plejverŝajne tamen goon" (Emanuel Lasker, ŝakisto).

Enhavo

1 Historio
- 1.1 Origino en Ĉinio
- 1.2 Disvastigado al Japanio kaj Koreio
2 Regularo
- 2.1 Simplaj Reguloj
3 Tradicio pri goo
- 3.1 Tradiciaj ludiloj
- 3.2 Etiketo
4 Libroj en Esperanto
5 Vidu ankaŭ
6 Eksteraj Ligiloj
7 Aliaj projektoj

[redakti] Historio

[redakti] Origino en Ĉinio

La plej frua skriba priskribo de la ludo estas generale akceptita esti la historia skribaĵo de Zuo Zhuan ^[1] (prononco: dzŭo ĝŭan) ĉirkaŭ la 4a jarcento a.K.E.^[2], priskribante historian eventon el 548 a.K.E. Ĝi ankaŭ estas priskribata en la XVIIa Libro de la Analektoj de Konfuceo (ĉirkaŭ la 3a jarcento a.K.E.)^[2] kaj en la du libroj eskribata de Mencius^[3] (ĉirkaŭ la 3a jarcento a.K.E.)^[2]. En ĉiuj tiuj verkoj, la ludo nomiĝas yì (弈). Hodiaŭ, en Ĉinio, ĝi nomiĝas weiqi (Simpligataj Ĉinaj signoj: 围棋; Tradiciaj Ĉinaj signoj: 圍棋; pinjine: wéiqí; Wade–Giles: wei ch'i)

Goo unue ludatis sur 17x17 vica krado, sed 19x19 krado iĝis normala je la tempo de la Dinastio Tang (618-907). Legende, la origino de la ludo estas la ĉina imperiestro Yao (2337-2258 a.K.E), kiu supozite petis lian avizulon Shun desegni ĝin por lia malĝentila filo Danzhu, por klarigi al li astronomajn konstelaciojn. Sed la filo tute ne interesiĝis pri steloj, sed preferis la ludŝtonetojn kaj tiel kreiĝis la weiqi-ludo. Certigitaj pruvoj pri la ekzisto de la ludo indikas ĉirkaŭ 2500 jarojn, kiam ĉinaj reĝoj malcedante intermilitis (475 ĝis 221 a.K.E.). Aliaj teorioj proponas ke la ludo estis devenita de ĉinaj gentaj militsinjoroj kaj generaloj, kiu uzis ŝtonetojn por kartigi atakajn situaciojn.

En Ĉinio, Goo estis sentata kiel la favorata ludo de la aristokrataro, kaj Xiangqi (prononco: ŝiang ĉi, ĉina ŝako) estis la ludo de la populo. Goo estis konsiderata unu de la kvar kulturataj artoj de la ĉina lernanta aristokrato, kun kaligrafio, pentrado, kaj ludi la guĉino (muzika instrumento).

[redakti] Disvastigado al Japanio kaj Koreio

Goo estis prezentata al ambaŭ Japanio kaj Koreio, iam inter la 5a kaj la 7a jarcentoj K.E., kaj estis favorata inter la altaj klasoj. En Koreio, la ludo nomiĝas baduk (hangul: 바둑), kaj alia versio de la ludo nomata Sunjang baduk estigis je la 16a jarcento. Sunjang baduk iĝis la precipa vario ludita en Koreio ĝis la fino de la 19a jarcento.^[4]^[5]

Korea ludantoj, tradicie vestiĝanta, ludas en fotografaĵo de inter 1910 kaj 1920.

En Japanio, kie ĝi nomiĝas go (碁, go^?) aŭ igo (囲碁, igo^?), la ludo iĝis ŝatata en la japana imperiestra korto en la 8a jarcento^[6], kaj inter la ĝenerala populo je la 13a jarcento.^[7] En 1603, Tokugawa Ieyasu reetablis la unuecan nacian registaron. En la sama jaro, li taskigitas la plejbonan ludanton en Japanio, budhisma monaĥo nomiĝis Nikkai, al la posicio de Godokoro (Ĉefadministristo de Goo). ^[8] Nikkai renomiĝis Honinbo Sansa kaj fondis la Honinba lernejo.^[8] Diversaj konkurencintaj lernejoj fondiĝis baldaŭ poste.^[8] Ĉi tiuj oficialaj agnoskitaj kaj subvenciitaj Goa lernejoj ege plibonigis la goludada nivelo kaj kreis la Goa ranga sistemo por rangigi ludantoj.^[9] Ludantoj de la kvin lernejoj (Honinbo, Yasui, Inoue, kaj Hayaŝi) konkuris en la ĉiujaraj "kastelaj ludoj", luditaj dum ĉeesto de la Ŝoguno.^[10]

Vidu ankaŭ: Historio de Goo

[redakti] Regularo

[redakti] Simplaj Reguloj

Du ludantoj, Nigra kaj Blanka, alterne surmetas ŝtoneton de sia propra koloro sur neokupata interkruciĝojn de la krado sur gotabulo. Nigra ĉiam metas unue, nesimile kun ŝako. Se ekzistas granda diferenco de lerteco inter la ludantoj, Nigra kelkfoje povas meti du aŭ pli ŝtonetojn sur la gotabulo por la unua movo. Post surmetado, ŝtonetoj ne povas movoti al alia punkto.

Vertikale kaj horizontale limtuŝantaj ŝtonetoj de la sama koloro estas ŝtonaro. Neokupata punkto limtuŝanta al ŝtoneto nomiĝas "libero" por tiu ŝtoneto. Ŝtonaroj havas la liberojn de ĉiuj eroj. La ŝtonaro ne povas poste dividiĝi, kaj efektive iĝas unu pligranda ŝtono. Nur tiuj ŝtonetoj, kiuj estas kunigata per la linioj sur la gotabulo, ŝtonariĝas; ŝtonetoj, kiuj estas diagonale limtuŝantaj, ne estas kunigata.

Ŝtonaro devas havi almenaŭ unu libero por postresti sur la gotabulo. Kiam ŝtonaro estas ĉirkaŭita de kontraŭa ŝtonetoj tiel ĝi ne havas liberojn, ĝi estas kaptata kaj devas esti forigata. La plejparto de regularoj ne lasas ludanton meti ŝtoneton tiel ke unu de siaj propraj ŝtonaroj mankas liberojn, krome la sekva escepto. La regulo ne aplikas se ludate novan ŝtoneton rezultigas la kapto de unu aŭ pli de la kontraŭaj ŝtonetoj. Tiuokaze, la ŝtonetoj de la kontraŭulo estas unue kaptata, kaj la ĵus surmetita ŝtoneto do havas almenaŭ unu liberon.

Ludantoj ne povas agi tiel, kiel la ludo estas ekzakte en antaŭa situacio. Tiu regulo, nomite la Koa regulo (el la japana 劫 kō "eono"), malebligas ripeti senfine.

Anstataŭ de meti ŝtoneton, ludanto povas pasi (faras nenion). Ĉi tiu sitacio kutime okazas kiam la ludanto pensas ke neniu utilaj movoj restantas. Kiam ambaŭ de la ludantoj pasi sinsekve, la ludo finas kaj la teritorioj devas kalkuliĝi.

Vidu jenajn artikolojn:

Reguloj de Goo
Terminaro de Goo
- atari
- ko
- libero
- okulo
- ŝtono
- ŝtonaro
- teritorio
- vivo kaj morto

vivo kaj morto, 1
2
3
4

[redakti] Tradicio pri goo

[redakti] Tradiciaj ludiloj

Kvankam ja eblas ludi sur kartonpeco kaj kun sako da plastoŝtonetoj, goludantoj ofte fieras pri siaj goludiloj.

En Ĉinio oni de ĉiam ludas sur plataj lignotabuloj, kiu estas ĉirkaŭ 5 cm dikaj. Oni sidis tiutempe kiel ankaŭ hodiaŭ sur seĝoj ĉe tablo, nur malofte sur la grundo. En Japanio la tradicia gotabulo (goban) estas dika, ankaŭ el ligno, sed proksimume 15 ĝis 20 cm dika kaj staras sur piedoj. Prefere ili estas fabrikita el la malofta, iom orkolora ligno de la kaja-arbo (torreya nucifera). La plej bonaj estas el ligno de pli ol 700-jaraj arboj.

[redakti] Etiketo

Multaj homoj alttaksas etiketon dum goludo. Laŭ tiu etiketo oni ĉiam respektu la alian ludanton, tiel ke li neniam sentiĝu malagrable pri la ludo. Ĉefe gravas kial oni ludas goon. Kialoj povas esti por ripozi, ĝui ĝin, por lerni, por instrui kaj multaj aliaj kaŭzoj. Oni ĉiam respektu la kialon de la kontraŭulo. Tamen iuj ludas ĉefe por gajni. Tio tute kontraŭas la filozofion de la ludo, kiu baziĝas sur tradicia azia kulturo. Tiel fieraĉado pri venko, moko pri malvenko aŭ similaj tutklare kontraŭas la bonan etiketon de goo.