Rabarbo-reumo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Ordinara rabarbo
Rhabarber.jpg
Biologia klasado
Regno: Plantoj Plantae
Divizio: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Dukotiledonuloj Dicotyledones
Ordo: Kariofilaloj Caryophyllales
Familio: Poligonacoj Polygonaceae
Subfamilio: Nymphaeoideae
Genro: Rabarbo Rheum
Specio: R. rhabarbarum
Rheum rhabarbarum
Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  r
Information icon.svg

Rabarbo aŭ laŭ latina scienca nomo Rabarbo-reumo (Rheum rhabarbarum), kaj pli precize ordinara rabarbo,[1] ankaŭ nomata legomrabarbokrispa rabarbo estas plantospecio el la familio de la familio de la Poligonacoj (Polygonaceae). La senŝelitaj kaj nesenŝelitaj folitigoj de tiu utilplanto estas kuirataj al kompoto.

Etimologio[redakti | redakti fonton]

freŝe plantita rabarboplanto
ŝosado en printempo

La nomo Rheum rhabarbarum originas de la mezlatina vorto rheu barbarum Rheum staras por radiko kaj barbarus por eksterlanda, fremda, ĉar la planto alvenis en Mezeŭropon el Azio.

floraro
detalo de floraro
fruktaro

Vegetaĵaj karakteroj kaj enhavosubstancoj[redakti | redakti fonton]

Rabarbo estas somerverda, plurjara herba planto.

Post la ĝermado la planto formas primaran radikon, kiu evoluiĝas unue al karneca, dika pivottubero, kiu nur vivas mallonge. La primara tigo kreskas en la dua jaro al dika tubero kaj en la sekvantaj jaroj ankaŭ la flanktigoj dikiĝas kaj ekestas sekundaraj tuberoj. Kreskas dum la jaroj 25 ĝis 30 dikiĝintaj tigoj.

La planto formas dikajn, neregulajn rizomojn. La sufacaj partoj de la planto formortas dum aŭtuno. La reŝosado okazas dum la sekvanta printempo el la subgrundaj burĝonoj.

La baze staranta folirozedo konsistas el grandaj folioj kun dikaj folitigoj kaj grandega foliplato. La folitigo longas ĝis 70 cm kaj ĝi estas ĝis 5 cm larĝa. La folitigoj estas je la supra surfaco plata havante akrajn eĝojn. Depende de la kultivaro la folitigo havas ruĝan koloron pro antocianoj. La folioj enhavas multe da malsaniga oksalata acido, la folirando estas iomete onda.

Generaj karakteroj[redakti | redakti fonton]

La planto floras de majo ĝis fino de junio. Por la ekflorado la planto bezonas malvarmastimulon (vernalizado), de temperaturoj sub 10 °C daŭrante 12 ĝis 16 semajnoj. La panikla floraro estas ĝis 2 m alta. La kremkoloraj floroj estas senpretendaj kaj plej ofte duseksaj. La fruktoj nur havas unu semon kaj estas triflugilaj akenoj. La semo havas grandecon de 7 - 10 mm oble 6 - 8 mm.

La kromosomnombro estas .[2]

Origino kaj historio de la kultivado[redakti | redakti fonton]

Rabarbo devenas el la Himalajo. Ekde la 11a jarcento la planto aperis kiel importaĵo el meza Azio aŭ Ĉinujo trans Persujo al Eŭropo. Ĝi estas unue nur uzata kiel medicina planto. [3] En la 16a jarcento rabarbo estis kultivata en Ruslando, de kie ĝi atingis en la 18a jarcento aliajn Eŭropajn landojn. Ekde tiam ĝi estas kultivata en eŭropaj landoj. En la jaro 1937 rabarbo estis kultivata en Germanujo sur areo de 1700 hektaroj, en 1993 inter 350 kaj 400 hektaroj.

freŝe rikoltitaj rabarbaj folioj kun folitigoj

Kultivaroj[redakti | redakti fonton]

Kultivaroj distingiĝas antaŭ ĉio pro la interna kaj ekstera koloro de la folitigoj, la dikeco kaj la longeco de la tigoj. Konataj kultivaroj estas:

  • ‘Glaskin’s Perpetual’
  • ‘Timperley Early’
  • ’Holsteiner Blut’ (ruĝaj folitigoj)
en legomkesto

Uzado[redakti | redakti fonton]

La folitigoj estas senŝeligataj, tranĉataj kaj prilaborataj kiel frukto, kvankam temas pri legomo. Plej ofte oni faras el rabarbo konfitaĵojn kaj kompoton. Oni kovras per ĝi kukojn. Ankaŭ oni faras el rabarbo sukojn kaj fruktvinon. Rabarbo estas pro ĝia pikanta-acideca gusto kun malalta energienhavo relative ŝatata.

Enhavosubstancoj[redakti | redakti fonton]

La folitigoj enhavas averaĝe po 94,5 g da akvo por 100 g manĝebla freŝa substanco. La 1,3 g karbonhidratoj konsistas el flukozo, fruktozo kaj amelo. Krome enestas 0,6 g da proteino, 0,1 g da graso kaj 3,2 g da fibroj. Jenaj mineraloj enestas en 100 g: 270 mg da kalio, 50 mg da kalcio, 25 mg da fosforo, 13 mg da magnezio kaj 0,5 mg da fero. La folitigoj enhavas jenajn vitaminojn: Vitamino C 10 mg, Vitamino A (karotinoj) 0,07 mg, vitamino B1 0,025 mg B2 0,030 kaj niacino 0,25 mg. La energienhavo estas 54 kJ (13 kcal).[4]

Decida por la gusto esta la fruktacidoj, antaŭ ĉio pom- kaj citronacido, en kombino kun sukero. Kultivaroj kun ruĝa interno enhavas malpli da fruktacidoj ol la verdaj kultivaroj. La kultivaro „Ras Versteeg“ enhavas ĉ. 1,5 g da pom- kaj 0,1 g da citron-acido por 100 g de manĝebla substanco.[4] En la folitigoj estas averaĝe 460 mg da oksalata acido por 100 g freŝa substanco. Tiu relative alta enhavo kaŭzas ĉe homoj forkonsumadon de kalcio. Infanoj kaj homoj kun malsanoj de la reno kaj galo devas atendi tion.[4]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • Torkild Hinrichsen: Rhabarber, Rhabarber! Husum-Verlag, Husum 2003, ISBN 3-89876-102-9.
  • Georg Vogel: Handbuch des speziellen Gemüsebaues. Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-5285-1.

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Rheum rhabarbarum L., Gewöhnlicher Rhabarber. W: FloraWeb.de. germane
  2. Erich Oberdorfer: Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. 8. Auflage. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2001, ISBN 3-8001-3131-5. Seite 332.
  3. Ruth Spranger: Meister Nikolaus von Frankenfurt und sein Rhabarber-Traktat. Eine Randnotiz zum ‚Breslauer Arzneibuch‘. In: Würzburger medizinhistorische Mitteilungen 17, 1998, S. 175–179; hier: S. 175.
  4. 4,0 4,1 4,2 Georg Vogel: Handbuch des speziellen Gemüsebaues. Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-5285-1, S. 841–851.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]