Beaune
 |
Tiu ĉi artikolo temas pri la franca urbo Beaune, esperante Bono. Unu plian mezan leteron havas la germana urbo Bonno, germanlingve Bonn. |
| Beaune | ||
| esperante: Bono | ||
| komunumo | ||
 Hospitalo de Bono
|
||
|
||
| Oficiala nomo: Beaune | ||
| Moto: Orbis et urbis honor antaŭ: Causa nostra lætitiæ antaŭ: Auspice Bellona Bibracta antiqua vigebat |
||
| Regno |  Francio |
|
|---|---|---|
| Regiono | Burgonjo | |
| Departemento | Côte-d'Or subprefektejo | |
| Kantonoj | Beaune-Sud ties ĉefurbo, Beaune-Nord ties ĉefurbo | |
| Arondismento | Beaune ties ĉefurbo | |
| Interkomunumreto | Beaune-Chagny-Nolay | |
| Konata loko | Hospico de Beaune | |
| Riveroj | Bouzaise, Aigue, Genet | |
| Situo | Beaune | |
| - koordinatoj | 47°01′30″N 04°50′23″E / <span class="geo-dec geo" title="Mapoj, elĉielaj bildoj kaj aliaj datumoj por 47.025 Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo *">47.025°N, Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo < | |
| Plej alta punkto | ||
| - alteco | 407 m s. m. | |
| Plej malalta punkto | ||
| - alteco | 193 m s. m. | |
| Areo | 31,30 km² (3 130 ha) | |
| Loĝantaro | 22 516 (2009) | |
| Denseco | 719,36 loĝ./km² | |
| Urbaj rajtoj | 1203 | |
| Urbestro | Alain Suguenot | |
| Horzono | MET (UTC+1) | |
| - somera tempo | MET (UTC+2) | |
| Poŝtkodo | 21200 | |
| INSEE | 21054 | |
  Situo de Beaune enkadre de Francio
|
||
 Situo de Beaune enkadre de Côte-d'Or
|
||
 Vikimedia Komunejo: Beaune |
||
| Retpaĝo: www.beaune.fr | ||
| Laŭloka nomo : Beaunois | ||
.svg)
Beaune [bon], esperante Bono, estas mezgranda franca komunumo situa en la departemento Orbordo kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj havas proksimume 23.000 loĝantojn.
La loĝantojn de Bono oni kutime nomigas Beaunois [bonŭa]. La urbo estas famkonata pro gia hospico, eksa malsanulejo kiu fariĝis muzeo.
Enhavo |
[redakti] Geografio
La urbo troviĝas sur deklivo de Pariza Baseno. Tra la urbo fluas la rivero Bouzaise, kies la akvofonto situas ankaŭ en Bono. Du aliaj riveretoj fontis en Bono : Aigue kaj Genet.
[redakti] Klimato
La averaĝa ĉiujara pluvokvanto sumiĝas je 745 mm. La averaĝa ĉiujara sunumado estas 2000 horoj. La averaĝa ĉiujara temperaturo estas 11,5 °C.
[redakti] Ekonomio
La plej aktiveco kialas pro la vino kaj pro la malsanulejo. Decembron 2007, 1 412 entreprenoj utiligis 17 940 salajrojn.
[redakti] Vino
Bono estas la aŭtenta ĉefurbo de la burgonjaj vinoj. Ĝi situas meze de Côte-d'Or, kaj estas cirkaŭata de pluraj vilaĝoj kies nomoj famiĝas ĉe la vinamatoroj : Pommard, Meursault, Pernand-Vergelesses, Puligny-Montrachet, Savigny-lès-Beaune ...
La surfacampleksoj ĉe Bono pri produktado estas :
- ruĝaj : 413 ha : Beaune premier cru 313 ha, Beaune village 81 ha, Côte de Beaune 19 ha
- blankaj : 41 ha : Beaune premier cru 22 ha, Beaune village 13 ha, Côte de Beaune 6 ha
biodinamikaj metodoj estas kelkfoje uzataj.[1] [2]
[redakti] Mustardo
Unu mustardejo fabrikas diĵonan mustardon kaj burgonjan mustardon. Diĵona mustardo estas nur recepto (ĝi ne estas fabrikata en Dijon). Burgonja mustardo estas fabrikata kun burgonja Brassica juncae kaj burgonja blanka vino.
[redakti] Demografio
[redakti] Historio
[redakti] Antaŭ 1203
Homoj de neolitiko ĝis Halŝtata ferepoko loĝis cefe en la altoj kaj apude fontoj (Bouzaize, Aigue). De neolitiko estis silikoj de Le Grand-Pressigny. Nur dum la Lateno Ferepoko, aperis logeĵoj kaj vojoj en la ebenaĵo apude la fontoj dediĉita pri Belenos, la gaŭla dio de akvo. La nomo Bono devenas Belenos. La urbo prosperis dum la roma periodo ĝis cirkaŭ 259 kaj la invadoj. Tiam cirkaŭ 275, la urbaj muroj konstruiĝis en mallonga areo. Cirkaŭ 475 burgundoj, germana popolo (la nomo devenas Bornholm) okupis pace la urbo. 534, frankoj venkis la burgundoj. En la jaro 731 arabaj militistoj ruinigis ĉirkaŭe la urbo. En la jaro 994 kaj la jaro 1089, la lando suferis terura epidemio kaŭzita de Claviceps purpurea. En la jaro 1099 teksto de Urbano la 2-a citis la preĝejojn Saint-Martin kaj Saint-Pierre, ekstere la muroj. En la jaro 1203, la duko Odo la 3-a donis al la urbo la rajton de komunumo.
[redakti] 1203-1477
La komunumo konstruis remparojn. La tertremo de Bazelo en 1356 okazigis destruojn. La urbo brulegis en 1401. Produktado da vino kaj da drapo estis du riĉecoj. En 1443, Nicolas Rolin starigis la hospitalon. Kiam Karlo la Brava la duko de Burgonjo mortis ĉe Nancio la 5-an de januaro 1477, la urbo iĝis francia.
[redakti] 1477-1789
En 1478, la urbo defendis rajteco de Marie la filino de la duko. Sieĝo de la urbo per Ludoviko la 11-a armeo daŭradis pliu ol kvin semajnoj. Poste Ludoviko la 11-a konstruigis kastelon por pririgardi la urbon. 1562-1596 Bono suferis pro la religiaj militoj. En 1656, Kristina de Svedio vizitis la urbon. En 1658, Anna de Aŭstrio vizitis la urbon kun sia filo Ludoviko la 14-a.
[redakti] 1789 ĝis hodiaŭ
En 1793, estis detruita la timpanon de la preĝejo Notre Dame. La preĝejo de la Madeleine estis detruita en 1798, la preĝejo Saint Martin estis detruita en 1800, la preĝejo Saint Pierre estis detruita de 1803 ĝis 1805. En 1893 Camille Fondet ekkonstruis siaj vilaoj. En 1918 usona universitato estas konstruita por la militistoj. La 17-an de juno 1940, post duhora batalo kaj 70 francaj mortintoj, la germana armeo okupaciis Bonon. Ĝi forlasis la urbon la 8-an de septembro 1944. En 1952 la fervojo estis elektrizita. En 1970 la prezidento Georges Pompidou inaŭguris la novan aŭtovojon A6 kaj samtempe li inaŭguris la ankaŭ konstruiantan novan malsanulejon. En 1971 la hospico establis la novan malsanulejon. En 1975 nova fervoja stacidomo estis konstruita.
[redakti] Religia vivo
Kvar religiulinoj de la frateco de la sankta infaneco de Bono zorgas pri la kulto de Jesuĉjo (en 2012).
Kvar pastroj kaj kvar diakonoj (en 2012) zorgas pri la paroĥo . La paroĥo enhavas 18 komunumojn (32 671 loĝantojn en 2009): Beaune, Corcelles-les-Arts, Merceuil, Tailly, Bligny, Montagny, Levernois, Sainte-Marie-la-Blanche, Combertault, Meursanges, Chevigny-en-Valière, Corgengoux, Corberon, Villy-le-Moutier, Marigny-lès-Reullée, Ruffey, Vignoles kaj Chorey.
[redakti] Esperanta vivo
Antaŭ Zamenhof Moïse Lyon kreis tie internacian lingvon.
Komenciĝan jarcenton estis multaj esperantistoj, la klubo datiĝis de 1903. Oni trovis en Bono esperantajn poŝkartojn, turistajn dokumentojn kaj menuojn en restoracioj. Bord profesoro de la liceo en Bono instruis esperanton ĉe unuagrada knabina lernejo kaj kolegio. La komunumo eldonis du tekstojn por subteni la instruadon de Esperanto, unue la 20-a de juno 1934 kaj poste la 22-an de novembro 1957[4].
La arkivoj de la forminta klubo estas hodiaŭ konservita en la Nacia Esperanto Muzeo de Gray.
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 18 voĉdonojn (0,36% de voĉoj) en 2004, kaj 19 voĉdonojn (0,38% de voĉoj) en 2009.
[redakti] Vidindaĵoj
- Baziliko Dipatrino
- Preĝejo Sankta Nikolao
- Hospico
- Vilaoj Fondey
- Muzeo Salvador Dalí
[redakti] Lokaj famuloj
- Jacques de Molay 1243-1314 grandmajstro de la templanoj.
- Nicolas Rolin 1376-1462, fondinto de la hospicoj
- Guigone de Salins 1403-1470, fondinto de la hospicoj
- Marguerite Parigot (1619-1648) [5], monaĥino
- François Pasumot 1733-1804, geografa inĝeniero kaj arkeologisto
- Gaspard Monge 1746-1818, matematikisto kaj politikisto
- Victor Masson 1807-1879, libristo kaj scienca eldonito
- Xavier Forneret 1809-1884, dramisto, poeto kaj ĵurnalisto
- Félix Ziem 1821-1911, pentristo
- Hippolyte Michaud 1823-1886, pentristo
- Marie Favart 1833-1908, aktorino
- Camille Fondey 1844-1927, urbisto
- Étienne-Jules Marey 1830-1904, kuracisto kaj fiziologisto
- Émile Bord 1858-1919, profesoro kaj esperantisto
- Adolphe Retté 1863-1930, verkisto
- Irma Grivot[6] 1866-1900, sanktulino
- Édouard Joly 1898-1982, aviadfaristo
- Michel Tourlière 1925-2004, tapetistro
- Jean-Pierre Ponnelle 1932-1988, teatristo
- Bruno Latour 1947 Sociologo kaj filosofo
[redakti] Okazoj
- Vinoaŭcio de hospico
- Polica filmo festivalo
- Baroka muziko festivalo
- Boogie-woogie festivalo
[redakti] Partneraj urboj
Bensheim, 1960 en Germanio
Malmedy, 1962 en Belgio
Krems, 1976 en Aŭstrio
Kōshū, 1976 en Japanio
Nantucket, 2006 en Usono
[redakti] Notoj kaj referencoj
- ↑ biodinamika vinberisto
- ↑ biodinamika vinberisto
- ↑ base Cassini
- ↑ Municipaj interkonsiliĝoj en la arĥivo de la urbodomo
- ↑ Marguerite du Saint-Sacrement
- ↑ Fransiska vikipedio france
