Saltu al enhavo

Ŝintoo

Redakti ligilojn
Pending
El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Ŝintoismo)
Ŝintoo
etna religio
vivstilo
polytheistic religion (en) Traduki Redakti la valoron en Wikidata
popola religio
Komenco nekonata valoro vd
v • d • r

Ŝintoo, aŭ pleonasme Ŝintoismo, (japane 神道 shintō) estas unu el la indiĝenaj religioj de Japanio kaj verŝajne la plej malnova[1]. La nomo signifas "la vojo de la dioj," aŭ pli ĝuste, "la vojo de la kamioj" (la japanaj -tō kaj -dō egalas al la ĉina -tao en taoismo). Kamioj (naturaj dioj) estas, ekzemple, montoj, arboj, akvofaloj, homoj, ... Oni komencis uzi la nomon nur kiam la budhismo (japane butsu-dō, "la vojo de la Budho") atingis Japanion; ĝis tiam, la religio estis sennoma.

La ŝintoon oni povas priskribi kiel formo de animismo. Grava estas la kulto de naturaj animoj, nomataj kamioj (japane kami) el kiuj tre grava estas la sundiino Amaterasu.

Ĝis la Dua Mondmilito, unu formo de ŝintoo estis ŝtata religio en Japanio. En la ŝtata ŝintoo tre gravis la kulto de la imperiestro (japane tennō), rigardata kiel dio ĝis la imperiestro Hirohito devis rezigni tiun titolon post la kapitulaco en 1945.

Hodiaŭ, la ŝintoo konsistas el multaj sektoj, el kiuj la plej bone konata inter esperantistoj estas Oomoto. En Brazilo, ŝintoaj Mesiana Eklezio kaj Sejĉo-No-Je estas tre konataj.

Ŝintoo dividiĝas en kvar malsamaj tipoj:

  • Ŝintoo praktikata de la japana imperia familio;
  • Ŝintoo bazita sur propraj temploj (kiuj ne havas fondintojn kaj instruojn);
  • Ŝintoo rilatanta al la tradicioj de la japana popolo, heredata de generacio al generacio;
  • Kjoha-ŝintoo – Tiuj posedantaj proprajn Fondinton kaj Instruojn. En tiu ĉi kategorio inkluziviĝas, krom Oomoto, Tenrikjo, Sejîo-No-Je kaj Mesiana Eklezio.

La japana mitologio estas tre kompleksa sistemo de kredoj de Japanio. Nur la panteono de ŝintoo konsistas el kolekto de pli ol 8 000 000 kamioj. Malgraŭ la influo de la antikva ĉina civilizo, grava parto de la religio kaj mitologio japanaj restas unikaj. Ĝi enhavas ŝintoajn kaj budhismajn tradiciojn samkiel agrikulturajn popolajn kredojn.

Termino

[redakti | redakti fonton]
Torijo, Itsukushima

La termino ŝintoo signifas "vojo de la dioj". Ĝi estas konsiderata la religio devena de Japanio,[2] populara kulto kiun oni povas priskribi kiel prilaborita formo de animismo naturalisma kun adorado al antaŭuloj, profunde identigita kun la japana kulturo.

Dekomence, tiu etna, indiĝena religio, ne havis nomon ĝis la enkonduko de Budhismo en Japanion (dum la 6-a jarcento el Ĉinio tra Koreio. Unu de la nomoj kiujn ricevis la budhismo estis bucudo, kiu signifas "la vojon de Budo". Por diferencigi budhismon disde la indiĝena religio, tiu baldaŭ konatiĝis laŭ la nomo ŝintoo. Tiu nomo, ŝin-to, devenas de antikva ĉina vorto kiu signifas vojo de la dioj. La japanoj elektis uzi ĉinan nomon por sia religio ĉar en tiu tempo (antaŭ pli ol unu jarmilo), la ĉina lingvo estis la nura lingvo kiu tiam havis skribmanierion en Japanio, ĉar ankoraŭ ne disvolviĝis la skribmaniero de la japana lingvo. La frazo kiu signifas ŝinto en japana estas kami no miĉi.

Kelkaj fakuloj eĉ konsideras, ke ne indas referenci ŝintoan religion propre dirita antaŭ la kreado de la ŝtata ŝintoo kiu unuformigis multajn de la religiaj praktikoj, konceptoj kaj tradicioj.[3] Por kelkaj fakuloj simile al kiel la termino hinduismo enhavas multajn religiajn praktikojn kaj tradiciojn kiel ombrelvorto, la ŝintoo enhavas la diversajn tradiciojn, folklorojn kaj eĉ antabudhismajn japanajn religiojn kiujn unuigis la ŝtato pro politikaj celoj.[3]

Kredoj

[redakti | redakti fonton]

Kami

[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Kami.
Arta priskribo de Utagawa Kunijoŝi de kami Inari aperanta al viro.

Ŝintoismo estas politeisma, implikante la adoradon al multaj diaĵoj konataj kiel kami,[4] aŭ foje kiel jingi (神祇).[5] En la japana, neniu distingo estas farita ĉi tie inter singularo kaj pluralo, kaj tial la esprimo kami rilatas kaj al individua kami kaj la kolektiva grupo de kami.[6] Kvankam mankas rekta traduko,[7] la esprimo kami foje estis rilatigita al "dio" aŭ "spirito".[8] La historiisto pri religio Joseph Kitagawa opiniis tiujn tradukojn "sufiĉe nekontentigaj kaj misgvidaj",[9] kaj diversaj akademiuloj instigas kontraŭ tradukado de kami.[10] En la japana, ofte oni diras, ke ekzistas ok milionoj da kami, termino kiu implicas senfinan nombron,[11] kaj ŝintoistoj, kredas ke ili ĉeestas ĉie.[12] Ili ne estas rigardataj kiel ĉiopovaj, ĉiosciaj aŭ nepre senmortaj.[13]

La esprimo kami estas "koncipe fluida",[14] nome "malklara kaj malpreciza".[15] En la japana ĝi estas ofte aplikata al la potenco de fenomenoj kiuj inspiras senton de miro kaj respekto ĉe la rigardanto.[16] Kitagawa nomis tion "la kami-naturo", deklarante ke li opiniis ĝin "iom analoga" al la okcidentaj ideoj de mistero kaj sankteco.[9] Kami vidiĝas kiel loĝanto kaj en la vivoj kaj en la mortintoj, kaj en organika kaj en neorganika materio, kaj en naturaj katastrofoj kiel tertremoj, sekegoj, kaj plagoj;[17] ilia ĉeesto vidiĝas en naturaj fortoj kiel ekzemple la vento, la pluvo, la fajro, kaj la sunbrilo.[18] Laŭ tio, Nelson komentis, ke ŝintoo rigardas "la faktajn fenomenojn de la mondo mem" kiel "diaj".[19] Ĉi tiu perspektivo estis karakterizita kiel animisma.[20]

En Japanio, kami estis venerata ekde prahistorio.[12] Dum la Jajoi-epoko|Jajoi-periodo ili estis rigarditaj kiel senformaj kaj nevideblaj,[21] poste prezentitaj antropomorfe sub budhana influo.[22] Nun, statuoj de kami estas konataj kiel ŝinzo.[23] Kami estas kutime asociitaj kun specifa loko, ofte elstara pejzaĝa trajto kiel akvofalo, monto, granda roko aŭ karakteriza arbo.[24] Fizikaj objektoj aŭ lokoj en kiuj la kami verŝajne havas ĉeeston estas nomitaj ŝintai;[25] objektoj loĝitaj per la kami kiuj estas metitaj en la sanktejon estas konataj kiel go-ŝintai.[26] Objektoj ofte elektitaj por tiu celo estas speguloj, glavoj, ŝtonoj, bidoj kaj surskribitaj tabuletoj.[27] Tiuj go-ŝintai estas kaŝitaj de la vido de vizitantoj,[28] kaj povas esti kaŝitaj ene de kestoj tiel ke eĉ la pastroj ne scias kiel ili aspektas.[25]

Kami estas konsiderataj kapablaj je kaj bonfaraj kaj detruaj agoj;[29] se avertoj pri bona konduto estas ignoritaj, la kami povas havigi punon, ofte malsanon aŭ subitan morton, nomitan ŝinbacu.[30] Kelkaj kami, referencitaj kiel la magacuhi-no-kami aŭ araburu kami, estas rigarditaj kiel malbonvolaj kaj detruemaj.[31] Oferoj kaj preĝoj estas donitaj al la kami por akiri iliajn benojn kaj por diskonvinki ilin de detruaj agoj.[17] Ŝintoo serĉas kultivi kaj certigi harmonian rilaton inter homoj kaj la kami kaj tiel kun la natura mondo.[32] Pli lokalizita kami povas esti kondiĉigita de sentoj de intimeco kaj konateco de membroj de la loka komunumo kiuj ne estas direktitaj al pli ĝeneraligitaj kami kiel Amaterasu.[33] La kami de speciala komunumo estas referita kiel ilia ujigami,[34] dum tiu de speciala domo estas la jaŝikigami.[35]

3000-jaraĝa sakra arbo (ŝintai) de Sanktejo Takeo.

Kami ne estas konsideritaj metafizike diferencaj de la homaro,[14] ĉar eblas por homoj iĝi kami.[7] Prapatroj kaj aliaj mortintaj homoj foje estas adorataj kiel kami, rigarditaj kiel protektantoj.[36] Ekzemple, imperiestro Ōjin estis postmorte sanktigita kiel la kami Haĉiman, konsiderita protektanto de Japanio kaj kami de milito.[37] En Okcidenta Japanio, la esprimo jigami estas uzita por priskribi la sanktigitan kami de vilaĝfondinto.[38] En kelkaj kazoj, ankaŭ vivantaj homoj estis rigarditaj kiel kami;[17] tiuj estis nomitaj akitsumi kami[39] aŭ arahito-gami.[40] En la Ŝtata Ŝintoisma sistemo de la Meiji-epoko, la imperiestro de Japanio estis deklarita kiel kami,[7] kaj pluraj Ŝintoismaj sektoj ankaŭ rigardis siajn gvidantojn kiel vivantajn kami.[7]

Kvankam kelkaj akitsumi kami estas adoritaj nur en ununura loko, aliaj havas sanktejojn tra multaj areoj.[41] Haĉiman ekzemple havas proksimume 25 000 sanktejojn dediĉitajn al li,[18] dum Inari havas 40 000.[42] La ago de establado de nova sanktejo al kami, kiu jam havas tion estas nomita bunrei ("dividi la spiriton").[43] Kiel parto de tio, la kami estas invitita por eniri novan lokon, kaj la instalceremonio konata kiel kanjo.[41] La nova, duaranga sanktejo estas konata kiel bunŝa.[44] Individuaj kami verŝajne ne havas sian potencon malpliigita per sia loĝado en multoblaj lokoj, kaj ekzistas neniu limo por la nombro da lokoj en kiuj kami povas esti sanktejigita.[41] En kelkaj periodoj, pagoj estis ŝargitaj por la rajto sanktejigi specialan kami en nova loko.[41] Sanktejoj ne estas nepre ĉiam dezajnitaj kiel permanentaj strukturoj.[12]

Multaj kami havas mesaĝistojn, konatajn kiel kami no cukai aŭ cuka vaŝime, kiuj ĝenerale prenas bestajn formojn.[41] La mesaĝisto de Inari, ekzemple, estas vulpo (kicune),[45] dum tiu de Haĉiman estas kolombo.[41] Ŝintoisma kosmologio inkludas ankaŭ spiritojn kiuj kaŭzas malbonvolajn agojn, nome bakemono, kategorion en kiu estas oni, tengu, kapao, mononoke, kaj jamanba.[46] Japana folkloro ankaŭ asimilas kredon je la goryō aŭ onryō, maltrankvilaj aŭ venĝemaj spiritoj, precipe de tiuj kiuj mortis perforte kaj sen taŭgaj funebraj ritoj.[47] Tiuj supozeble kaŭzas suferon al la vivantoj, signifante ke ili devas esti pacigitaj, kutime per budhanaj ritoj, sed foje pere de sanktigado de ili kiel kami.[47] Aliaj japanaj supernaturaj figuroj estas la tanuki, besto-similajn estaĵojn kiuj povas preni homan formon.[48]

Kosmogonio

[redakti | redakti fonton]
Izanami-no-Mikoto kaj Izanagi-no-Mikoto, fare de Kobajaŝi Eitaku, fine de la 19-a jarcento.

Kvankam la rakontoj malsamas en detalo,[49] la origino de la kami kaj de Japanio mem estas rakontita en du 8-a-jarcentaj tekstoj, Kojiki kaj Nihon Ŝoki.[50] Uzante peze ĉinan influon,[51] tiuj tekstoj estis komisiitaj fare de regantaj elitoj por legitimi kaj plifirmigi sian regadon.[52] Kvankam neniam de granda graveco al japana religia vivo,[53] en la komenco de la 20-a jarcento la registaro proklamis ke iliaj raportoj estis faktaj.[54]

La Kojiki rakontas, ke la universo komenciĝis per ame-cuĉi, la apartigo de malpezaj kaj puraj elementoj (ame, "ĉielo") de pezaj elementoj (cuĉi, "tero"). [55] Tri kami tiam ekaperis: Amenominakanuŝi, Takamimusuhi no Mikoto, kaj Kamimusuhi no Mikoto. Aliaj kami sekvis, inkluzive de frato kaj fratino, Izanagi kaj Izanami.[56] La kami instruis Izanagi kaj Izanami krei teron sur la Tero. Tiucele la gefratoj movis la salan maron per juvelita lanco, el kiu formiĝis la insulo Onogoro.[57] Izanagi kaj Izanami tiam descendis al la Tero, kie ĉi-lasta naskis pliajn kami. Unu el tiuj estis fajro-kami, kies naskiĝo mortigis Izanami.[58] Izanagi descendis al ĝomi por preni sian fratinon, sed tie li vidis ŝian korpon putriĝanta. Embarasita ĉar ŝi estis vidita en ĉi tiu stato, ŝi pelis lin el ĝomi, kaj li fermis ĝian enirejon per roko.[59]

Izanagi banis en la maro por forigi sin de la poluo kaŭzita de atestado de la putriĝo de Izanami. Tra tiu ĉi ago, plia kami eliris el lia korpo: Amaterasu (la sun-kami) naskiĝis el lia maldekstra okulo, Cukujomi (la lun-kami) el lia dekstra okulo, kaj Susanoo (la ŝtorma kami) el ĝia nazo.[60] Susanoo kondutis en detrua maniero; por eviti lin, Amaterasu kaŝis sin ene de kaverno, plonĝante la teron en mallumon. La alia kami finfine sukcesis kaĵoli ŝin eksteren.[61] Susanoo tiam estis forigita al tero, kie li geedziĝis kaj havis infanojn.[62] Laŭ la Kojiki, Amaterasu poste sendis sian nepon, Ninigi, por regi Japanion, donante al li kurbajn bidojn, spegulon, kaj glavon: la simboloj de japana imperia aŭtoritato.[63] Amaterasu restas verŝajne la plej adorata kami de Japanio.[64]

Kosmologio kaj postmorto

[redakti | redakti fonton]

En Ŝintoo, la kreiva principo trapenetranta ĉiun vivon estas konata kiel musubi, kaj estas rilata al sia propra kami.[65] Ene de tradicia japana pensaro, ekzistas neniu koncepto de ĝenerala dueco inter bono kaj malbono.[66] La koncepto de aki ampleksas malbonan sorton, malfeliĉon kaj katastrofon, kvankam ĝi ne kongruas ĝuste kun la okcidenta koncepto de malbono.[67] Ekzistas neniu eskatologio en Ŝintoo.[68] Tekstoj kiel ekzemple la Kojiki kaj Nihon Ŝoki portretas multoblajn regnojn en la ŝintoa kosmologio.[69] Tiuj prezentas universon dividitan en tri partojn: la Ebeno de Alta Ĉielo (Takama-no-hara), kie la kami vivas; la Fenomena aŭ Manifestita Mondo (Ucuŝi-jo), kie homoj loĝas; kaj la Malsupra Mondo (Ĝomocu-kuni), kie loĝas malpuraj spiritoj.[70] La mitologiaj tekstoj tamen ne desegnas firmajn limojn inter tiuj regnoj.[71]

Moderna Ŝintoo metas pli grandan emfazon al ĉi tiu vivo ol al ajna postvivo,[72] kvankam ĝi apogas kredon je homa spirito aŭ animo, nome la mitama aŭ tamaŝii, kiu enhavas kvar aspektojn.[73] Dum indiĝenaj ideoj pri postvivo estis verŝajne bonevoluintaj antaŭ la alveno de budhismo,[74] nuntempaj japanoj ofte adoptas budhanajn postvivajn kredojn.[75] Mitologiaj rakontoj kiel la Kojiki priskribas ĝomi aŭ ĝomi-no-kuni kiel regnon de la mortintoj,[76] kvankam tio ludas neniun rolon en moderna Ŝintoo.[74] Modernaj Ŝintoaj ideoj pri la postvivo plejparte rondiras ĉirkaŭ la ideo ke la spirito postvivas korpan morton kaj daŭre helpas la vivantojn. Post 33 jaroj, ĝi iĝas parto de la familia kami.[77] Ĉi tiuj praulaj spiritoj foje supozeble loĝas en la montoj,[78] de kie ili descendas por partopreni en agrikulturaj eventoj.[79] La postvivaj kredoj de Ŝintoo inkludas ankaŭ la obake, maltrankvilajn spiritojn kiuj mortis en malbonaj cirkonstancoj kaj ofte serĉas venĝon.[80]

Pureco kaj malpureco

[redakti | redakti fonton]

Esenca temo en ŝintoo estas la evitado de kegare ("poluo" aŭ "malpureco"),[81] certigante harae ("pureco").[82] En la japana pensaro, homoj estas rigardataj kiel esence puraj.[83] Kegare estas tial vidita kiel provizora kondiĉo kiu povas esti korektita tra atingado de harae.[84] Ritoj de purigo estas faritaj por restarigi individuon al "spirita" sano kaj igi lin utila al socio.[85]

Ŝintoa puriga rito post ceremonia konkurenco de sumoo por infanoj en la Sanktejo Kamigamo en Kioto.

Tiu nocio de pureco ĉeestas en multaj aspektoj de japana kulturo, kiel ekzemple la fokuso kiun ĝi metas sur banado.[86] Purigo estas ekzemple rigardita kiel grava en preparo por la plantad-sezono,[87] dum aktoroj de noo-teatro spertas purigan riton antaŭ ol ili aranĝas siajn prezentojn.[88] Inter la aĵoj rigardataj kiel specialaj malpurigaĵoj en ŝintoo estas morto, malsano, sorĉado, senŝeligado de vivanta besto, incesto, bestoseksumado, feko, kaj sango asociita kun aŭ menstruo aŭ akuŝo.[89] Por eviti kegare, pastroj kaj aliaj praktikantoj povas engaĝiĝi pri abstinado kaj eviti diversajn agadojn antaŭ festivalo aŭ rito.[90] Ankaŭ diversaj vortoj, nomitaj imi-kotoba, estas rigarditaj kiel tabuo, kaj homoj evitas diri ilin kiam oni estas ĉe sanktejo; tiuj estas ŝi (morto), byō (malsano), kaj ŝiŝi (viando).[91]

Puriga ceremonio konata kiel misogi implikas la uzon de nesala akvo, sala akvo aŭ salon por forigi kegare.[92] Plena mergo en la maro estas ofte rigardata kiel la plej antikva kaj efika formo de purigo.[93] Tiu ago ligas kun la mitologia rakonto en kiu Izanagi mergis sin en la maron por purigi sin post malkovro de sia forpasinta edzino; estis de ĉi tiu ago kiel aliaj kami fontis el lia korpo.[94] Alternativo estas mergado sub akvofalo.[95] Salo estas ofte rigardata kiel puriga substanco;[96] kelkaj ŝintoistoj ekzemple ŝprucegas salon sur si mem post entombigo,[97] dum tiuj kiuj prizorgas restoraciojn povas meti malgrandan amason da salo eksteren antaŭ ol la negoco komenciĝas ĉiun tagon.[98] Ankaŭ fajro estas perceptita kiel fonto de purigo.[99] La jaku-barai estas formo de harae dezajnita por malhelpi misfortunon,[100] dum la oharae, aŭ "ceremonio de granda purigo", estas ofte uzita por fin-de-jaraj purigaj ritoj, kaj estas kondukita dufoje jare ĉe multaj sanktejoj.[101] Antaŭ la Meiji-periodo, ritoj de purigo estis ĝenerale faritaj fare de onmyōji, speco de aŭguristo kies praktikoj derivis de la ĉina filozofio de Jino kaj Jango.[102]

Kannagara, moralo, kaj etiko

[redakti | redakti fonton]
La agoj de pastroj ĉe la Ĝasukuni Sanktejo en Tokio generis konflikton en tuta Orientazio.

Ŝintoo asimilas moralajn rakontojn kaj mitojn, sed neniun kodigitan etikan doktrinon,[17] kaj tiel neniun "unuigitan, sistemigitan kodon de konduto".[103] Etika sistemo tamen ekestiĝas de ĝia praktiko,[104] kun emfazo metita sur sincereco (makoto),[105] honesteco (tadaŝii),[106] laborego (cui-ŝin),[107] kaj dankemo (kanŝa) direktita al la kami.[107] Ŝojiki estas rigardata kiel virto, ampleksanta honestecon, justecon, verecon kaj sincerecon.[108] Ŝintoo foje inkludas referencon al kvar virtoj konataj kiel la akaki kijoki kokoro aŭ sei-mei-ŝin, kun la signifo "pureco kaj gajeco de koro", kiuj estas ligitaj al la stato de harae.[109] Sintenoj al sekso kaj fekundeco tendencas esti rektaj en Ŝintoo.[110] La fleksebleco de Ŝintoo koncerne al moralo kaj etiko estis fonto de ofta kritiko, precipe de tiuj argumentantaj ke la religio povas facile iĝi peono por tiuj dezirantaj uzi ĝin por legitimi sian aŭtoritaton kaj potencon.[111]

En Ŝintoo, kannagara ("maniero de la kami") estas la leĝo de la natura ordo,[106] en kiu ŭa ("bonfara harmonio") estas eneca en ĉiuj aĵoj.[112] Elrompa ŭa estas konsiderata malbona, dum kontribui al ĝi estas opiniita bona;[113] kiel tia, subigo de la individuo al la pli granda socia unuo delonge estis karakterizaĵo de la religio.[114] Laŭlonge de la japana historio, la nocio de saisei-itĉi, aŭ la unio de religia aŭtoritato kaj politika aŭtoritato, estis delonge elstara.[115] En la moderna mondo, Ŝintoo tendencis direkte al konservativismo,[116] same kiel al naciismo,[117] asocio kiu rezultis en la kreado de diversaj japanaj burĝaj grupoj priliberecaj kaj en la falkto, ke najbaraj landoj konsideris ŝintoon suspektinda.[118] Aparte polemika estis la Sanktejo Ĝasukuni en Tokio, dediĉita al la militmortintoj de Japanio. En 1979 ĝi sanktigis 14 virojn kiuj estis deklaritaj akuzitoj de Klaso-A ĉe la Tokiaj Juĝoj pro Militkrimoj de 1946, generante enlandan kaj internacian kondamnon, precipe fare de Ĉinio kaj Koreio.[119]

Instalaĵo de malgrandaj torii en la sanktejo Fuŝimi Inari-taiŝa en Kioto.

Ŝinto-pastroj alfrontas etikajn enigmojn. En la 1980-aj jaroj, ekzemple, pastroj ĉe la Suva Sanktejo en Nagasako diskutis ĉu inviti la ŝipanaron de usonmararmea ŝipo haltigita ĉe la havenurbo al siaj festivalaj festoj konsiderante la sentemojn ĉirkaŭ la usona uzo de la atombombo sur la urbo de 1945.[120] En aliaj kazoj, pastroj kontraŭbatalis konstruprojektojn sur tereno posedata de sanktejo;[121] ĉe Kaminoseki en la komenco de la 2000-aj jaroj, pastro estis premadita al rezigno post kontraŭbatalado de la vendo de sanktejaj teroj por konstrui atomcentralon.[122] En la 21-a jarcento, ŝintoo ĉiam pli estis portretita kiel natur-centrigita spiriteco kun ekologiismaj konotacioj;[123] pluraj sanktejoj kunlaboris kun lokaj ekologiismaj kampanjoj,[124] dum internacia interreligia konferenco pri media daŭripovo estis okazigita ĉe la Ise-sanktejo en 2014.[125] Kritikaj komentistoj karakterizis la prezenton de Ŝintoo kiel ekologiisma movado kiel retorika ruzaĵo prefere ol kunordigita fortostreĉo de Ŝinto-institucioj por iĝi ekologie daŭrigebla.[126]

Historio

[redakti | redakti fonton]
Kagami moĉi, 鏡餅, japana tradicia dekoraĵo proponita al diaĵoj de Ŝintoo (神道).

La religioj devenaj de variaj aziaj landoj konservas similajn modelojn, kiel okazas en Ĉinio, Japanio kaj Koreio rilate al la elementoj de kulto al la prauloj. Tio devenas de la fakto ke ĝiaj konceptoj eliras el tio ke ankaŭ la animo aŭ esenco restas ligita al la korpo postmorte aŭ povas resti proksime de tiu, kaj eble ĝi povas reveni kiel demono aŭ fantomo por damaĝi la homojn se oni ne havigas proponojn kaj ioman adoradon.

Tiuj konceptoj ligiĝas intime kun la tipo de vivo okazigita pere de la agrikultura laboro de la popolo, ĉar Japanio estis ekspluatita de kolonoj ligite dependantaj de la fortoj de la naturo kaj cikloj de la sezonoj, sur kiuj oni konsideris, ke eblas influi profite dominante ilin pere de magio kaj rito. La homoj, dezirantaj atingi la posedon de la magia forto okaziganta de produktaj rezultoj en la naturo, ideigis serion de praktikoj kiuj realiĝas pere de ŝamanoj kaj poste pere de la imperiestroj.[2]

Prahistorio

[redakti | redakti fonton]

La plej antikvaj mitoj de Japanio, konsideritaj la plej grava fonto de ŝintoo, sugestas, ke la religiaj ritoj referencas al naturaj fenomenoj impresaj (montoj, rokaĵoj aŭ arboj), same kiel al nutrodiaĵoj kaj bazaj naturaj fortoj kiuj estas gravaj por la epoko. La popolo esence agrikultura de la epoko estis grava en la socio. Por priskribi la tuton de ĉiuj diaĵoj, la mitoj uzis la esprimon "jao jorozu", kiu laŭvorte signifas "ok milionoj", sed reale komprenebla en la senco "nekalkulebla", "neregebla". Tio indikas, ke la tiama religio ne estis kredosistemo fermita kaj unuforma.

Kiel la tuta antikva japana kulturo, tiu religio probable estis ligita al la Ĵomon kaj Jajoi-kulturoj kaj la religioj aŭstronezioj, kiuj alvenis al Japanio ĉefe tra tera ponto el Tajvano tra la Rjukju-insularo sude. Krome, oni supozas ankaŭ ke gravis la unuaj ŝamanismaj kultoj koreaj kaj plej klasikaj el Siberio (tra Saĥaleno), same kiel influoj de la popolaj ĉinaj kredoj kiuj alvenis al Japanio tra Koreio. [127] Laŭ Helen Hardacre, ŝintoo kaj japana kulturo deriviĝis de la kulturo kaj religio Jajoi. [128] Memorindas ke en prahistoriaj tempoj Japanio ne estis loĝata de ununura grupo etne homogena kaj ke eĉ en historiaj tempoj, ondoj de enmigrado el la kontinento kondukis al lokaj kulturaj diferencoj. Tiukadre, la nomita "Ur-ŝintoo" estis formita per lokaj tradicioj kiuj estis multe pli diferencai unuj de aliaj ol tiuj aktualaj. Ioma normigo okazis nur je la kreado de la japana praŝtato, kies fazo de formado kompletiĝis ĉirkaŭ la jaro 700. La unuaj skribaj fontoj devenas de la Epoko de Nara (Kojiki: 712, Nihon ŝoki: 720), kiu sekvis tuj post la politika plifiksigo. Tial multaj demandoj pri la japana religio prahistoria restas sen respondo pro la manko de fontoj. Ĉio tio rezultis en la fakto ke esplorado jam ne uzas la terminon "ŝintoo" rilate al la prahistoria kaj antaŭbudhisma religio (aŭ plej bone dirite: la religioj) de Japanio, sed oni turnas sin al pli neŭtralaj terminoj kiel "kulto kami ". Tamen, en multaj enkondukaj verkoj ankoraŭ troveblas ofte la ekvacio “ŝintoo = origina japana religio”.

Mitologio kaj imperia rito

[redakti | redakti fonton]
Unu de la sanktejoj (becugū) de la Ise-Sanktejo.

Kiam hegemonia dinastio establiĝis en la centro de Japanio en la 5-a kaj 6-a jarcentoj, aperis kortega kulto pli kaj pli orientita al la ĉinaj ŝtata sistemo kaj kulturo. La kulto al prauloj kaj la moralaj konceptoj de ĉina konfuceismo, krom la kosmologio de la taoismo kaj la kredo en la savo propra de budhismo ludis gravan rolon. Ĉiuj tiuj tradicioj kombiniĝis kun la kultoj al indiĝenaj teritoriaj kaj sonaj diaĵoj (Ujigami) por formi novan tipon de ŝtata ceremoniaro.

La primitiva japana ŝtato aperis el aliancoj de unuopaj klanoj (uji), ĉiu el kiu kultis sian propran ujigami. Kiam la klano de la sekvaj Tennō (imperiestro) establiĝis kiel la dinastio hegemonia ene de tiu alianco, aperis mitologio kiu fuziis la historiojn de la unuopaj diaĵoj de la klanoj en unuigita rakonto mitologia. La plej fruaj tekstaj fontoj de tiu mitologio de la 8-a jarcento jam menciitaj priskribas la mondokreadon kaj la originon de la dinastio Tennō: paro de ĉefaj dioj (nome Izanagi kaj Izanami) kreas la japanajn insulojn kaj ĉiujn aliajn diaĵojn. Amaterasu Omikami (La granda diaĵo kiu brilas en la ĉielo) estas la plej grava kreitaĵoj: ĝi regas la "ĉielajn regnojn" (Takamanohara) kaj oni egaligas ĝin kun la suno. Je ĝia konto, ĝia nepo malsupreniras al la tero por establi la eternan dinastion de la Tennō. Tiu mitologia ideo de la origino de Japanio kaj de ĝia imperia stirpo konstituas centran ideon en ĉiuj postaj klopodoj sistematigi ŝintoon (por ekzemplo, en Joŝida ŝintoo, en Kokugaku kaj en la ŝtato ŝintoo). Kvankam la propra termino "ŝintoo" jam aperis en tiu epoko, ĝi ne estas uzata en la senco de sistema religio.[129] La nomita "Oficejo de la Dioj" (神祇官, Jingi-kan), la nura antikva registara institucio kiu ne respondas al ĉina modelo, ne uzas la nomon de "Oficejo Ŝintoo" (kiel foje oni asertas en la okcidenta literaturo), sed ĝi estas laŭvorte la "Oficejo de la Dioj de la Ĉielo (神, jin aŭ ŝin) kaj la "Oficejo de la Dioj de la Ĉielo" (神). ŝin) kaj de la tero (祇, gi)' - denove koncepto finfine ĉina.

Sinkretismo ŝinto-budhisma

[redakti | redakti fonton]
La Granda Budho (Amitabo) (Daibutsu) en Kōtoku-in, Kamakuro, en Gubernio Kanagavo, Japanio (Nacia Trezoro).

Kvankam la budhismo, ĵus enkondukita en la 6-a kaj 7-a jarcentoj, trafis dekomence rezistadon en la kunteksto de la kulto al la indiĝenaj dioj, baldaŭ trovis formojn integri la kamiojn en sia kosmorigardo kaj influis, inter aliaj, en la konstruaĵoj kaj poste en la ikonografio de la kulto al kamioj. Dum la plimilto de la periodoj de la konata japana historio religia ne estis tamen klara distingo inter budhismo kaj Ŝintoo. Speciale ene de la influaj budhismaj movadoj Tendai kaj Ŝingon-ŝū, la diaĵoj ŝintoo kompreniĝis kiel enkarniĝoj aŭ manifestacioj de Budhoj kaj Bodhisatvoj. Tiel, la kulto al Budho kaj la kulto al la kamioj havis la saman celon, almenaŭ teorie. Tiu teologia disvolviĝo startis en la Epoko Heian kaj atingis sian ĉefan punkton en la japana mezepoko (12a ĝis 16a jarcentoj). Oni konas ĝin kiel la teorio de la "origina formo kaj la malsupra spuro", laŭ kiu la "origina formo" (本地, honji) korespondas al budhoj, kaj la "malsupra spuro" (垂迹, suijaku) al kamioj.

La plimulto de la sanktejoj kami estis kontrolitaj de budhistoj inter fino de la periodo Heian (10a ĝis 12a jarcentoj) kaj la komenco de la japana moderneco (1868). Kvankam la ĉefaj ŝintoaj institucioj estis kontrolitaj de heredaj pastraj dinastioj kiu dekomence estis subigitaj al la imperia kortego, la budhistaj institucioj okupis ilian lokon je la dekadencoe de la kortego. Nur la Ise-Sanktejo konservis sian specialan statuson pere de sia privilegia rilato kun la kortego kaj evitis la rektan influon de la budhista pastraro. La pli malgrandaj sanktejoj siaflanke ne havis kutime siajn proprajn ŝintoajn pastrojn, sed ili estis zorgitaj de monaĥoj ĉu budhistoj aŭ senekleziaj.

Unuaj ŝintoaj teologioj

[redakti | redakti fonton]

Kvankam la plimulto de la ŝintoaj pastroj de tiu epoko estis samtempe fidelaj budhistoj, estis ankaŭ individuoj devenaj de la antikvaj pastraj dinastioj kaj ankaŭ kelkaj budhistaj monaĥoj kiuj zorgis por la idei adori la kami-ojn sendepende de budhismo. Tiel aperis en la japana mezepoko la movadoj Ise aŭ Ŭatarai Ŝintoo, Rjōbu Ŝintō kaj Joŝida Ŝintō. Tiu lasta partikulare montriĝis kiel doktrino bazita pure sur la kami-oj kaj estas, tial, la bazo de la moderna ŝintoo, kvankam ankaŭ la budhismaj ideoj ludis centran rolon en Joŝida Ŝintō. Kritiko fundamenta de la religiaj paradigmoj de budhismo aperis nur laŭ la nomita sinkretismo ŝinto-konfucea.

Tanimori Joŝiomi (1818 - 1911), kokugaku fakulo.

Dum la periodo Edo, ripetiĝis la kontraŭbudhismaj tendencoj, kiuj rezultis en la fakto ke la ideoj de indiĝena religio sendependa ŝintoa iom post iom iĝis pli popularaj. En la 17-a jarcento, estis ĉefe la konfuceaj saĝuloj kiuj serĉis formojn apliki la instruojn de la ĉina novkonfucea Zhu Xi (literumita ankaŭ Ĉu Hsi, 1130-1200) al la kulto al la indiĝenaj diaĵoj, disvolvigante tiel alternativon al budhismo. En la 18-a kaj 19-a jarcentoj aperis finfine pensoskolo kiu klopodis por purigi la ŝintoon de ĉiuj "eksterlandaj ideoj", tio estas, el Barato kaj Ĉinio, kaj por trovi la revenan vojon al sia "origino". Tiu skolo nomiĝas Kokugaku en japana (laŭvorte terinstruo) kaj oni konsideras ĝin pionira de la ŝtata Ŝintoo, ĉar ĝi aperis laŭlonge de la 19-a jarfcento dum la reorganizado de la japana ŝtato. Tamen, la Kokugaku havis malmultan influon en la ĝenerala religia praktiko de la periodo Edo. Kiel rezulto, la sinkretismo ŝinto-budhisma plue estis la ĉeftendenco hegemonia ene de la japana religio ĝis la 19-a jarcento. La neformala fokuso de ambaŭ religioj en la nuntempa Japanio baziĝas ankaŭ sur tiu tradicio.

La modernepoko kaj la nuna

[redakti | redakti fonton]

La Meiĵi-reformo de 1868 finigis la feŭdisman reĝimon de la tokugavaj ŝogunoj kaj establis anstataŭe modernan naci-ŝtaton kun la Tennō kiel suprema aŭtoritato. La ŝintoo estis difinita kiel nacia kulto kaj uzita kiel ideologia instrumento por plifortigi la povon de Tennō. Tiucele, oni aprobis specifan leĝon por la "apartigo de kami-oj kaj Budhoj (Ŝinbucu Bunri), kiu malpermesis la kulton kunan de budhismaj kaj ŝintoaj sanktejoj. Kontraste kun la tradicioj de la sanktejoj, ĉefe surloke, la ŝintoaj sanktejoj reinterpretiĝis tiam en la tuta lando kiel kultejoj al Tennō kaj ĉiu japano, sendepende de siaj religiaj kredoj, devis montri respekton al Tennō per vizitoj al la sanktejoj. Tamen, konsiderante religian liberecon garantiitan konstitucie pro okcidenta influo, tui kulto al la sanktejoj ne difiniĝis kiel religia faro, sed kiel patriota devo.

En la intermilita periodo, tiu formo de kulto nomiĝis "sankteja ŝintoo" (jinja ŝintō), dum en la postmilito ĝi nomiĝis plej ofte "ŝtata ŝintoo" (kokka ŝintō). Tamen, ekzistis ankaŭ la kategorio sekta ŝintoo' (ŝuha ŝintō), en kiu oni inkludis diversajn movadojn nov-religiajn kiuj estis malaperintaj laŭlonge de la procezo de modernigo kiuj difiniĝis kiel ŝintoistaj (Tenri-kyō, Oomoto kaj aliaj),[130].

En la floranta militismo de la Ŝova-epoko, ŝintoon oni instrumentis ankoraŭ pli cele al naciismo kaj koloniismo. Krome oni starigis sanktejojn en la teritorioj okupitaj de Ĉinio kaj Koreio, kie ankaŭ lokanoj devis montri sian respekton al Tennō. Post la malvenko de Japanio en la Dua Mondmilito en 1945, la ŝintoo estis malpermesita oficiale kiel ŝtata religio, kaj en 1946 Tennō rezignis pri ajna intenco de dieco. En la aktualo plue estas unuopaj institucioj kiuj deklaras sin politike proksimaj al la ŝtata ŝintoo, kiel la Sanktejo de Jasukuni en Tokio.

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. ↑ (nl) Een land met stilte, licht en respect - Wat maakt Japan speciaal? (Lando kun silento, lumo kaj respoekto - Kio faras Japanion speciala?), Wablieft, la 21-an de julio 2021.
  2. ↑ 2,0 2,1 Hattstein, Markus (1997). «Capítulo 4». En Könemann, eld. Religiones del mundo (1a eldono). Germanio. pp. 120. ISBN 3-89508-857-9.
  3. ↑ 3,0 3,1 When Shinto Became a “Religion"
  4. ↑ Littleton, 2002, p. 23; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13
  5. ↑ Bocking, 1997, p. 70; Hardacre, 2017, p. 31
  6. ↑ Boyd kaj Williams, 2005, p. 35; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Earhart 2004, p. 8.
  8. ↑ Earhart, 2004, p. 2; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13
  9. ↑ 9,0 9,1 Kitagawa 1987, p. 36.
  10. ↑ Offner, 1979, p. 194; Bocking, 1997, p. 84
  11. ↑ Nelson, 1996, p. 29; Littleton, 2002, p. 24
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Hardacre 2017, p. 1.
  13. ↑ Boyd kaj Williams, 2005, p, 35; Hardacre, 2017, p. 52
  14. ↑ 14,0 14,1 Boyd & Williams 2005, p. 35.
  15. ↑ Offner 1979, p. 194.
  16. ↑ Picken, 1994, p. xxi; Boyd kaj Williams, 2005, p. 35
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Cali & Dougill 2013, p. 13.
  18. ↑ 18,0 18,1 Cali & Dougill 2013, p. 14.
  19. ↑ Nelson 1996, p. 26.
  20. ↑ Nelson, 1996, p. 7; Picken, 2011, p. 40; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13
  21. ↑ Hardacre 2017, p. 19.
  22. ↑ Bocking, 1997, p. 180; Hardacre, 2017, p. 1
  23. ↑ Bocking 1997, p. 180.
  24. ↑ Littleton, 2002, p. 75; Cali kaj Dougill, 2013, p. 14
  25. ↑ 25,0 25,1 Bocking 1997, p. 172.
  26. ↑ Offner, 1979, p. 202; Nelson, 1996, p. 144
  27. ↑ Offner, 1979, p. 202; Earhart, 2004, pp. 36–37
  28. ↑ Offner, 1979, p. 202; Picken, 2011, p. 44
  29. ↑ Nelson, 1996, p. 27; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13
  30. ↑ Bocking 1997, p. 164.
  31. ↑ Bocking, 1997, p. 114; Picken, 2011, p. 42
  32. ↑ Earhart 2004, pp. 7–8.
  33. ↑ Nelson 1996, p. 33.
  34. ↑ Bocking, 1997, pp. 214-215; Littleton, 2002, p. 24
  35. ↑ Bocking 1997, p. 222.
  36. ↑ Littleton, 2002, p. 27; Cali kaj Dougill, 2013, p. 13; Hardacre, 2017, p. 1
  37. ↑ Littleton, 2002, pp. 31-32; Cali kaj Dougill, 2013, p. 14
  38. ↑ Bocking 1997, p. 69.
  39. ↑ Picken 2011, pp. 35–36.
  40. ↑ Picken 2011, p. 42.
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 41,3 41,4 41,5 Cali & Dougill 2013, p. 15.
  42. ↑ Picken 2011, p. 92.
  43. ↑ Bocking, 1997, p. 13; Picken, 2011, p. 57; Cali kaj Dougill, 2013, p. 15
  44. ↑ Bocking, 1997, p. 13; Picken, 2011, p. 58
  45. ↑ Picken, 2011, p. 40; Cali kaj Dougill, 2013, p. 15
  46. ↑ Bocking 1997, p. 8.
  47. ↑ 47,0 47,1 Bocking 1997, p. 37.
  48. ↑ Bocking 1997, p. 200.
  49. ↑ Hardacre 2017, pp. 48–49.
  50. ↑ Offner, 1979, p. 195; Kitagawa, 1987, p. 142; Littleton, 2002, p. 23; Earhart, 2004, p. 32; Cali kaj Dougill, 2013, p. 18
  51. ↑ Offner, 1979, p. 195; Kitagawa, 1987, p. 142; Littleton, 2002, p. 37; Earhart, 2004, p. 33
  52. ↑ Earhart, 2004, pp. 33–34; Cali kaj Dougill, 2013, pp. 18–19
  53. ↑ Earhart 2004, p. 33.
  54. ↑ Cali & Dougill 2013, p. 19.
  55. ↑ Bocking, 1997, p, 5; Picken, 2011, p. 38; Cali kaj Dougill, 2013, p. 19
  56. ↑ Cali kaj Dougill, 2013, p. 19; Hardacre, 2017, p. 48
  57. ↑ Kitagawa, 1987, p. 143; Cali kaj Dougill, 2013, pp. 19–20; Hardacre, 2017, p. 49
  58. ↑ Kitagawa, 1987, p. 143; Cali kaj Dougill, 2013, p. 20; Hardacre, 2017, p. 50
  59. ↑ Kitagawa, 1987, p. 143; Bocking, 1997, p. 67; Cali kaj Dougill, 2013, p. 20; Hardacre, 2017, p. 50
  60. ↑ Offner, 1979, p. 196; Kitagawa, 1987, p. 143; Bocking, 1997, p. 67; Cali kaj Dougill, 2013, p. 20; 5a1=Hardacre, 2017, p. 53
  61. ↑ Offner, 1979, pp. 196–197; Kitagawa, 1987, p. 144; Bocking, 1997, p. 3; Cali kaj Dougill, 2013, p. 21; 5a1=Hardacre, 2017, pp, 53-54
  62. ↑ Cali kaj Dougill, 2013, p. 22; Hardacre, 2017, p. 54
  63. ↑ Kitagawa, 1987, p. 144; Hardacre, 2017, p. 57
  64. ↑ Littleton 2002, p. 98.
  65. ↑ Bocking, 1997, p. 129; Boyd kaj Williams, 2005, p. 34
  66. ↑ Littleton, 2002, p. 26; Picken, 2011, p. 36
  67. ↑ Picken 2011, p. 36.
  68. ↑ Picken 2011, p. 71.
  69. ↑ Doerner 1977, pp. 153–154.
  70. ↑ Kitagawa, 1987, p. 143; Bocking, 1997, p. 216
  71. ↑ Kitagawa 1987, p. 143.
  72. ↑ Doerner, 1977, p. 153; Littleton, 2002, p. 90
  73. ↑ Hardacre 2017, p. 75.
  74. ↑ 74,0 74,1 Littleton 2002, p. 90.
  75. ↑ Littleton 2002, p. 89.
  76. ↑ Littleton, 2002, p. 90; Picken, 2011, p. 71
  77. ↑ Littleton 2002, pp. 89-91.
  78. ↑ Littleton, 2002, p. 91; Picken, 2011, p. 39
  79. ↑ Picken 2011, p. 39.
  80. ↑ Littleton 2002, p. 92.
  81. ↑ Bocking, 1997, p. 93; Cali kaj Dougill, 2013, p. 20
  82. ↑ Nelson, 1996, p. 101; Bocking, 1997, p. 45; Cali kaj Dougill, 2013, p. 21
  83. ↑ Picken 2011, pp. 45, 82.
  84. ↑ Bocking 1997, p. 93.
  85. ↑ Nelson 1996, p. 102.
  86. ↑ Nelson 1996, p. 38.
  87. ↑ Nelson 1996, p. 63.
  88. ↑ Picken 2011, p. 7.
  89. ↑ Offner, 1979, p. 206; Nelson, 1996, p. 104
  90. ↑ Bocking, 1997, p. 93; Picken, 2011, p. 86
  91. ↑ Bocking 1997, p. 58.
  92. ↑ Bocking 1997, p. 124.
  93. ↑ Nelson 1996, p. 140.
  94. ↑ Nelson, 1996, p. 141; Bocking, 1997, p. 124
  95. ↑ Bocking, 1997, p. 124; Picken, 2011, p. 45
  96. ↑ Nelson, 1996, p. 141; Earhart, 2004, p. 11
  97. ↑ Nelson, 1996, pp. 141–142; Picken, 2011, p. 70
  98. ↑ Picken 2011, p. 6.
  99. ↑ Earhart 2004, p. 11.
  100. ↑ Bocking 1997, p. 219.
  101. ↑ Bocking 1997, p. 136.
  102. ↑ Breen & Teeuwen 2010, p. 12.
  103. ↑ Offner 1979, p. 191.
  104. ↑ Picken 2011, pp. 80-81.
  105. ↑ Picken, 1994, p. xxiii; Bocking, 1997, p. 115; Picken, 2011, p. 82
  106. ↑ 106,0 106,1 Picken 1994, p. xxiii.
  107. ↑ 107,0 107,1 Picken 2011, p. 83.
  108. ↑ Bocking 1997, p. 182.
  109. ↑ Bocking, 1997, p. 157; Picken, 2011, pp. 34, 82
  110. ↑ Picken 2011, pp. 84-85.
  111. ↑ Nelson 1996, p. 198.
  112. ↑ Littleton 2002, p. 58.
  113. ↑ Littleton 2002, pp. 58, 61.
  114. ↑ Littleton 2002, pp. 11, 57.
  115. ↑ Kitagawa 1987, p. xvii.
  116. ↑ Cali & Dougill 2013, p. 10.
  117. ↑ Bocking, 1997, p. ix; Cali kaj Dougill, 2013, p. 10
  118. ↑ Bocking 1997, p. ix.
  119. ↑ Nelson, 2000, p. 12; Littleton, 2002, p. 99; Picken, 2011, pp. 18–19
  120. ↑ Nelson 1996, pp. 66–67.
  121. ↑ Ueda, 1979, p. 317; Rots, 2015, p. 221
  122. ↑ Rots 2015, p. 221.
  123. ↑ Rots 2015, pp. 205, 207.
  124. ↑ Rots 2015, p. 223.
  125. ↑ Rots 2015, pp. 205–206.
  126. ↑ Rots 2015, p. 208.
  127. ↑ Shamanism in Japan; de William P. Fairchild ([1] Arkivigite je 2021-07-31 per la retarkivo Wayback Machine)
  128. ↑ Hardacre, Helen (2017). Shinto: A History. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-062171-1
  129. ↑ "Shinto in the History of Japanese Religion" de Kuroda Toshio, Journal of Japanese Studies 7/1 (1981); similaj konsideroj jam figuras en la "Remarks on the so-called Ur-Shinto" (arkivo PDF; 1,2 MB) de Nelly Naumann, MOAG 107/108 (1970), pp. 5-13
  130. ↑ Totalo de dek tri novaj religiaj sektoj estis deklaritaj oficiale kiel sekta ŝintoo antaŭ 1945.

Bibliografio

[redakti | redakti fonton]
  • En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo Sintoísmo hispane.
  • En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo Shinto angle.
Bibliotekoj
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝintoo&oldid=9204045"