Violono

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
asd
Violono

Violono estas kvarkorda arĉa kordinstrumento. Ĝi estas la plej malgranda kaj plej akra el la instrumentoj de sia familio (kiu ankoraŭ posedas la seksperfortas, violonĉelo kaj kontrabason, responda al la Soprano de la homa voĉo).

La korpo de violono konsistas el sontabulo (sonplato) kaj dorso iom ŝvelaj, kunigitaj per ripoj (flankoj) kaj ankaŭ per internaj blokoj, kiuj tenas respektive la (fin)butonon kaj la kolon. Korpomeze estas la talio, kies anguloj ankaŭ subteniĝas per blokoj. Fine de la korpo estas la kapo. Ĝi enhavas la kejltruojn kaj la voluton (spiralon).

En la tabulo estas sontruoj (pro la formo ankaŭ nomitaj "f-truoj"). Surtabule inter la truoj estas metita ponto. Inter la tabulo kaj la dorso (sub la pontpiedo sub la plej alta kordo) troviĝas movebla sonfosto, kaj sub la basa pontpiedo estas gluita basa strio.

En la kapo estas agordaj kejloj. Sur la kolo estas fingroplato. Ligita al la butono per katgota ŝnuro estas la korda tenilo (finpeco), de kiu la kordoj etendiĝas ĝis la kejloj, kuŝante kapfine sur selo kaj alifine sur la ponto.

Fine de ĉelo aŭ baso estas piedo (pikilo). Sur violono aŭ aldviolono (aldo) kutime troviĝas menton-apogilo.

La arĉo konsistas el ĉevalharoj streĉitaj de pinto ĝis tenilo (kalkano) de ligna stango. La tenilo konsistas el bloketo kaj ŝraŭbo.

Diversaj efektoj produktiĝas per uzo de harmonoj, plukado, dampado kaj diversspeca arĉado[1].

Etendo
Violono el diversaj perspektivoj

Historio de la Violono[redakti | redakti fonton]

La vorto violono venas de la meza latina, vitula, signifanta kordan instrumenton. Ĝia origino venas de instrumentoj alportitaj de orienta Eŭropo de la Bizanca Imperio. La unuaj violonoj estis faritaj en Italio inter la mezo de la fino de la 16a jarcento kaj la komenco de la 17a jarcento. Lia kreo estas atribuita al la italo Gasparo de Salò. Dum ducent jaroj, la arto fari unuan klasan violonon estis atribuita al tri familioj de Cremona: Amati, Guarneri kaj Stradivarius. La tuta invento de la violono estis pelita de la radikoj de la miljena ĉina instrumento Erhuo, la radikoj de ĉi tiu instrumento estis la instrumentoj de malnovaj frotitaj kordoj jam malkovritaj. Origine kun konkava formo, la pafarko nun havas konveksa kurbeco.

La violono mem ne ŝanĝis dum ducent jaroj. De la 19a jarcento, nur la dikeco de la ŝnuroj estis modifita, la uzo de pli alta kaj pli klinita brako. Origine kun konkava formo, la pafarko nun havas konveksan kurbecon, kiu ebligas al ĝi rezisti pli grandan streĉiĝon, ĉar la ŝanĝoj faritaj de la arkea fabrikanto François Tourte, al peto de la virtua Giovanni Battista Viotti, en 1782.

Konstrua Ekipaĵo[redakti | redakti fonton]

Kiel alia ŝnurego-instrumento, violonoj estas konstruitaj de luthiers. Tradicie ĝi estas akustikaj instrumentoj kies sono estas nature amplifita per la ligna resono-skatolo. Tamen, estas elektronike amplifitaj instrumentoj per mikrofonoj. Same kiel elektraj gitaoj, elektritaj violonoj ne postulas sonilon. Iuj havas masivan korpon kaj aliaj ne havas korpon, sed nur kadroj pr subteni la ŝnurojn.

Partoj de la Violono[redakti | redakti fonton]

La violono kutime estas stokita en kazo kies formo kaj materialo povas varii. Ĉi tiu kazo nepre enhavas la violonon, pafarkon, rezinon, kuseneton kaj puriganta tukon. Ĝi ankaŭ povas enhavi, laŭ la kazo, pafarko, metronomo, higrometro, humidificilo, ktp.

Ekzekuto[redakti | redakti fonton]

La plej komuna ekzekuto estas la frotado de la pafarko sur la ŝnuroj. Antaŭ ludado de la instrumento, la violinisto pasas sur la prokinoj rezinon nomatan kolofonio, kiu havas la efikon produkti la frotadon inter la prokinoj kaj la kordoj, generante la sonon. La sono produktita de la ŝnuroj estas transdonita al la kava korpo de la violono, nomata resono-skatolo.

Pozicio[redakti | redakti fonton]

Korpo rekte kaj busto antaŭen. La kruroj devas esti iomete malfermitaj por stabiligi la ekvilibron de la korpo.

Pozicio de la violono en la korpo[redakti | redakti fonton]

La violono devas esti metita sur la maldekstra klaviko kaj malpeze subtenata sur la maldekstra ŝultro.

Violinaj Teknikoj[redakti | redakti fonton]

  • Pizzicato (pinĉita) [produktita de la dekstra mano]: Violonistoj ne ĉiam uzas la pafarkon kiam ili ludas. La pizzicato konsistas en tuŝi la ŝnurojn per la fringroj, donante malgrandajn pinĉitajn. Malofte la pizzicato etendas tra la tuta melodio.
  • Vibrato (vibrita) [produktita de la maldekstra mano]: Unu el la gravaj tenikoj de stringaj instrumentoj. Ekzistas 3 tipoj de vibrato: la fingro, la pojno kaj la brako. Ĝi konsistas fari vibri la sonon, formante minimuman fluktuon en la agordo de la noto, supren kaj malsupren. La pojno vibrato estas la plej ofta, kaj la vrako devas esprimi per certa forto, pasio, dramo. Ĝi estas plejparte uzita en longaj notoj.
  • Duobla ŝnurego [arko tekniko]: Ĝi signifas ludi samtempe en du, tri ŝnuroj aŭ eĉ kvar ŝnurojn, kaj sekve du, tri aŭ kvar notojn ĉiuj samtempe.
  • Glissando (glitante) [produktita de la maldekstra mano]: La violinisto kuŝas sian fingron super la ŝnuro, ludante ĉiujn notojn ene de la gamo ludita, kiu permesas ke ĉiuj intermetitaj sonoj estu aŭditaj. Glissandi aperas preskaŭ ekskluzive en la muziko de la 20a jarcento.

Tipoj de violonoj[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

  • 1944: Butler, Montagu C.; Merrick, F. Muzika terminaro kun alfabeta indekso de David G. Hill. [Represo de la eldono Rickmannsworth, 1944]. Sofia: Muzika Esperanto-Ligo 1992, 35, 19 p.

Proverboj[redakti | redakti fonton]

Ekzistas proverboj pri violono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof[2]:

  • Citaĵo
     Ne el ĉiu ligno oni faras violonon. 
  • Citaĵo
     Se vi prenis la violonon, prenu ankaŭ la arĉon. 

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Parencaj instrumentoj[redakti | redakti fonton]

Famaj violonistoj[redakti | redakti fonton]

Notoj kaj referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Muzika terminaro 1944/1992, p. 29
  2. Lernu