Pradieto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
Paleolitika kaverno de mamuto.

La moderna dieta reĝimo konata kiel pradieto, paleolitika dieto aŭ eĉ dieto de kavernuloj, dieto de la ŝtonepokodieto de ĉasistoj-kolektistoj, estas nutricia plano bazita sur la antikva dieto el sovaĝaj plantoj kaj sovaĝaj bestoj kiuj estis konsumitaj de la homoj en la Paleolitiko[1] (periodo kiu daŭris inter 2,5 milionoj da jaroj kaj kiu finiĝis per la evoluo de la terkultivado antaŭ 10.000 jaroj)[2].

La dieto centriĝas en la uzo de nutraĵoj disponeblaj en tiu epoko kaj konsistas precipe el viando, fiŝaĵoj, fruktoj, legomoj, sekigitaj fruktoj kaj radikoj, ĝi ne inkluzivas grenojn, guŝojn, laktaĵojn, salon, rafinitajn sukerojn kaj procezigitajn oleojn.

Ĉi tiu dieto estis popularigita de la gastroenterologo Walter L. Voegtlin en la 1970-aj jaroj kaj estis adaptita de multenombraj aŭtoroj kaj esploristoj. Ĝi baziĝas sur la premiso ke ĉiuj homoj nuntempaj estas genetike adaptitaj al la dieto de siaj prauloj de la Paleolitiko, pro kio la dieto estas ideala. La defendantoj de ĉi dieto argumentas ke en la nuntempo, la homgrupo kiu uzas tradiciajn dietojn, kiuj grandmezure similas al la paleolitika, plejparte estas liberaj je multaj malsanoj kiuj ja damaĝas aliajn homgrupojn, kiel ekzemple la diabeto, trodikiĝo, karioj, ktp.

La fokuso de la dieto estas kontraŭdira kaj polemika temo inter nutriciistoj kaj antropologoj.

Historio[redakti | redakti fonton]

Frua libro pri la temo estis La Ŝtonepoka Dieto, mempublikigita en 1975 de Walter Voegtlin[3]. En 1985, Boyd Eaton kaj Melvin Konner publikigis artikolon pri Paleolitika nutrado en la Nov-Anglia Medicina Ĵurnalo[4] sekvita en 1988 de la libro, kun Marjorie Shostak, La Paleolitika Preskribo. Ekde la malfruaj 1990-aj jaroj multaj aliaj publikigis librojn kaj artikolojn subtenantaj la dieton, inkluzive de Staffan Lindeberg, Mark Sisson, kaj Arthur De Vany.

La dieto estis ĉe flanko pro aliaj plia famaj dietaj reĝimoj kiel ekzemple la Atkins-dieto kaj Sud-Stranda Dieto ĝis la publikigo de la furorlibro de Loren Cordain. Cordain posedas bakalaŭrecon pri sanscienco, magistriĝo kaj doktoriĝo pri ekzerco-fiziologio, kaj studis nutradon profesie dum pli ol dudek jaroj. Lia retejo titolas lin kiel "D-ro Loren Cordain, monda sperta gvidanto pri paleolitikaj dietoj kaj fondinto de la Pra-Movado[5]. Li estas la posedanto de la varmarko "The Paleo Diet"[6] (La Pradieto). La paleolitika dieto kreskis multe en populareco ekde la publikigo de la libro de Cordain, kaj en 2013 estis la plej serĉata metodo por maldikiĝo.[7]

La dieto[redakti | redakti fonton]

Seeds such as walnuts are rich sources of protein and micronutrients

Viando, marfruktoj, kaj aliaj bestoproduktoj reprezentas la bazajn manĝaĵojn de nuntempaj pradietoj, ĉar aktivuloj asertas ke proteino konsistas el 19-35% de la kalorioj en ĉasistoj-kolektisto-dietoj. La Centroj por Malsankontrolo kaj Preventado, la nacia popola san-instituto de Usono, rekomendas 10-35% da kalorioj venu el proteinoj.

La dieto rekomendas la konsumon de ne-amelozaj freŝaj fruktoj kaj legomoj por disponigi 35-45% ĉiutagajn kaloriojn kaj esti la ĉeffonto de karbonhidratoj. Laŭ la Usona Departemento de Terkultivado, la akceptebla ega nutraĵa distribua intervalo por karbonhidratoj estas 45 ĝis 65 procentoj de totalaj kalorioj. Tipa moderna dieto ricevas multajn karbonhidratojn el laktaĵoj kaj grenoj, sed tiuj estas ekskluditaj en la pradieto.[8]

Alta fibrokonsumado ne per grenoj, sed per ne-amelozaj legomoj kaj fruktoj.

Aktivuloj rekomendas, relative al modernaj dietoj, ke la pradieto havu modere pli altan gras-konsumadon dominita de monosaturitaj kaj plurmalsaturitaj grasoj kaj grasa acido omego 3, sed evitante la omegon 6.

Estas konate ke modernaj dietoj estas altaj en salo kaj multaj dietoj, inkluzive de la pradieto rekomendas ĝian malpliigon. Ĉiu manĝaĵo prezentas aŭ netan acidon (ekz. viandoj, fiŝoj, grenoj, guŝoj, fromaĝo, kaj salo) aŭ alkalan (ekz. fruktoj kaj legomoj) kiuj ŝarĝas la renojn[9].

Pli alta konsumado de vitaminoj kaj mineraloj estas rekomendita pere de viando el bestoj nutritaj per paŝtaĵo, fruktoj, kaj legomoj anstataŭ grenoj[10] .

Energia intenso[redakti | redakti fonton]

La pradieto havas pli malaltan energi-intenson ol la tipa dieto konsumita de modernaj homoj[11]. Tio estas aparte vera en ĉefe vegetaraj versioj de la dieto[12] , sed ĝi daŭre havas la energian intenson se ĝi havas grandajn kvantojn de viando. Ekzemple, la plej multaj fruktoj kaj beroj enhavas 0.4 - 0.8 kaloriojn je gramo, kaj legomoj povas esti eĉ sub la nivelo de tio (kukumoj enhavas nur 0.16 kaloriojn je gramo)[13]. ĉasviando, kiel ekzemple kuirita sovaĝa kuniklo, estas pli energi-densa (ĝis 1.7 kalorioj je gramo), sed ĝi ne konsistigas la plejparton de la dieto laŭ maso aŭ volumeno ĉe la rekomenditaj plantaj/bestaj rilatumoj, kaj ĝi ne atingas la kaloriajn densecojn de multaj pretmanĝaĵoj ofte konsumitaj fare de modernaj homoj.

Konsumado de manĝaĵoj malaltaj je energiintenso (kcal/g) malpliigas la energi-konsumadon dum pluraj tagoj, sed la efikeco de tiu strategio por maldikiĝo ne estis testata[14].

Eĉ kelkaj verkistoj kiuj povas prezentiĝi alie kritikaj de la pradieto kverelis ke la alta energiintenso de modernaj dietoj, kiel komparite kun praulaj aŭ primato-dietoj, kontribuas al la incidenco de malsanoj de bonstato en la industria mondo[15].

Trinkaĵoj[redakti | redakti fonton]

En la maldikiga pradieto, terapiistoj estas licaj trinki plejparte akvon, kaj kelkaj aktivuloj rekomendas teon kiel sana trinkaĵo. Nek alkoholo nek kafo estas konsiderataj "praaj" kiam niaj prapatroj ne povis produkti tiujn trinkaĵojn.

Kruda vs. kuirita[redakti | redakti fonton]

Male al krudaj manĝodietoj, ĉiuj manĝaĵoj povas esti kuiritaj, sen restriktoj. Tamen, ekzistas pradietistoj kiuj kredas ke homoj ne adaptiĝis al kuiritaj manĝaĵoj ekde la unua rego de la fajro de la homo erectus, kaj tial ili manĝas krude kaj prae.

Ekskludoj[redakti | redakti fonton]

Manĝogrupoj kiun defendantoj aserton ke ili estis neniam konsumitaj de la prahomoj antaŭ la Neolitika agrikultura revolucio malofte estis ekskluditaj de la dieto. Tiuj inkluzivas laktaĵojn, grenojn (ekzemple tritiko, sekalo, kaj hordeo, kiuj igas ĝin senglutena dieto) guŝoj ekzemple faboj kaj arakidoj, prilaboritaj oleoj, rafinita sukero kaj salo

Ricevo[redakti | redakti fonton]

Nutristoj konsentas ke la pradieto estas utila kaj sana en tio ke tranĉitaj rapidmanĝaĵoj kiuj estis altagrade modifitaj ekde ilia kruda stato kiel ekzemple blanka pano, artefarita fromaĝo, kelkaj kolbasoj kaj endosigitaj viandoj, ĉipsoj, kaj sukeritaj cerealaĵoj. Tiuj ofte havas malpli da nutraĵoj ol iliaj neprilaboritaj ekvivalentoj, kaj povas esti endosigitaj aŭ enpakigitaj kun kalorioj, natrio kaj konservaĵoj kiuj povas pliigi la riskon je kormalsano kaj certaj kanceroj.

Rangotabelo de la U.S News & World Report, implikanta panelon de spertuloj, analizis surbaze de faktoroj inkluzive de sano, maldikiĝo, kaj facileco de sekvantaro. En 2014, ĝi kaj la Dunkan dieto ricevis la lastan lokon, la 32an.

Indico por la efiko de la ŝanĝo al agrikulturo dum ĝenerala vivdaŭro estas miksita, kie kelkaj homgrupoj elmontras ŝajnan malkreskon en vivdaŭro kaj aliaj ŝajnan pliiĝon. Kaj laŭ S. Jay Olshansky kaj Bruce Carnes, "tie nek konvinkas indico nek scienca logiko subteni la aserton ke sekvado de la pradieto disponigas longvivecan avantaĝon".

Laŭ la Brita Dietistika Unuiĝo la dieto ekskludas esencajn manĝgrupojn, levante la potencialon por nutromankoj.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Caveman fad diet. National Health Service. Alirita 14 August 2014.
  2. Paleo Diet -- What You Need to Know. Alirita 1 June 2014.
  3. VOEGTLIN, Walter L.. (1975) The stone age diet: based on in-depth studies of human ecology and the diet of man. Vantage Press.
  4. (31 January 1985) “Paleolithic Nutrition — A Consideration of Its Nature and Current Implications”, New England Journal of Medicine 312 (5), p. 283–289. doi:10.1056/NEJM198501313120505. Alirita 11 June 2014.. 
  5. The Paleo Diet. The Paleo Diet LLC. Alirita 11 June 2014.
  6. THE PALEO DIET. United States Patent and Trademark Office. Alirita 12 June 2014.
  7. Top diets review for 2014. NHS. Alirita 14 June 2014.
  8. Protein. US Government. Alirita 14 June 2014.
  9. Carbohydrates. USDA. Alirita 14 June 2014.
  10. Most Americans Should Consume Less Sodium. CDC. Alirita 14 June 2014.
  11. (2003) “Fast foods, energy density and obesity: A possible mechanistic link”, Obesity Reviews 4 (4), p. 187–94. doi:10.1046/j.1467-789X.2003.00117.x. 
  12. THE PALEO DIET PREMISE. Alirita 14 June 2014.
  13. ROLLS, Barbara. The Volumetrics Eating Plan: Techniques and Recipes for Feeling Full on Fewer Calories. ISBN 0-06-073730-1.Ŝablono:Page needed
  14. (2007) “Dietary energy density in the treatment of obesity: A year-long trial comparing 2 weight-loss diets”, The American Journal of Clinical Nutrition 85 (6), p. 1465–77. 
  15. Milton, Katharine (2000). “Back to basics: why foods of wild primates have relevance for modern human health”, Nutrition (PDF) 16 (7–8), p. 481–83. doi:10.1016/S0899-9007(00)00293-8.