Stalo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
tradicia stalo por ŝafoj en norda Germanio
moderna bovina stalo kun centra vojo kaj flankaj ĉeloj

Stalo estas konstruaĵo, kiu servas kiel loĝejo por bestoj agrikulture tenataj. Povas temi pri propra domo aŭ pri parto de ĝi. Plej ofte, sed ne nepre, temas pri parto de bieno, sed stalo ankaŭ ekzemple povas esti unuopa konstruaĵo sur aŭ apud paŝtejo. Por ĉiu bestospeco kaj laŭ ĉiuj kulturoj kaj epokoj ekzistas apartaj konstruoformoj. Devas esti praktike en- kaj elgvidi la bestojn, alporti manĝaĵon kaj freŝan fojnon por kuŝado, elporti malpuraĵojn. Devas esti taŭga varmeco kaj sufiĉo da oksigeno.

Modernaj staloj plej ofte estas haloj kun centra vojo kaj unu aŭ pluraj flankaj ĉeloj por po unu aŭ po pluraj bestoj.

helpstalo por fiksi ĉevalojn dum la surmunto de la huffero
staloj sur bieno


Tipoj de staloj[redakti | redakti fonton]

Staloj estas konstruaĵoj sur bieno aŭ troviĝas proksime de bieno. Ĉe loĝstala domo, kiu dominis antaŭ la industria revolucio, la stalo estas integrita en loĝdomo de la agrikuluristo.

Se la stalo troviĝas ekster la biena loko kaj proksime de paŝtejo, ĝi nomiĝas „eksterbiena stalo“.

En la industria agrikultivado de la 21a jarcento ofte la stalo aŭ pli bone stalego troviĝas ekster la vilaĝo aŭ urbo. La bestoj tenataj en tiaj staloj plej ofte ne havas la eblon serĉi la nutraĵon en la subĉielejo.

Historio de la stalkonstruaĵo kaj la tenado de bestoj en staloj[redakti | redakti fonton]

Staloj en la 21a jarcento[redakti | redakti fonton]

Hodiaŭ utilbestoj estas tenataj kaj sur paŝtejoj kaj en staloj. En industriŝtatoj ofte la tenado en staloj estas la plej ofta: de 12,5 milionoj da bovoj, kiuj ekzistas en Germanujo 4,8 milionoj havas minimume partatempan eblecon por iri eksteren al paŝtejo. De la porkoj en Germanuno malpli ol 1 % estas tenataj subĉiele. Male al tio 84 % de la ŝafoj povas paŝti eksterdome sur paŝtejoj.[1]Ankaŭ ekzistas ŝtaloj por bestoj, kiuj plejparte aŭ sezone paŝtas eksterdome ekzistas staloj, plej ofte en formo de eksterbienaj staloj. Dum vintro la bestoj ofte estas en staloj por la glaciigita trinkakvo kaj danĝero gliti kaj vundi sin dum frosta kaj neĝa periodoj. La tenado en staloj donas sekurecon kaj pli fcilan kontroleblecon.[2] Krome la kolektado de sterko en stalo estas pli facila ol eksterstale.

Hodiaŭ ekzistas specialaj konstruformoj por ĉiu bestospeco kaj utilformo, kiuj dependas de la bezonoj de la bestospeco rilate la nutrigado, mastrumado, temperaturbezono kaj aerumado.

Ĝenerala konstruo[redakti | redakti fonton]

Stalkonstruaĵoj hodiaŭ ofte estas haloj kun trairejoj aŭ pluraj ejoj poe unu aŭ pluraj bestoj. La bestoj estas nutrataj aŭ dum la tuta jaro au nur dum la malvarmaj sezonoj en la stalo.

Ĉe malnovaj bienaj staloj la stokejoj por fojno kaj pajlo ofte estas super la stalo. modernaj staloj havas proprajn ejojn aŭ ujoj por stoki la furaĝon, fojnon kaj pajlon.

Bovoj[redakti | redakti fonton]

moderna bovinstalo
bovoj en la ekstera ejo antaŭ kurstalo

Ĉe la staltenado de bovoj oni distingas inter unupa tenado kaj grupa tenado. Ĉe la unuopa tenado la bestoj estas ligitaj. Tio povas okazi per ligado sur longa stalo, mezlonga stalo aŭ mallonga stalo. La lasta estas hofiaŭ preferata, ĉar tie la ekskrementoj fakis malantaŭ la kuŝejoj kaj tiel pli facile povas esti forigeblaj.

Junbestoj (bovidoj) estas tenataj dum la unuaj du samajnoj en bovidkabanoj (ankaŭ nomataj igluo, kabano). eklde al oka samajno ili devas etis tenataj en grupoj:

Ĉe la grupa kaj grega tenado ekzistas en la kurstlo ekszistas diversaj eblecoj, kiuj distingixas rilate la ejodivido kaj substerkaĵo. La plej ofta varianto estas ĉe laktobovinoj , en kiu la povoa kpovas kuŝi en propra stalfako kŭstalfaka kurstalo aŭ kie ĝi povas kuŝi kaj manĝi en propra stalfako ene de kurstalo. Tiu metodo ebligas al la altproduktiva bovino manĝi kaj [[|remaĉlo|remaĉi]] senĝenate. La staltipo por la junbova kreskigado aŭ la la ekstensiva patrinbovina tenado estas plej ofte sterktavalo stalo. Lal planko etas dekliva kaj je ties supra fino freŝa substerkaĵo estas aldonita regule dum la bestoj tretas al sterkon kontinune al al alis fino, kie ĝi esta forigata. Ankaŭ en profundkurstaloj substerkaĵo estas uzata; ĉi tie sur al kuntretita sterko freŝa substerkeĵo estas aldonata. Ĉe tiu metodo ekestas izolantaj matracoj el substerkaĵtavoloj, kiuj plu kaj plu altiĝas. Tiun sistemon estas uzata ĉe junbetas krekigado kaj virbovgrasigado. Alternativo estas fendoplanko sen substerkaĵo, betonita plankto kun fendoj por tralasi la ekrementoj.

La prizorgado kun akvo kaj furaĝo okazas per trogoj

Porkoj[redakti | redakti fonton]

Ĉe la porktenado ekzistas diversaj konstruformoj, kiuj estas agordita al la diversaj celoj de la besttenado.

Porkgrasigado[redakti | redakti fonton]

porkgado, GDR, 1956

La porkgrasigado okazas en grupoj, tial la porkgrasiga stalo estas separatigita en fakoj. La varmstalo estas devige aerumita kaj la przrgado kun akvo okazas per specialaj niplotogoj. La bestoj ricevas la furĝon per aŭtomatoj en fluida aŭ seka formo (fluidnutrado , Seknutrado). Nur en malgrandaj staloj la bestoj esstas nutrataj per mano.


Ĉevaloj[redakti | redakti fonton]

stalfako en ĉevalstalo

Ĉe ĉefvaloj dominas la stalfaka stalo kaj la unuopaj ĉevalo staras en unuopaj fakoj, Ofte ekzistas ebleco por elkuri..[3]

Vidu ankaŭ ĉevaltenado kaj ĉevalejo}}

Kortobirdoj[redakti | redakti fonton]

Ĉe la kortobirda tenado la stalformo ankaŭ dependas de al tenadcelo.

Kortobirda grasigado[redakti | redakti fonton]

virkoka grasigado

Jenaj kortbirfoj taŭgas poe grasdigi virkoketoj, meleagroj kaj ekonomie malpli gravaj estas hejmanseroj, anasoj, kolomboj, strutoj kaj ordinaraj koturnoj. Staloj de virkoketoj kaj meleagoj estas simil konstruitaj. Aux la bestoj estas tenataj en fermitaj staloj kun deviga aerumado aŭ ili estas tenataj en staloj kun libera aerumado. La lasta staltipo nomiĝas „naturstalo“. La planko ne estas firmigita kaj nur ricevis ĉ. 3,5 cm dika tavolo el hakita pajlo aŭ molligna rabotaĵo.

Ovoproduktantaj kokinoj[redakti | redakti fonton]

Ĉe kokinoj por produkti ovjn oni distingas inter enkaĝa tenado, tenado en kaĝegoj, surplanka tenadeo kaj subĉiela tenado. En la Eŭropa Unio ekzistas reglamento (Eŭropa Unio) pri postuloj al la staloj (1999/74/EG : Richtlinie des Rates vom 19. Juli 1999 zur Festlegung von Mindestanforderungen zum Schutz von Legehennen - Amtsblatt Nr. L 203 vom 03/08/1999 S. 0053–0057).

Ŝafoj kaj kaproj[redakti | redakti fonton]

La tenado en grupoj okazas en stalfakoj ene de granda stalego. enili estus multe da spaco por grupok ĝis kvin bestoj.[4]

Flankkonstruaĵoj kaj stokejoj[redakti | redakti fonton]

Ofte la furaĝo estas stokata proksime de la stalo, ekzemple en separata ejo, por eviti la ŝarĝon de la enstala aero, se temas pri seka, polva materialo. En malnovaj staloj ofte la furaĝo estas stokata enla subtegmentejo de la stalo.

rigardo en la iama stalo de la bieno Goppeln apud Dresden. La 1768konstruita stalo estas ekde 2005 ŝtata galerio por artekspozicioj.


ŝafstalo en Lüneburger Heide
ŝafstalo en Wildeshauser Geest. tipe por la regiono: la migraj ŝtonaj muroj[5]
ŝafstalokirko St. Martin (Munster)


Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • Reiner Brunsch, Otto Kaufmann, Thomas Lüpfert: Rinderhaltung in Laufställen. Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-4533-2.
  • Jens Marten: Pferdehaltung. AID, Bonn 1996. (AID, Band 1309)
  • Dietbert Arnold: Pferdewirtprüfung [Bd.1] Stallklima. BOD, Norderstedt 2009, ISBN 978-3-8370-9960-7.

Retligoj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Deutscher Verband für Landschaftspflege e.V.: Zahlen zur Weidehaltung in Deutschland.
  2. AMA Marketing GesmbH: Rund ums Rind: Haltung.
  3. Michael Koch: Traditionelles Arbeiten mit Pferden. Ulmer, Stuttgart 1998, ISBN 3-8001-7383-2, S. 20 f.
  4. Nina M. Keil u.a.: Laufstallhaltung für kleine Ziegenbestände. Einfache und kostengünstige Umbaulösungen. In: ART-Berichte. 727 (2010).
  5. Biologische Schutzgemeinschaft Hunte-Weser-Ems: Die Lethe-Heide

((kategroeio: bestenado))