Carhaix-Plouguer

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Carhaix-Plouguer
La « domo de la seneskalo » (16-a jc) fariĝinta turismoficejo
La « domo de la seneskalo » (16-a jc) fariĝinta turismoficejo
Administrado
Lando Flago-de-Francio.svg Francio
Regiono Bretonio
Departemento Finistère
Arondismento Châteaulin
Kantono Carhaix-Plouguer (ĉefurbo)
Interkomunumreto Komunumreto de la komunumoj de Poher
Urbestro Christian Troadec (2001-2014)
Insee-kodo 29024
Poŝtkodo 29270
Demografio
Loĝantaro 8 156 (2008[1])
Loĝdenso 316 loĝ./km2
Geografio
Koordinatoj 48°16′42″N 3°34′02″U  /  48.278334°N, 3.567223°U / 48.278334; -3.567223 (Carhaix-Plouguer)Koordinatoj: 48°16′42″N 3°34′02″U  /  48.278334°N, 3.567223°U / 48.278334; -3.567223 (Carhaix-Plouguer)
Alteco 69 ĝis 169 m
Areo 25,81 km2
Situo
Carhaix-Plouguer (Francio)
DEC
Red pog.svg
v  d  r
Information icon.svg

Carhaix-Plouguer estas komunumo de la departemento Finistère, en la regiono Bretonio, en Francio.

Geografio[redakti | redakti fonton]

Mapo de Carhaix kaj Plouguer antaŭ ilia kunfandiĝo

Carhaix situas en regiono Poher, grava parto de Kernevo, inter la montoj de Arrée norde kaj la Nigraj Montoj (Francio) sude. Geologie, Carhaix situas en la centro de la baseno de Châteaulin, konsistanta precipe el skisto ofte ardezaj kaj el grejso en topografia kaviĝo inter la montoj de Arrée kaj la Nigraj montoj.

Fariĝintaj komunumoj dum la franca revolucio, Carhaix kaj Plouguer kunfandiĝis en 1956 kaj elektis la nomon Carhaix-Plouguer. Ekde 1862, la urba konsilio de Carhaix deziresprimis tion[2].

Distancoj al pluraj francaj urboj (birdofluge)[redakti | redakti fonton]

Carhaix-Plouguer okupas centran pozicion centre de la okcidenta parto de la bretona duoninsulo. Ĝi situas proksimume je egala distanco de pluraj grandaj urbaj areoj : Brest, Quimper, Saint-Brieuc, Lorient [3]

Urbo Morlaix Guingamp Pontivy Quimper Lorient St-Brieuc Brest Vannes Rennes Nantes Le Mans Paris
Distanco

Direkto

39 km

(N)

45 km

(N-E)

50 km

(E)

51 km

(S-O)

61 km

(S)

65 km

(N-E)

69 km

(N-O)

92 km

(S-E)

141 km

(E)

191 km

(S-E)

282 km

(E)

440 km

(E)

Origino de la nomo[redakti | redakti fonton]

En ĉarto subskribita de la grafo de Kernevo, Hoël, por donaci « vilaon situanta apud Caer Ahes, en kiu troviĝas la preĝejo sanctus Kigavus (sankta Quijeau) »[4], troviĝas la plej malnova formo de la nomo de Carhaix, proksima kaj samtempa al la formoj troveblaj en la mezepokaj romanoj. La ĉarta kompreneble antaŭa la morton de Hoël en 1084.

Historio[redakti | redakti fonton]

Prahistorio[redakti | redakti fonton]

Neniu restaĵo antaŭa al la gaŭla periodo estis trovita en Carhaix, eĉ se tiaj restaĵoj troviĝas norde en la kampadejo de Artus en Huelgoat kaj pli oriente en la kampadejo de Paule[5].

Vorgium, gallo-romia ĉefurbeto[redakti | redakti fonton]

Arkeologiaj serĉoj[6] komencitaj en la 18-a jc kaj nun metodaj ekde 1995 malkovras pli kaj pli da restaĵoj de konstruaĵoj. Multaj gallo-romiaj restaĵoj estis trovitaj kaj ili interesis siatempe Théophile Malo Corret de la Tour d'Auvergne.

Carhaix, kruciĝejo de romianaj vojoj kaj poste de reĝaj ; la france « chemins d'Ahes »[redakti | redakti fonton]

Carhaix : la ponto de la muelejo Moulin-Meur (ruino) sur la rivero Hyères
La Eta Carhaix : la rivero Hyères kaj la malnova ponto de la 18-a jc
La Eta Carhaix : la ponto de la 18-a jc sur la rivero Hyères (malsupra vido)

Ekde la romia epoko, Vorgium (Carhaix) estis vera kruciĝejo, la france Annales de Lausanne en 818 kvalifikis Carhaix (kie la reĝo de Francio Ludoviko la 1-a kaj ties ost (= armeo) estus restadanta en tiu dato) Corophesium ( = kruciĝejo) pro sia centra pozicio okcidente de la armorika duoninsulo : ok romiaj vojoj eliris el Carhaix irantaj, inkluzivante de la disbranĉiĝoj, en 12 malsamaj direktoj[7].

Carhaix en la Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Carhaix en la frua Mezepoko : la primitiva paroĥo de Plouguer[redakti | redakti fonton]

Tiu periodo de la historio de Carhaix estas mlalbone konata.

La ĉefurbo de la mezepoka Poher[redakti | redakti fonton]

Poher estas la Pou-Kaer, la lando de la Civito. La nomo Kaer estas vorto komuna al la britonaj keltaj lingvoj, kiu signifas fortikigitan lokon.
En 878, la urbo eble estis prirabita de la vikingoj, sed tio ne estas certa. Ekde la 9-a jc, la ĉartaro de Redon mencias Poucar aŭ Poucher kaj tio respondus al la spaco inter la montoj de Arrée kaj la Nigra monto, buŝo de la rivero Aulne kaj la lando de Quintin oriente[8].

La detruoj ligitaj al la hereda milito de Bretonio (1341 - 1364)[redakti | redakti fonton]

Carhaix en la moderna epoko[redakti | redakti fonton]

Carhaix en la 17-a kaj 18-a jc[redakti | redakti fonton]

La iama monaĥinejo de la Hospitalaninoj komence de la 20-a jc
Carhaix : tio, kio restas de la iama monaĥinejo de la Hospitalaninoj

Carhaix en la franca revolucio[redakti | redakti fonton]

Jean Marie Golias de Rosgrand, deputito de la tria ordeno al la ĝenerala Asembleo de Bretonio de la seneskalejo de Carhaix
Billette, deputito de la tria ordeno al la ĝenerala Asembleo de Bretonio de la seneskalejo de Carhaix

La tria ordeno de la seneskalejo de Carhaix skribis plendokajeron[9] petanta la egalecon de la impostoj por la tri ordenoj, la neniigon de la nearmulaj impostoj ('france taille), hejmimpostoj (france fouage) kaj de dekonaĵimpostoj (france dîme) kaj de la malkontrakteblaj farmobienoj kaj de la senjoraj justicoj.

En la 19-a jc[redakti | redakti fonton]

La pludaŭro de la tradicia vivo[redakti | redakti fonton]

"Port-de-Carhaix" en 1900 : la kanalo inter Nantes kaj Brest kaj la stacidomo de « bretona fervoja reto »

La malfermo de la kanalo inter Nantes kaj Brest en ĉ. 1830, profitis al la ardezejoj kaj al la regiona agrokulturo, sed ne dinamikigis Carhaix, eĉ se ĝi estigas lan havenon de Carhaix.

Carhaix kaj La Tour d'Auvergne[redakti | redakti fonton]

Statuo de La Tour d'Auvergne en Carhaix (de Carlo Marochetti)

En la 20-a jc[redakti | redakti fonton]

Carhaix : la ĉevala bazaro, placo de la preĝejo fine de la19-a jc
Carhaix : danco post la granda bazaro sur la placo Champ-de-Bataille iom post 1900

La fervoja stelo de Carhaix[redakti | redakti fonton]

La fervoja stelo de Carhaix
La stacidomo de Carhaix komence de la 20-a jc
La stacidomo de Carhaix en 2011
Lokomotivo E415, apud la stacidomo

La unua mondmilito[redakti | redakti fonton]

207 soldatoj de Carhaix kaj Plouguer estis mortigitaj en la unua mondmilito.

La dua mondmilito[redakti | redakti fonton]

Administracio[redakti | redakti fonton]

Carhaix : la urbodomo kaj dulingva afiŝo (okaze de etapo de bicikla 'Tour de France' en 2011)

Demografio[redakti | redakti fonton]

Demografia evoluo[redakti | redakti fonton]

Piramido de la aĝoj[redakti | redakti fonton]

Ekonomio[redakti | redakti fonton]

La ĉefa komerca strato de Carhaix (strato Lambert)

Bretona lingvo[redakti | redakti fonton]

Ekzemplo de bretona-franca dulingvismo
Arbaro da bretonaj flagoj okaze de la tridekjariĝo de la lernejoj Diwan en 2008

Lokoj kaj monumentoj[10][redakti | redakti fonton]

La preĝejo Saint-Trémeur komence de la 20-a jc
Saint-Pierre de Plouguer - La sonorilturo

Personoj ligitaj al la komunumo[redakti | redakti fonton]

Naskiĝoj[redakti | redakti fonton]

Mortoj[redakti | redakti fonton]

  • Roger Guenver, amatora arkeologo fakulo pri gallo-romia periodo

Fikcio[redakti | redakti fonton]

Artistoj, verkistoj kaj personoj, kiuj vivis en Carhaix[redakti | redakti fonton]

Rakonto[redakti | redakti fonton]

  • Ernest du Laurens de la Barre transkribis tradician bretonan rakonton titolitan france Trémeur ou l'homme sans tête[15], kiu komenciĝas tiel : Malnovtempe, loke de Plouguer, tie, sur la bordoj de la rivero Aulne, sube de Carhaix, vilaĝo loĝata de paganoj, kiuj kultis diojn, diinojn, diablinojn kaj amason da malbonaĵoj. Mi aŭdis de kleruloj ke iliaj ĉefoj estis nomataj druidoj...

Kulturaj okazaĵoj[redakti | redakti fonton]

Sportaj okazaĵoj[redakti | redakti fonton]

  • La duonmaratonoj Huelgoat-Carhaix kaj Poullaouën-Carhaix[17] 10 km okazas ĉiujare en Majo.

Transportoj[redakti | redakti fonton]

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Collectif (Erwan Chartier, dir.), france Carhaix : deux mille ans d'histoire au cœur de la Bretagne, Éditions ArMen, 2005, 203 p.
  • france Carhaix et le Poher, itinéraires intérieurs, direction Marie-Josée Christien (hors-série Spered Gouez, 2004)
  • Ronan Gorgiard, france Les Vieilles Charrues : le Wood-soc breton : 10 ans de labour, Éditions An Here, 2002
  • Mesgouez D., france Histoire des rues de Carhaix, Coop Breizh, Spezet, 1991
  • François Moal, france Carhaix et le Poher : aux carrefours de l'histoire, Coop Breizh, Spezet, 1986
  • Louis Pape. france La Civitas des Osismes à l'époque gallo-romaine . Presses universitaires de Rennes, 1978. Thèse universitaire.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Notoj kaj referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. france laŭleĝaj loĝantaroj en 2008 sur la retpaĝo de INSEE
  2. france Procès-verbal des séances du conseil général du Finistère, session de 1862, legebla de http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5568478p.r=Plouguer.langFR
  3. france Calcul de l'orthodromie. Alirita 9-an de Oktobro 2011.
  4. Paul de Berthou, france Cartulaire de l'abbaye Sainte-Croix de Quimperlé, 2-a eldono, 1904, legebla el Gallica.
  5. Régis Le Gall Tanguy, france L'Évolution d'un ancien chef-lieu de cité : Carhaix (Finistère) au Moyen Âge, université de Poitiers, 2006, consultable http://www.scribd.com/doc/34989956/L%E2%80%9Fevolution-d%E2%80%9Fun-ancien-chef-lieu-de-cite-Carhaix-Finistere-au-Moyen-Age
  6. http://vorgium.pagesperso-orange.fr/accueil.htm
  7. Jean-Yves Éveillard, france La Voie romaine de Rennes à Carhaix. Recherches autour d’un itinéraire antique. Brest, université de Bretagne occidentale, 1975
  8. R. Couffon, « france Les pagi de la Domnonée au 9e}} selon les hagiographes bretons », Mémoires de la Société d'archéologie et d'histoire de Bretagne, tome 24, 1944
  9. Parlamentaj arkivoj de 1787 ĝis 1860 ; 2-7. États généraux ; Cahiers des sénéchaussées et bailliages. Série 1 / Tome 2 / impr. par ordre du Sénat et de la Chambre des députés ; sous la dir. de MM. Jules Mavidal et Émile Laurent,... consultable sur Gallica.
  10. france http://www.ville-carhaix.com/fr/decouvrir/patrimoine/index.asp
  11. René Kerviler, france Recherches et notices sur les députés de la Bretagne aux États-généraux et à l'Assemblée nationale constituante de 1789, 1885, legebla el Gallica.
  12. Gazeto Le Matin n°6165 de la 11-a de Januaro 1901, legebla el Gallica.
  13. http://www.memoresist.org/spip.php?page=oublionspas_detail&id=1227
  14. Yann Brekilien france Histoire de la Bretagne, paĝoj 237 ĝis 239
  15. Émile Souvestre, Ernest Du Laurens de La Barre, François-Marie Luzel, "Contes et légendes de Basse-Bretagne", Société des bibliophiles bretons et de l'histoire de Bretagne, Nantes, 1891, legebla el http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110018s/f103.image et pages suivantes
  16. FR3 (7-an de Julio 1995). Le festival des vieilles Charrues. L'Ouest en Mémoire (INA). Alirita 27-an de Junio 2011.
  17. Duonmaratono Huelgoat-Carhaix kaj Huelgoat-Carhaix (10 km)

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]