Ali Ĥamenei

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
ajatolo
 Ali Ĥamenei
perse: علی حسینی خامنه‏ای
Ali Ĥamenei

Oficanta
Funkcio akceptita:
la 4-an de junio 1989
Antaŭulo Ruhollah Ĥomejni

En funkcio:
la 2-an de oktobro 1981 – la 2-an de aŭgusto 1989
Antaŭulo Mohamed Ali Raĝai
Sekvanto Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani

Naskiĝo la 17-an de julio 1939
en Maŝhado, Provinco Razavi-Ĥorasano, Irano
Nacieco azero
Politika partio Societo de la luktanta klerikaro
Edzo/ino Mansure
Infanoj Filoj: Moĝtaba, Mustafa, Masud, Masjam.
Filinoj: Boŝra, Ĥoda, Alla
Alma mater Maŝhada seminario
Religio Ŝijaismo
TTT La oficiala retpaĝo (multelingva)
v  d  r
Information icon.svg

Sejed Ali Hosejni Ĥamenei (n. la 17-an de julio 1939 = la 24-an de tiro 1318) – la influa irana kleriko kaj politikisto, la prezidanto de Irano de 1981 ĝis 1989, la plej Supera Gvidanto de Irano ek de 1989.

Biografio[redakti | redakti fonton]

Malsimile de aliaj anoj de la irana politika-religia elito, kiuj naskiĝis en kamparo, Ĥamenei devenas el urba familio, loĝinta en la urbo Ĥoj (Okcidenta Azerbajĝano). Lia patro, la ajatolo Sajed Ĝavad Hosejni Ĥamenei, instruis en la islama seminario, poste estis la ano de la urba ulemo de Maŝhado[1][2][3] Lia patrino Haĝi Mirdamari devenis el pia familio el la urbo Jazdo.[3] La familio de Ĥamenei fartis askete[3][4] Li, same kiel du liaj fratoj, lernis en la Maŝhada seminario (Ĥavza), kiun Ĥamenei komencis frekventi ankoraŭ antaŭ la finlernado de maktabo.[3][4] En la seminario liaj mentoroj estis Ĥaĝ Ŝejĥ Haŝem Gazvini kaj ajatolo Melani.

En 1957 Ĥamenei translokiĝis en Naĝaf, en 1958 — en Ĥomo, kie li eklernis en unu el plej influa ŝijaisma lernejo sub gvidado de ajatolo Husejn Boruĝerdi kaj ajatolo Ruhollah Ĥomejni[3][5] Sub la influo de la radikalaj opinioj de Ruhollah Ĥomejni li ankaŭ komencis la kontraŭŝahan agadon. En 1963 Ruhollah Ĥomejni estis ekzelita el Irano kaj Ali Ĥamenei estis arestita de la ŝaha sekretservo. Tamen baldaŭ oni liberigis lin kaj en 1964 Ĥamenei revenas en Maŝhado. Li instruas en islama seminario kaj parolas predikojn, en kiuj kritikas prookcidentan politikon de la ŝaha reĝimo. Tute li kvin fojoj estis arestita, torturita, ĉ. 3 jarojn pasigis en pounuopa ĉelo de malliberejo.[3][4][5][6] En 1977 Ĥamenei fondis la «Societon de la luktanta klerikaro», kiu en 1979 iĝos la bazo por kreado de la Islama respublika partio.[4]

Post la venko de la islama revolucio en 1979 Ruhollah Ĥomejni nomumis lin la ano de la Revolucia konsilio. Poste li estis ankaŭ la vendreda mulao en Tehrano, la prezidanto de Irano, la prezidanto de la Supera konsilio pri nacia sekureco, la administranto de la Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio, la ministro pri defendo ktp.

En junio 1981 Ĥamenei ricevis la gravan vundon de dekstra mano, kiam la bombo, kaŝita ene de telekamero, eksplodis dum lia gazet-konferencio. Tiun atencon aranĝis la Organizaĵo de la moĝahedoj de la irana popolo.[6][7] Samjare, post la murdo de la prezidanto Mohamed Ali Raĝai, li estis elektita al tiu posteno, iĝinte la unua prezidanto-kleriko.[3][4][8] Li gvidadis la landon dum Iraka-irana milito kaj estis reelektita en 1985.[2][4] En januaro 1989 Ĥamenei estis kandidatigita kaj la 4-an de junio oficiale elektita la plej Supera Gvidanto de Irano, por kio al li rapide aldoni la statuson de ajatolo. Ankaŭ li devis havi la statuson «marĝa» (do: «la sekvinda ekzemplo»), tamen tiu estis donita lin nur en 1994.[2][4][6][9][10] Al tiu elektado helpis la subtenado de la gvidantoj de la «Societo de la luktanta klerikaro» – Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani kaj Ahmad Ĥamenei.

Sed plimulto da superaj iranaj estroj estis la adeptoj de ajatoloj el la urbo Kum kaj do ne plene agnoskas la sciencan aŭtoritaton de Ali Ĥamenei. Malgraŭ, ke li konsideriĝis unu el plej bonaj adeptoj de Ruhola Ĥamenei, li neniam havis tian aŭtoritaton, kiel aliaj ajatoloj. Siavice la lernantoj de la Maŝhada seminario kaj tiu de la Kuŝa seminario subtenas lin.

Ali Ĥamenei regas la araban lingvon, entuziazmiĝas pri la irana literaturo kaj la tradicia irana muziko. Estante elokventulo, li povas fari longajn paroladojn sen anticipa preparado.

Politiko[redakti | redakti fonton]

La interna politiko[redakti | redakti fonton]

Post la elektado en la posteno de la plej Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei dum longa tempo distanciigis sin de la Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani kaj subtenadis la konservativulojn. Li luktis kontraŭ Mohammad Ĥatami dum la prezidanta balotado en 1997. Sed post la venko de tiu kaj precipe post la protestado en 1999, dum kiu Ĥatami okupis diskretan pozicion, Ĥamenei ŝanĝiĝis sian opinion kaj kontribuis la atingon de la politika kompromiso. Dum la prezidanta balotado 2005 li subtenis Mahmud Ahmadineĵad.[11] Li aprobis la nuklean programon de la registaro, sed en 2004 publikis la fatvon, malpermesantan la aplikon de atombombo. Ankaŭ li alvokis al scienca evoluado de Irano kaj permesis esploradon de praĉeloj kaj terapeŭtan klonadon.[12]

Post la prezidanta balotado en 2009, kiam unu el malgajnintaj kandidatoj, Mir Hosejn Musavi, kies avino estis la fratino de la patro de Hamenei, deklaris ke la rezulto estis falsita, ajatolo unue ordonis al la Konsilio de la Gardantoj fari la respektivan enketadon, sed poste plene subtenis oficiale reelektitan prezidanton Mahmud Ahmadineĵad.

La ekstera politiko[redakti | redakti fonton]

Estante la plej Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei plurfoje akre kritikis Usonon kaj Israelon, rifuzis renkontiĝon kun usonaj politikistoj.[2][4][11][13][14] Samtempe li kondamnis terorajn agojn de la 11-a de septembro 2001, deklarinte, ke amasmortigo estas neakceptebla, kiuj ajn estis mortigintoj kaj viktimoj. Tamen li elpasis kontraŭ la operacio NATO en Afganujo, malgraŭ malbonaj rilatoj inter Irano kaj Talibano.[15] Ĉe tio Ali Ĥamenei subtenis Hizbulahon kaj Hamason, kiuj ankaŭ uzas terorajn metodojn.[16][17]

La familio kaj parencoj[redakti | redakti fonton]

Ali Ĥamenei havas kvar filojn (Moĝtaba, Mustafa, Masud, Masjam) kaj tri filinojn (Boŝra, Ĥoda, Alla). Moĝtaba edziĝis al filino de Golam-Ali Hadad-Adel, influa irana politikisto. Edzino de Ali Ĥamenei estas Mansure. La plijuna frato de la ajatolo – Hadi Ĥamenei – estis la deputito de la irana parlamento, la aŭtoritata agadanto de la reformisma movado. La kuzo Ali Tehrani en 1981 fuĝis al Irako kaj aktive agitadis kontraŭ la irana reĝimo. Poste al li fuĝis ankaŭ la fratino de Ĥamenei. Neniu el parencoj de Ali Ĥamenei havas gravan negocon.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]