Krakovo

El Vikipedio

Saltu al: navigado, serĉo

Kraków

Koordinatoj: 50°03′41.56″N 19°56′18.97″O / 50.0615444, 19.9386028

Genitivo de la nomo

Krakowa

Provinco

Malgrandopolio

Distrikto-rajta

Jes

Speco de komunumo

Urba

Urba komunumo

Jes

Aglomeraĵo

1416000 (2007)

Fondita en

7-a jarcento (antaŭ 9-a jarcento)

Urborajtoj

1257

Koordinatoj

50°03′41.56″N 19°56′18.97″O / 50.0615444, 19.9386028

Alto super la marnivelo

220 (valo de Vistulo) 238 (Wzgórze Wawelskie) 250 (Górka Borkowska-Jugowice) 380 (Kopiec Piłsudskiego) m

Areo

326,80 km²

Loĝantaro

757144 (en 2006)

Loĝdenso

2316,84/km²

Poŝtkodo

30-001 do 31-999

Telefona antaŭkodo

(+48) 12

Aŭtokodo

Estro

Jacek Majchrowski

Titolo de estro

Prezidanto de urbo

Nomo de estraro

Rada miasta Kraków

Adreso de estraro

Pl. Wszystkich Świętych 3/4

Poŝtkodo de estraro

31-004

Telefono de estraro

(+48) 12 616-12-00, 12 616-12-07

Fakso de estraro

(+48) 12 616-17-06

Ĝemelaj urboj

Bordeaux, Bratislava, Curitiba, Kusko, Edinburgh, Fes, Florenco, Frankfurt, Göteborg, Innsbruck, Kyiv, La Serena, Leipzig, Loveno, Lviv, Milan, Nuremberg, Orléans, Pecs, Roĉestro, Sevilo, Soloturno, Vilnius, Zagrebo

Komunuma retejo

http://www.krakow.pl

Krakovo (pole: Kraków, germane: Krakau, hungare: Krakkó, jide: Kroke) estas post Varsovio kaj Łódź la tria plej granda urbo de Pollando (757.430 enloĝantoj en 2005). La urbo situas ĉe la rivero Vistulo en la sudo de Pollando kaj estas la ĉefurbo de provinco Malgrandpolio.

Krakovo estas la iama ĉefurbo de Pollando (ĝis 1609) kaj estas unu el la plej gravaj kulturaj urboj de meza Eŭropo. Malkiel multaj urboj de Pollando, Krakovo ne estis detruita dum la Dua Mondmilito. La urbocentro de la urbo listiĝas en la Monda Heredaĵo de Unesko.

[redaktu] Historio de la urbo

Krakovo ekestis ĉirkaŭ natura monteto, la Vavelo. Tie estis vojkruciĝo de malnovaj komercaj vojoj: la sukcena vojo de la Balta maro al Romo, kaj la vojo de Konstantinopolo al Parizo. Je la Vavelo konstruiĝis urbo, kie dum kvin jarcentoj polaj reĝoj havis sian registaran sidejon. Unu el tiuj reĝoj estis Kazimiro la 3-a, kiu fondis en 1364 universitaton kiu hodiaŭ ankoraŭ ekzistas- ĝi estas Jagelona Universitato. Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

Krom palaco je la Vavelo troviĝas ankaŭ katedralo.

Post la tria dispartigo de Pollando en 1795 Krakovo ekestis parto de Aŭstrio, sed en 1809 Napoleono konkeris ĝin kaj aldonis la urbon al la duklando Varsovio. Post la malvenko de Napoleono, dum la Viena kongreso decidiĝis ke Pollando apartenos al Rusio kaj Prusio. Ĉar pri Krakovo oni ne povis findecidi, oni deklaris ĝin kune kun la ĉirkaŭejo libera, sendependa kaj strikte neŭtrala urbo. Tiu ĉi Respubliko Krakovo estis aneksita de Aŭstrio en 1846. Post la Unua Mondmilito la urbo denove iĝis pola. Dum la Dua Mondmilito Krakovo estis la ĉefurbo de la nazi-germana Guberniejo. Hans Frank loĝis en la Vavelo.

[redaktu] Religio

Krakovo estas jam de mil jaroj episkopujo kaj ekde 1925 estas sidejo de la ĉefepiskopo de la katolika eklezio. De 1964 ĝis 1978 tiu ĉi estis Karol Józef Wojtyła, kiu poste elektiĝis kiel papo Johano Paŭlo la 2-a. La urbo estas tradicie katolika "bastiono". La iam ampleksa juda popolo dum la Dua Mondmilito estis preskaŭ tute murdita.

[redaktu] Administra divido

[redaktu] Krakovo kaj Esperanto

Du Universalaj Kongresoj de Esperanto okazis en Krakovo: en 1912, kiam okazis la lasta kongresa parolado de Zamenhof kaj 1931 kun inaŭguro de Zamenhof-strato. Aldone dum 1987 la Internacia Junulara Kongreso de TEJO okazis en la urbo.