Udino

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Udino
Udine collage.png
Ŝtato Flago-de-Italio.svg Italio
Regiono Friulo-Venecio Julia (2005)
Provinco UD Udine (2005)
Geografia situo 46° 4′ N, 13° 14′ O (mapo)46.06666666666713.233333333333Koordinatoj: 46° 4′ N, 13° 14′ O (mapo)
Alto super marnivelo 113 m
Areo 56 (2005) km²
Loĝantaro 99 518 (2018)
Loĝdenso 1 741 loĝantoj/km²
Najbaraj komunumoj Campoformido, Pasian di Prato, Pavia di Udine, Povoletto, Pozzuolo del Friuli, Pradamano, Reana del Rojale, Remanzacco, Tavagnacco (2005)
Patrono sanktuloj Ermacora kaj Fortunato
Festa tago 12-a de julio (2005)
Nomo de loĝantoj udinesi
Poŝtkodo 33100
Imposta kodo L483
Kodo laŭ ISTAT 030129
Telefona prefikso 0432
Retpaĝo http://www.comune.udine.it
RedDot.png
Loko en mapo
Information icon.svg
vdr

Udino (itale Udine, friule Udin, slovene Videm, germane Weiden) estas urbo en Italio en la regiono Friulo-Venecio Julia (46° 04'N, 13° 14'E), estis iame industria grandurbo, nuntempe ĝi estas ĉefurbo de la provinco Friulo-Venecio Julia, meze de la Friula regiono. Ĝi havas 96.758 loĝantojn (2005) kaj areon de 56 km2, kvankam se oni konsideras ankaŭ la antaŭurbon, la nombro atingas ĉirkaŭ 167.000 loĝantojn. Ĝia mezuma alteco super la maro estas 113 metroj.

La urbo estis fondita en 983, historia ĉefurbo de la regiono Friulo. Ĝi estis sub regado de la Venecia Respubliko kaj Aŭstria Imperio ĝis aliĝo al la Itala Reĝlando en 1866.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

Gravaj monumentoj estas

  • Kastelo kiu dominas la urbon
  • Metropola Katedralo de Santa Maria Annunziata
  • Palazzo Patriarcale, unu el la plej famaj el la palacoj en la urbo, sidejo de la ĉefepiskopejo.
  • Palazzo Valvason-Morpurgo estas la sidejo de la Departemento pri Turismo kaj Kulturo kaj turisma informpunkto.
  • Lokita en via Savorgnana, en novklasika stilo datiĝas de la 18-a jarcento kaj estis donacita al la Municipo de Udino en 1969. Ĝi havas ĝardenon kun apuda verando. Post la restaŭro, ĝi enhavas la "Projektajn Galeriojn" kiuj elmontras la arkitekturon kaj dezajnoarkivojn.


Aliaj vidindaĵoj estas ankaŭ la palacoj Libertà kaj San Giacomo, centre de la urbo.

Festoj[redakti | redakti fonton]

La ĉefaj festoj en la urbo Udine:

  • La 12-an de julio, festo de la patronoj, Sanktaj Ermakora kaj Fortunato
  • La 25-an de novembro, la festo de Sankta Katarina

Etnaj minoritatoj[redakti | redakti fonton]

El la kvar provincaj ĉefurboj de la regiono Friuli-Venecio Julia, en la 31-a de decembro 2019 Udine havas la duan plej altan procenton de eksterlandaj loĝantoj: 13 880 ĉeestoj aŭ 14,0% de la tuta loĝantaro, pli alta ol la regiona mezumo de 9,2%[1].

  1. Rumanio, 2 642 (19.0%)
  2. Albanio, 1 677 (12.1%)
  3. Ukrainio, 1 187 (8.6%)
  4. Ganao, 761 (5.5%)
  5. Serbio, 628 (4.5%)
  6. Ĉinio, 574 (4.1%)
  7. Niĝerio, 560 (4.0%)
  8. Kosovo, 511 (3.7%)
  9. Filipinoj, 443 (3.2%)
  10. Maroko, 433 (3.1%)

Transporto[redakti | redakti fonton]

Fervojo[redakti | redakti fonton]

La trajnstacio estas la plej grava stacio en la regiono Friuli-Venezia Julia laŭ la ĉiujara nombro da pasaĝeroj kaj estas la finstacio de kvin fervojaj linioj:

  • linio al Venecio
  • linio al Triesto
  • linio por Tarvisio
  • linio por Cervignano
  • linio por Cividale

Flughavenoj[redakti | redakti fonton]

La urbo estas atingebla per aviadilo de la flughaveno Friuli-Venecio Julia, ankaŭ konata kiel la flughaveno Triesto-Ronchi dei Legionari, 38 km de Udine; alia flughaveno estas la flughaveno Udine-Campoformido kiu estas malfermita nur al turisma kaj sporta trafiko je 5 km de Udine. La armea flughaveno de Rivolto troviĝas ankaŭ je 19 km de Udine.

Esperanto[redakti | redakti fonton]

En 2022 okazos de la 13-a ĝis la 19-a de Aprilo la Internacia Junulara Festivalo (IJF 2022), organizita de la Itala Esperantista Junularo (IEJ)[2].

En 1907 aperis en Udine la gazeto Esperanta Abelo. Ekde multaj jardekoj en la urbo aktivas la loka grupo Nova Espero. Inter la lastatempe pli konataj urbaj esperantistoj estas la kanzonisto Emanuele Rovere.

Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]

Ĝemelurboj de Udine estas:

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. (it) Arkivita kopio sur istat.it, la 1-an de aŭgusto 2011 (arkivita la 10-an de aŭgusto 2011) .
  2. (eo) IJF 2022