La Rabeno de Baĥaraĥ
| Der Rabbi von Bacherach | |
|---|---|
.jpg)
| |
| La novelo La Rabeno de Baĥaraĥ en traduko de LLZ de 1909 estas klasikaĵo de la esperantlingva literaturo | |
| literatura verko | |
| Aŭtoroj | |
| Aŭtoro | Heinrich Heine |
| Lingvoj | |
| Lingvo | germana lingvo |
| Eldonado | |
| Eldondato | 1840 |
La Rabeno de Baĥaraĥ (germane Der Rabbi von Bacharach) estas romano de Heinrich Heine publikigita en 1840.
Resumo
[redakti | redakti fonton]La rakonto komenciĝas ĉe Sedero je la juda festo de Pesaĥo en la malgranda juda komunumo Bacharach. La kristanoj venas por kaŝi la kadavron de mortinta infano sub la tablo de la rabeno por provi kulpigi la judojn pri rita murdo. La rabeno travidas la trompon kaj estas devigita fuĝi kun sia edzino.
Tiu estas la titolo de fragmenta rakonto de Heinrich Heine, kiun li komencis en 1824 sed neniam finis. En 1840 la rakonto estis publikigita kiel fragmento kun verŝajne reskribita tria ĉapitro. Ĝi foje estas klasifikita kiel romano. En ĝi, Heine prilaboris la legendon pri rita murdo ĉirkaŭ la Werner-Kapelo de Bacharach, antisemitajn pogromojn en mezepoka Hispanio, kaj antisemitajn atakojn, kiujn li mem spertis kiel studento. Dum Heine komencis labori pri la rakonto, li estis aktiva membro de la juda asocio. La diskutoj pri juda emancipiĝo kaj ebla asimilado de germanaj judoj, en kiuj Heine estis implikita tie, estas reflektitaj en debato inter la titolrolulo kaj la hispana kavaliro kaj filozofo Don Isaac Abrabanel en la tria ĉapitro de la rakonto. En junio 1825, Heine konvertiĝis al protestanta kristanismo kaj estis baptita.
La genezo de la ideo por ĉi tiu romano estas ligita al la antisemita kunteksto de la Damaska Afero (d:Q1158270).
Intrigo
[redakti | redakti fonton]La rakonto okazas ĉirkaŭ 1495 en Bacharach kaj Frankfurto ĉe Majno. La ĉefroluloj estas la juna rabeno Abraham von Bacharach, lia bela edzino Sara, la frankfurta gastejestrino Schnapper-Elle, kaj la portugal-hispana kavaliro Don Isaac Abarbanel (en la teksto de Heine: Abarbanel).
En la unua ĉapitro, Heine unue mencias ĝeneralajn epizodojn de la persekutado de la judoj, inkluzive de la rakonto pri la Werner-Kapelo en Bacharach. La sekva epizodo priskribas Seder-vesperon, la antaŭvespero de Pesaĥo en la domo de Rabeno Abraham, rakontitan el la perspektivo de lia edzino Sarah. Dum la rabeno rakontas aŭ legas rakontojn el la Biblio al la multnombraj familianoj, subite eniras du fremduloj, asertante esti vojaĝantaj judoj; Abraham invitas ilin al la tablo. Dum li daŭre parolas, Sara subite rimarkas teruran esprimon de hororo en la vizaĝo de Abraham, sed li tuj daŭre parolas kun nenatura ĝojo kaj vigleco. Kiam Sarah donas al li la basenon da akvo, kiel ŝi faras al la aliaj gastoj, li kviete petas Saran eliri, sekvas ŝin, kaptas ŝin je la brako, kaj forkuras kun ŝi tre rapide el la urbo, supren sur rokon super la Rejno. Tie li raportas: Li hazarde vidis infanan korpon sub la tablo kaj tuj komprenis, ke la du fremduloj venis por kulpigi lin pri la murdo de infano kaj poste mortigi lin. Li kuras malsupren al la bordoj de Rejno kun Sara kaj lasas "Silentan Vilhelmon", mutan fiŝkaptiston, remi lin en lia boato al Frankfurto ĉe Majno.
En la dua ĉapitro, Rabeno Abraham kaj Sarah atingas Frankfurton kaj petas eniron ĉe la pordego al la Juda Kvartalo. Tie okazas spriteca dialogo inter la timema pordisto Nasenstern kaj Jäkel la Malsaĝulo antaŭ ol Nasenstern malfermas la pordegon. Abraham devas klarigi kial li vojaĝas dum Pesaĥo, kaj li klarigas ĝin kiel fuĝon de mortiga danĝero. La du iras tra la Juda Kvartalo, kiu estas kvieta pro la festotago, al la sinagogo, kie ili devas disiĝi ĉar la viroj preĝas sube kaj la virinoj preĝas supre en la galerio. Tie, Sara renkontas la tre paroleman Schnapper-Elle, kiu kverelas kun alia judino. La kverelo finiĝas kiam Sara, la stranga virino, svenas kaj la aliaj virinoj helpas ŝin. Sara aŭdis sian edzon paroli sube. Li, kiel kutime, prenis la parolparolon por danki Dion pro savado de ili de granda danĝero, sed poste kantis la funebran preĝon por ĉiuj parencoj, kiuj supozeble estis murditaj. Nur tiam Sara komprenis, ke ŝia tuta familio en Bacharach verŝajne fariĝis viktimo de pogromo.
La tria ĉapitro okazas post la diservo en la plenhoma juda kvartalo de Frankfurto. Abraham kaj Sarah renkontas la kavaliron Don Isaac Abarbanel, kiu tuj ofertas siajn lojalajn servojn al la bela Sarah. Abraham rekonas en li deinfanaĝan amikon, kiun li renkontis sep jarojn antaŭe en Toledo kaj kiun li savis de dronado en la rivero Taĵo. En konversacio kun Abraham, Don Isaac, kiu ankaŭ estas de juda deveno, konfesas paganismon, multe al la teruro de Abraham. Tamen, li ankoraŭ admiras judan kuirarton, precipe tiun de la kuirejo de Schnapper-Elle, kaj invitas la du malsatajn rifuĝintojn tie manĝi. Alveninte, li svatas la vidvinan gastejestrinon kiel kutime.
En Esperanto aperis
[redakti | redakti fonton]- La Rabeno de Baĥaraĥ / Trad.: Zamenhof en 1909 – Parizo: Esperantista Centra Librejo, 1924 kaj 1929.
- La Rabeno de Baĥaraĥ / Trad.: Zamenhof/ Reinhard Haupenthal. – Chapecó : Fonto, 1997. - (paralela preso de du malsamepokaj tradukoj)
Referencoj
[redakti | redakti fonton]Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]
- Germanlingva literaturo
- Libroj de Heinrich Heine
- Literaturo de la 19-a jarcento
- Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
- Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
- Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
- Judoj kaj judismo en populara kulturo
- Libroj pri antisemitismo
- 15-a jarcento en fikcio