Utaho
| Utaho State of Utah |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
| Ŝtata kromnomo: 'Beehive State (abeluja ŝtato) | |||||
 |
|||||
| Aliaj usonaj ŝtatoj | |||||
| Ĉefurbo | Salt Lake City | ||||
| Plej granda urbo | Salt Lake City | ||||
| Ŝtatestro | Gary R. Herbert | ||||
| Areo | 219.887 km² (13) | ||||
| - Tero | 212.751 km² | ||||
| - Akvo | 7.136 km² (3,25 %) | ||||
| Loĝantaro (2010) | |||||
| - Loĝantaro | 2.784.572 (34-a) | ||||
| - Denso | 10,50 /km² (41-a) | ||||
| Aliĝo | |||||
| - Dato | 4-a de januaro 1896 | ||||
| - Ordo | 45 | ||||
| Horzono | MST: UTC-7/-6 | ||||
| Latitudo | 37° N al 42° N | ||||
| Longitudo | 109° 3′ U al 114° 3′ U | ||||
| Larĝeco | 565 km | ||||
| Longo | 435 km | ||||
| Alteco | |||||
| - Plej alta | 4.126 m | ||||
| - Meza alteco | 1.860 m | ||||
| - Plej malalta | 664 m | ||||
| Mallongigoj | |||||
| - USPS | UT | ||||
| - ISO 3166-2 | US-UT | ||||
| Retejo | www.utah.gov | ||||
Utaho (angle, Utah [JU-ta]) fariĝis la 45-a ŝtato de Usono je la 4-a de januaro 1896.
Post la morto de Joseph Smith, la fondinto de Mormonismo, Brigham Young gvidis sian popolon okcidenten, kaj fine al Valo Sallaga en 1847. La ĉefa obstaklo al ŝtatiĝo estis poligamio, kiun la eklezio fine rezignis. En 1863 estis malkovrita arĝento, kio kunkaŭzis allogon de multaj ne-mormonoj. Sed ankoraŭ nuntempe du trionoj de la ŝtata loĝantaro estas mormonoj kaj la ŝtato restis konservativa.
La unua trakontinenta fervojo en Nordameriko kompletiĝis en 1869, kiam la konstruekipoj de ambaŭ flankoj renkontiĝis ĉe Promontory Point kaj enbatis oran najlon.
En la jaro 1952 estis malkovrita Uranio apud Moab.
Enhavo |
[redakti] Historio
[redakti] Frua historio
Milojn da jaroj antaŭ la alveno de eŭropaj esploristoj, du indiĝenaj triboj loĝis en la regiono kiu konsistigas la aktualan Usonon staton de Utaho. Ĉi tiuj triboj estis la Anasaza kaj la Fremonta. Ĉi tiuj Indiĝena amerikana triboj estas subgrupoj de la Azteka Indiĝena amerikano etnecoj, kaj estis hejmsida. La Anasazi konstruadis iliajn hejmojn tra elfosaĵoj en montoj, kaj la Fremont konstruadis domojn de pajlo antaŭ malaperanta de la regiono ĉirkaŭ la 15a jarcento. Alia grupo de Indiĝenaj amerikanoj, la Navajo, ekloĝiĝis en la regiono etnecojn la 18a jarcento. En la mez-18a jarcento, aliaj Uto-Aztecan triboj, interalie la Goshute, la Paiute, la Shoshone kaj la Ute homoj, ankaŭ ekloĝiĝis en la regiono. Ĉi tiuj kvin grupoj estis prezenta kiam la unuaj Eŭropaj esploristoj alvenitaj.
La suda Utaho regiono estis esplorita de la Hispana en 1540, laŭ gvidado de Francisco Vázquez de Coronado, dum serĉi la legenda Cíbola. Grupo gvidis de du Katolikaj pastroj (foje nomiĝis la Dominguez-Escalante Ekspedicio-n) laŝis Sankta Fe en 1776, esperandi trovi vojo al la marbordo de Kalifornio. La ekspedicio veturis tiel norde kiel Utaha Lago kaj renkont la indiĝenaj loĝantoj. La Hispana farita antaŭenig esploradojn en la regiono, sed estis ne interesiĝ pri koloniadanta la loko pro sia(n) dezerto naturo. En 1821, la jaro Meksikio atingita ĝian sendependecon de Hispanio, la regiono de Utaho fariĝis parto de Meksikio, kiel parto de Alta Kalifornio.
[redakti] La mormona kolonio
Sekvanta la Morto de Joseph Smith, Jr., en Kartago, Ilinojo, en 1844, ju pli ol 11,000 Sanktuloj de la Lastaj Tagoj restanta en Nauvoo luktis konflikto kun najbaroj ĝis Brigham Young, la Prezidanto de La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, elmergiĝita kiel la gvidanto de la plej granda parto. (Vid Sinsekvo krizo.) Brigham Young kaj la unua aro da Mormonoj pioniroj venis al la Valo Sallaga Je la 24-a de julio, 1847. Dum la venontaj 22 jaroj, pli ol 70,000 pioniroj transiris la ebenaĵoj kaj ekloĝiĝis en Utaho.
Por la unuaj kelkaj jaroj Brigham Young kaj la miloj da fruaj kolonianoj de Sallagurbo klopodis por supervivi. La dezerta lando estis juĝita, ke de la Mormonoj kiel dezirinda kiel loko ili povus praktiki ilian religion sen sintrudo. Utaho estis la fonto de multaj pioniro kolonioj troviĝitaj aliloke en La okcidento. Sallagurbo estis la centro de "disvastiĝinta Komunumo de Nacioj" de Mormono kolonioj.
Nutrita de daŭra provizo de Eklezio konvertistojn venis de tutmondon, Eklezio gvidantoj ofte asignitajn grupojn de eklezio membroj por establi koloniojn tra la tutajn Okcidenta Ameriko. Kun, komence, kolonioj laŭ Utaha Wasatch fronto (Sallaga Urbo, Bountiful kaj Ŭeber Valo, kaj Provo kaj Utaho Valo), irigacio ebligis la establon de iom granda pioniro loĝantaroj en loko tio Jim Bridger havis konsilitan Young ke ĝi estos malfavora por la kultivo de kultivaĵoj pro frosto. Tra la tuta cetero de la 19a jarcento, Mormono pioniroj nomiĝis de Brigham Young eniris de Sallagurbo kaj establiĝis centoj da aliaj kolonioj en Utaho, Idaho, Nevada, Arizono, Vajomingo, Kalifornio, Kanado, kaj Meksikio - interalie en Las Vegas, Nevada; Franklin, Idaho (la unua blanka kolonio en Idaho); San Bernardino, Kalifornio; Stelo Valo, Vajomingo; kaj Carson Valo, Nevada.
[redakti] Ekde la 20-a jarcento al nuno
Komenco frue en la 20a jarcento, kun la establo de tielaj naciaj parkoj kiel Bryce Kanjono Naturparko kaj Ciono Naturparko, Utaho fariĝis konatan pro sia sia(n) natura beleco. Suda Utaho fariĝis popularan filmantan punkton por senpluvaj, fortikaj scenoj, kaj tia natura de historiaj gravecoj kiel Delikata Ĉef kaj "la Duongantoj" de Monumento Valo estas tuj rekonebla al plej naciaj loĝantoj. Dum la 1950, 1960 kaj 1970, kun la konstruo de la Interstate aŭtovojo sistemo, alirebleco al la sudaj pitoreskaj lokoj estis farita pli facila. Komenco en 1939, kun la establo de Alta Skio Lokon, Utahon fariĝis mondofaman por ĝia skiado. La seka, pulvora neĝo de la Wasatch Gamon oni rigardas kiel ..n iuj el la plej bonaj skiado en la mondo (sekve la licencplato, "la Plej granda Neĝo Sur la Tero"). Urbo Salt Lake gajnis la provon por la 2002 Vintraj Olimpiaj Ludoj en 1995, kaj ĉi tiu havas servitan kiel granda akcel al la ekonomio. La skiad feriejoj havas pliigitan en populareco, kaj multe de la Olimpikaj ejoj disigita trans la Wasatch Fronta ankoraŭ estas uzita por sporta konkurso. Ĉi tiu ankaŭ stimulita la evoluadon de la lumorelo sistemo en la Urbo Salt Lake Valo, nomata TRAX, kaj la rekonstruo de la aŭtovojo sistemo ĉirkaŭ la urbo. En 1957, Utaho kre la Utaho Stato Parkoj Komisiono kun nur kvar parkoj. Hodiaŭ, Utaho Stato Parkoj administras 43 parkojn kaj kelkaj rudimentaj lokoj totala super 95,000 akreoj de lando kaj pli ol unu milionoj surfaco akreoj de akvo. Utaha stato parkoj estas disigita tra la tuta Utaho; de Port Lago Stato Parko ĉe la Utaho/Idaho landlimo al Rando de la Cedra Stato Parko Muzeo profundiĝinta en la Kvar Anguloj regiono, kaj ĉie inter. Utaho Stato Parkoj ankaŭ estas hejmo la stata for aŭtovojo veturilo oficejo, stato boato oficejo kaj la vojoj programo. Dum la forpasinta 20a jarcento, la stato kreskis rapide. En la 1970aj jaroj kresko estis fenomena en la antaŭurboj. Sableca estis unu el la plej rapidakreskantaj urboj en la lando tiutempe. Hodiaŭ, multaj lokoj de Utaho estas vidanta fenomena kresko. Norda Davis, suda kaj okcidenta Urbo Salt Lake, Pintokunveno, orienta Tooele, Utaho Gubernio, Utaho, Wasatch, kaj Vaŝingtono gubernioj ĉiuj kreskas tre rapide. Transportado kaj urbanizado estas gravaj demandoj en politiko kiel evoluado konsum agrikultura lando kaj sovaĝejo lokoj.
[redakti] Geografio
Utaho estas ĝenerale roka kun tri klaraj geologiaj regionoj: la Roka Montaro, la Granda Pelvo, kaj la Koloradio Altebenaĵo. Utaho estas granda geografia turismo ejo. Utaho estas konata pro sia natura diverseco kaj estas la hejmo de ĉefaĵoj etendiĝo de senpluvaj dezertoj kun sablaj montetoj al vigla pino arbaroj en montvaloj. Utaho estas unu el la Kvar Anguloj statoj, kaj estas randirita de Idaho en la nordo, Vajomingo en la nordo kaj orienta; de Koloradio en la oriento; ĉe ununura punkto de Nova Meksikio la sudorienta; de Arizono en la sudo; kaj de Nevada en la okcidento. Ĝia kovrilo loko estas de 219.890 km2. La stato estas unu el tri usonaj ŝtatoj (kun Koloradio kaj Vajomingo) kiu havas nur linioj de latitudo kaj longitudo por limoj.
[redakti] Religio
La plejparto de la stato loĝantoj estas membroj de La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, ofte nomiĝas la Mormonoj aŭ la Mormona Eklezio. Ĝis 2007, la procento de Utahanoj kiuj estas kalkulinta kiel membroj de tio Eklezio estis 60,7 procentoj de la stata loĝantaro, kvankam nur 41,6 procentoj de ili estas "aktivaj" membroj. Mormonoj nun konsistigas pri 34% - 41% de Sallagurbo, dum kamparaj lokoj plejparte estas pleje Mormono. Kvankam la Mormona Eklezio oficialen daŭrigas politikon de neŭtraleco en rigardo al politikaj partioj, la preĝeja doktrino havas fortan regionan influon sur politiko. Alia doktrino efiko oni povas vidi en Utaha nobeleco indico (25 procentoj pli alta ol la nacia ordinara; la plej alta por stato en Usono). La Mormonoj en Utaho havas konservativaj vidoj kiam temas pri plej politikaj demandoj kaj la plejparto de balotantoaĝo Utahanoj estas malfilio balotantoj (60%) kiu voĉdono pleje Respublikano. John McCain havis 62.5% en la 2008 Prezidentelekto dum 70.9% de Utahanoj elektis George W. Bush en 2004. En 2000 la Religiaj Kongregacioj kaj Membriĝo Studo raportis ke la tri plej grandaj konfesiaj grupoj en Utaho estas Mormono, Katolika, kaj Evangeliisma Protestanta. La Mormona Eklezio havas la plej altan nombron de anoj en Utaho (ĉe 1.493.612 membroj), sekvita de La Katolika Eklezio kun 97.085 membroj raport kaj la Sudaj Baptistoj Kongreso, raport 13.258 anoj.
[redakti] Turismo
Turismo estas grava industrio en Utaho kaj estas bone konocita por ĝia jaro-rondo subĉielaj kaj distraj aktivecoj inter aliaj allogoj. Kun kvin naciaj parkoj (Arkaĵojn, Bryce Kanjono, Canyonlands, Kapitolo Rifo kaj Zion), Utaho havas la trian plejn naciajn parkojn de ajna stato post Alasko kaj Kalifornio. Krome, Utaho prezentas sep naciajn monumentojn, du nacia distra areo, ses naciaj arbaroj kaj multenombra ŝtatajn parkojn kaj monumentojn.
[redakti] Vidu
[redakti] Eksteraj ligoj
|
||||||||||
