Józef Piłsudski
| Józef Piłsudski | |
| Naczelnik, Komendant, Marszałek Estro, Komandanto, Marŝalo |
|
 Marŝalo Piłsudski |
|
| Naskiĝo: | 5-a de decembro 1867 en  Zułów (Zalavas), Litovio, Rusa imperio |
| Morto: | 12-a de majo, 1935 en  Varsovio, Pollando |
| Soldata kariero | |
| Rango: | Marŝalo de Pollando |
| Tempo de deĵoro: | 1913 |
| Deĵoris en: | Ĉefkomandanto de Pola Armeo |
| Militoj: | Unua mondmilito, Pola-soveta milito |
| Medaloj: |                   |
Józef Klemens PIŁSUDSKI [PiŭSUDski] (5-a de decembro, 1867 – 12-a de majo, 1935) - pola politikisto kaj militisto, ŝtatestro (1918-1922) de la Dua Pola Respubliko. Ĉefa batalanto por sendepedigo de Pollando, gajnis la polan-bolŝevikan militon.
Enhavo |
Fruaj jaroj [redakti]
Li naskiĝis en la vilaĝo Zułowo (Zalavas, en la hodiaŭa Litovio, proksime al Vilno) en malriĉiĝinta poliĝinta litova nobela familio naŭfila. Li vizitis lernejon en Vilno, en 1885 li studis medicinon en Ĥarkov, en Ukrainio, sed oni suspektis lin en 1886 pro politika agado. Li estis arestita marte de 1887 pro la falsa akuzo pri intenco je kaŝmurdo de la caro Aleksandro la 3-a de Rusio kaj li estis ekzilita al la fora orienta Siberio. Lia frato, Bronisław Piłsudski - kiu estis amiko de amikoj de frato de Lenin -, estis simile sendita al dura laboro (katorga) en orientan Siberion je 15 jaroj.
Jozefo, post sia liberiĝo en 1892, Jozefo revenis eĉ pli kontraŭrusa kaj aniĝis en la Pola Partio Socialista. Li komencis aperigi la subteran socialistan novaĵ-gazeton, Robotnik (La laboristo), sed plie orientita al sendependaj principoj ol al revoluciaj. Februare de 1900, li estis enprizonigita en la Varsovian Citadelon, sed post simulado de psikaj problemoj li eskapis maje de 1901 el la psika malsanulejo de Sankt-Peterburgo, Rusio. Post eksplodo de la rusa-Japana milito (1904–1905) Piłsudski vojaĝis al Japanio, kie li sensukcese planis krei polajn armitajn fortoj. Ricevis nur por la partio 20 mil pundojn.
Reveninte en Pollandon, li ŝtelis trajnojn por financi kontraŭleĝan militistan organizon. Poste translokiĝis al la aŭstria Pollando, kie la aŭtoritatoj (malamike kontraŭ Rusio) permesis ties projekton, kiu finfine sukcesis krei Polan Legion dum la Unua Mondmilito, kies unua generalo li estis (kvankam sen militista kariero) kaj kiu integriĝis en la aŭstri-hungara armeo kontraŭ Rusio. Germanio proklamis en 1916 la sendependon de Pollando (kiu ĝis tiam ne ekzistis kiel sendependa ŝtato) kaj nomumis lin ĉefkomandanto sed temis pri nevera sendependo kaj Pilsudski malakceptis kunlabori: li estis enkarcerigita en Germanio ĝis la fino de la milito.[1]
En 1918 liberigita estis ricevita en Varsovio kiel granda nacia heroo. Unua prezidento de la Pola Respubliko kaj ĉefkomandanto, ne akceptis la landlimon kun Rusio, kiu estis decidita en la Traktato de Versailles, kaj eniris en rusiaj teritorioj cele organizi ŝtataron kun Ukrainio, Belarusio kaj Litovio. La Ruĝa Armeo reagis kaj la atako alvenis ĝis Varsovio mem, kie finfine Pilsudski sukcesis venki.
En 1922 retiriĝis por permesi la disvolviĝon de la nova parlamenta reĝimo, sed en 1926 revenis per puĉo kaj starigis diktaturon, kiu daŭris ĝis lia morto en 1935.
Doktoro honoris causa [redakti]
Sube honora doktoreco atribuita al li i.a. de
- Jagelona Universitato (la 28-an de aprilo 1920)
- Universitato de Adam Mickiewicz en Poznań (la 11-an de novembro 1933)
- Varsovia Universitato (la 2-an de majo 1921)
- Universitato Vilno (septembro 1921)
Józef Piłsudski kaj Esperanto [redakti]
Danke al sterboj de prof. Odo Bujwid li estis la Alta Protektanto de la 23-a Universala Kongreso (UK) de Esperanto en Krakovo en la jaro 1931 kaj ĉiam estis favora al Esperanto.[mankas citaĵo]
Pensoj [redakti]
- Esti venkita kaj ne rezigni estas venko. Venki kaj ekripozi en gloro estas malvenko.[mankas citaĵo]
- Kiu ne estimas kaj ne alte taksas sian pasintecon, ne indas estimon de la nuntempo, nek rajton por estonteco.[mankas citaĵo]
- Sendepende de tio, kia estos ĝia registaro Rusio estas obstine imperialisma. Tio estas eĉ fundamenta trajto de ĝia politika karaktero. Jam estis cara imperialismo, hodiaŭ ni vidas ruĝan imperialismon - la sovetan. Pollando estas baraĵo kontraŭ imperialismo de Rusio.[mankas citaĵo]
Referencoj [redakti]
- ↑ Luis Reyes, Clemenceau, el tigre. “La I Guerra Mundial, como nunca se la habían contado, y 8. Clemenceau”, suplemento de “La aventura de la historia”, nº 143, Madrido, septembro 2010. paĝo 10.
