Alfonso la 10-a (Kastilio)

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Alfonso la 10-a
Reĝo de Kastilio kaj Leono
Alfonso X el Sabio en El libro de los juegos.jpg
Persona informo
Naskiĝo 23-an de novembro 1221 (1221-11-23)
en Toledo
Morto 4-an de aprilo 1284 (1284-04-04) (62-jara)
en Sevilo
Tombo Katedralo de Sevilo [#]
Religio katolikismo [#]
Ŝtataneco Reĝlando de Kastilio [#]
Lingvoj hispana lingvo [#]
Familio
Dinastio dinastio de Ivrea [#]
Patro Ferdinando la 3-a [#]
Patrino Elizabet Beatriks de Ŝvabio [#]
Gefratoj Infante Henry of Castile • Philip of Castile • Ferdinand, Count of Aumale • Manuel, Lord of Villena • Frederick of Castile • Sancho of Castile • Eleanora de Kastilio • Ferdinando di Castiglia • Luigi di Castiglia • Berenguela de Castilla • Q6004786 [#]
Edzino Violant of Aragon [#]
Amkunulo María Alfonso de León • Mayor Guillen de Guzmán [#]
Idoj Berengaria of Castile, Lady of Guadalajara • Beatrice of Castile, Marchioness of Montferrat • Ferdinand de la Cerda • Sanĉo la 4-a • Peter of Castile, Lord of Ledesma • John of Castile, Lord of Valencia de Campos • Violant of Castile • James of Castile, Lord of Cameros • Beatrice of Castile • Alfonso Fernández el Niño • Eleanor of Castile • Constanza de Castilla [#]
Profesio
Okupo verkistoastronomoregantokomponisto • poeto • historiisto [#]
Reĝo de Kastilio Escudo de Castilla.svg
Regado 1252-1284
Antaŭulo Ferdinando la 3-a
Sekvanto Sanĉo la 3-a
Reĝo de Leono Blason Léon.svg
Regado 1252-1284
Antaŭulo Ferdinando la 3-a
Sekvanto Sanĉo la 3-a
[#] Fonto: Vikidatumoj
v  d  r
Information icon.svg

Alfonso la 10-a, nomata la Saĝulo (hispane Alfonso X el Sabio, naskiĝis en 1221 en Toledo, mortis en 1284 en Sevilo), estis reĝo de Kastilio kaj Leono (en la nuna Hispanio) (1252-1284). Li estis filo de Fernando la 3-a, la Sanktulo.

Kvankam militema kaj intrigema, li estas pli konata hodiaŭ pro lia kultura agado. Li favoris la uzon de la vulgara kastilia, kiun li helpis disvolviĝi, por ke ĝi fariĝu la oficiala lingvo de la reĝlando. Li mem verkis poezion, kvankam por tio li preferis la galegan.

Li kreis la Akademion de Tradukistoj de Toledo, grupon de saĝuloj kristanaj, judaj kaj islamaj, kiuj retrovis antikvajn tekstojn kaj verŝis ilin al la okcidentaj lingvoj, kio havis grandan influon super la posta eŭropa klereco.

Alfonso verkis aŭ kompilis tekstojn jurajn (Fuero real de Castilla, Código de las siete partidas), historiaj (Crónica general e grand estoria), muzikajn (Cantigas de Santa María) aŭ ludajn (Libros de ajedrez, dados y tablas, unua regularo de la moderna ŝako).

Li klopodis por esti nomumita imperiestro de la Sankta Romia Imperio, pro sia germana patrino, sed ne sukcesis. Li konkeris diversajn andaluzajn urbojn.

Lia unua filo Ferdinando mortis antaŭ la patro, kaj lia dua filo Sanĉo la 3-a, fariĝis reĝo post li, kontraŭ la volo de Alfonso, kiu favoris la rajtojn de la filoj de Fernando.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]