Kołobrzeg

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
La panoramo de Kołobrzeg el la kafejo „Widokówka” / "Bildkarto" en la sanatorio „Kombatant” / "Kunbatalinto" (nun „Perła Bałtyku” / "Perlo de Balta Maro")
Kołobrzeg - panorama Widokówka.jpg
La panoramo de Kołobrzeg el la kafejo „Widokówka” / "Bildkarto" en la sanatorio „Kombatant” / "Kunbatalinto" (nun „Perła Bałtyku” / "Perlo de Balta Maro")
Kołobrzeg

Blazono

Blazono
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Kołobrzegu
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Kołobrzeski
Komunumo Komunumo Kołobrzeg
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Urborajtoj 1255
Koordinatoj 54° 10′ N, 15° 34′ O54.16666666666715.566666666667Koordinatoj: 54° 10′ N, 15° 34′ O
Areo 25,67 km²
Loĝantaro 47413 (en 2009)
Loĝdenso 1765,2 loĝ./km²
Poŝtkodo 78-100 do 78-106
Telefona antaŭkodo 94
Aŭtokodo ZKL
TERYT 4324408011
Estro Urbestro Janusz Gromek
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. Ratuszowa 13
Retpoŝto de estraro prezydent@post.pl
Poŝtkodo de estraro 78-100
Telefono de estraro 094 352 3750
Fakso de estraro 094 352 3769
Poŝto de estraro urzad@um.kolobrzeg.pl
Ĝemelaj urboj vidu maldekstre
Komunuma retejo http://www.kolobrzeg.pl
v  d  r
Information icon.svg

Kołobrzeg [prononcu: Koŭobĵeg] (germane: ĝis 1945 Kolberg, antaŭ 1891 Colberg; kaŝube: Kòlbrzég) estas urbo en provinco Okcidenta Pomerio (województwo zachodniopomorskie) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Kołobrzeg en distrikto Kołobrzeski.

Ĉemara plaĝo kun Monumento de la geedziĝo de Pollando kun la Balta Maro kaj la mara lumturo en Kołobrzeg
Panoramo de la urbo en la jaroj 1890 - 1905
La lumturo antaŭ la jaro 1909
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj
Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Limoj de Pollando dum regado de pola reĝo Boleslao la 1-a, nomata "la Brava"
La Hansa Ligo ĉirkaŭ la jaro 1400
  •  nederlanda zono
  •  vestfalia zono
  •  saksia zono
  •  vendia zono
  •  brandenburgia zono
  •  pomeria zono
  •  prusia zono
  •  livonia zono
  •  svedia zono
  • Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa
    Duko de Pomerio Warcisław la 3-a

    Situo[redakti | redakti fonton]

    La urbo situas en norda Pollando ĉe enfluo de la rivero Parsęta [prononco: Parsenta] en Baltan Maron, ĉe la landvojo n-ro 11. La urbo troviĝas inter la du makroregionoj: la Ĉemara Regiono de Szczecin kaj la Ĉemara Regiono de Koszalin.

    Historio[redakti | redakti fonton]

    Historio de Kołobrzeg[redakti | redakti fonton]

    Mezepoko[redakti | redakti fonton]

    Kołobrzeg estas unu el la plej aĝaj urboj de nuna Pollando. Jam en la 8-a jc ekzistis setlejo kun la burgo en la loko de hodiaŭa vilaĝo Budzistowo (legu: Budzistovo).

    En la jaro 1000 la pola princo Boleslao la 1-a (Pollando) nomata "la Brava" establis tie la episkopejon por la tuta Pomerio - kun la unua episkopo Reinbern. En la jaroj 1007 - 1013 ĝi ne plu ekzistis.

    En la 13-a jc Kołobrzeg estis dependa de episkopoj de Kamień Pomorski (legu: Kamjenj Pomorski), kaj post la morto de pola reĝo Boleslao la 3-a nomata "la Buŝkurba" (pole: Krzywousty /legu: Kĵivousti) (1138) estis sub la influo de germana imperiestro kaj poste de la reĝo de Danio. Urborajtoj de la jaro 1255. De la 14-a jc ano de Hanso. Kołobrzeg jest jedną z najstarszych osad na Pomorzu Zachodnim, która rozwinęła się dzięki wytwarzaniu w jej pobliżu soli. Dzieje osadnictwa na terenie współczesnego Kołobrzegu sięgają VII wieku. Zalążkiem Kołobrzegu był powstały około 880 roku gród w Budzistowie (obecnie mała wieś), położony kilka kilometrów na południe od dzisiejszego miasta. W X wieku Mieszko I przyłączył ten ważny gród do państwa polskiego i poddał dalszej rozbudowie, co potwierdza charakterystyczna konstrukcja jego wałów obronnych. Komunikacja z Wielkopolską odbywała się wzdłuż Parsęty i Gwdy. Syn Mieszka I, Bolesław I Chrobry, podczas Zjazdu w Gnieźnie w roku 1000 postanowił utworzyć tu biskupstwo z biskupem Reinbernem, co potwierdza wielkie znaczenie Kołobrzegu w skali państwa Piastów, równe Wrocławiowi i Krakowowi. Po śmierci Chrobrego i klęskach poniesionych przez Mieszka II, Pomorze wróciło do pogaństwa. W 1103 roku Bolesław III Krzywousty musiał ponownie zdobywać Kołobrzeg. W 1107 roku Krzywousty przyjął tam hołd księcia pomorskiego. Już w latach trzydziestych XII wieku Kołobrzeg znalazł się pod zwierzchnictwem cesarzy niemieckich. W latach 1187-1227, gdy w Polsce powiększało się rozbicie dzielnicowe, Pomorze z Kołobrzegiem znalazło się pod władzą Duńczyków. Związani z nimi książęta zachodniopomorscy odzyskali niezależność. 23 maja 1255 roku książę Warcisław III i biskup kamieński Herman von Gleichen lokowali nowe miasto na prawie lubeckim, zwolnione przez pięć lat z płacenia wszelkich należności.

    Fine de la 13a jc kaj komence de la 14a jc Kołobrzeg estis jam fortika komerc-centro ĉirkaŭita per la dfendmuroj kaj fosaĵo. En la sekva jarcento la urbo iom post iom perdadis la ponan kaj slavan karakteron. (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Kołobrzeg de la 16-a jc ĝis la 19-a jc[redakti | redakti fonton]

    Eŭropo dum la Tridekjara Milito
    La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve

    Dum la Tridekjara Milito (1618-1648) Kołobrzeg konkeris la sveda armeo.

    La sukcesa sieĝo de la fortreso Kołobrzeg / Kolberg en la jaro 1761 dum la Sepjara milito fare de generalo Aleksandr Suvorov

    La armeo forlasis la urbon nur en la jaro 1653, kaj transdonis ĝin laŭ la kontraktoj al Brandenburgio. Wcześniej towarzysząca wojsku epidemia spowodowała śmierć ponad 3,5 tys. mieszkańców. Po odejściu Szwedów Kołobrzeg stał się twierdzą. Przebudowano stare fortyfikacje i dobudowano nowe. De 1653 regis tie Brandenburgio kaj estis konstruita la fortreso.

    La milit-operacoj de la rusia armeo tra neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (namata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763)
    Eŭropo dum la Napoleonaj Militoj kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro

    Dum la Sepjara milito la urbon en la jaro 1761 kaptis la rusa armeo sub gvido de generalo Aleksandr Suvorov (vidu la apudan foton). En la Sepjara milito (1756 - 1763) batalis je unu flanko Britio kaj Prusio kaj je la alia Aŭstrio, Francio, Rusio - do ĉiuj eŭropaj grandaj potencoj de la epoko.

    En la jaro 1807 dum la Napoleonaj militoj la fortreson Kołobrzeg / Kolberg sieĝis armeo de Napoleono kaj pola kolonelo Sułkowski, tamen la urbo defendis sin ĝis la Paca Traktato subskribita en: pole: Tylża (legu: Tilĵa), germane: Tilsit (legu: Tilzit), litove: Tilžė (legu: Tilĵe) - nun tiu urbo estas en la rusa enklavo kaj nomas: Sovetsk (Kaliningrada provinco) (legu: Sovjetsk)).

    Dum tuta historio estis en Kołobrzeg la komerca kaj fiŝa havenoj kaj la centro de salo (salfarejo). XVI wieku władze miejskie zakazały przyjmować do cechów rzemieślników z Polski. W połowie XVII wieku nadbałtyckie potęgi Szwecja i Brandenburgia zaczęły przygotowywać się do walki z Austrią o panowanie w Starej Rzeszy. Teren Pomorza Zachodniego stał się areną przemarszów wojsk i działań wojennych. W drugiej połowie XVIII wieku Kołobrzegstał się obok Stargardu największym na Pomorzu ośrodkiem włókienniczym. Była to jedyne dziedzina rzemiosła, która do końca wieku przynosi znaczące dochody miastu. Podczas wojen napoleońskich i ataku wojsk francuskich na Prusy, Kołobrzeg pozostał jednym z nielicznych, niezdobytych przez Francuzów skrawków państwa pruskiego. W 1830 roku otwarto tu pierwszy zakład kąpieli solankowych. W kilkanaście lat miasto stało się znanym uzdrowiskiem w tej części Europy. Tio permesis la rekonstruon de la urbodomo, konstrui la ŝtonan moleon, establigon de la teatrejo kaj konstruo de la novaj fervoj-linioj.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    Historio de Kołobrzeg dum la 20-a jc[redakti | redakti fonton]

    Fine de la 19a jc ĉe la stratoj brilis la gas-lanternoj, kaj komence de la 20a jc ekfunkciis la urba kanalaro. Aż do wybuchu II wojny światowej miasto rozwijało się z dala od politycznego zgiełku, ciesząc się sławą znakomitego uzdrowiska. W końcowym okresie II wojny światowej Niemcy ogłosili Kołobrzeg twierdzą i z wielką determinacją bronili miasta. Po przełamaniu głównej linii obrony Wału Pomorskiego szturm na Kołobrzeg podjęła 1 Armia Wojska Polskiego oraz wojska radzieckie I Frontu Białoruskiego. Dopiero ostrzał z baterii katiusza przyniósł przełom w walkach. Ostatnie walki toczyły się o fort Ujście. Miasto zdobyto 18 marca 1945 roku.

    Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

    Część żołnierzy niemieckich, jak też 70 tys. cywili zdołano ewakuować drogą morską do Świnoujścia. Poległo 2300 żołnierzy niemieckich. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon). Po ustaniu działań wojennych w gruzach znalazło się ponad 90% budynków. Dum la periodo postmilita la urbo ricevis la statuson de la kuracloko (banloko) kaj ekestis kiel nla distrikta urbo.

    (la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

    La lumturo konstruita antaŭ la jaro 1909. Detruita fare de la forkuranta germana armeo la jaro 1945 kiam proksimiĝis al la urbo la pola armeo. La bildkarto el la jaro 1913
    La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de Sankta Maria Virgulino en Kołobrzeg
    La neogotika urbodomo en Kołobrzeg (1829–1832)
    La urbodomo
    La urboplaco en Kołobrzeg
    La palaco de familio Brunszwicki (legu: Brunŝviski)
    Turistoj sur la Ĉemara aleo (aleja Nadmorska)
    Ĉe la rivero Parsęta (legu: Parsenta)
    La centra mara banejo en la orienta parto de Kołobrzeg

    Bibliografio[redakti | redakti fonton]

    • Tadeusz Gasztold, Hieronim Kroczyński, Hieronim Rybicki, Kołobrzeg zarys dziejów, Poznano: Wydawnictwo Poznańskie, 1979.
    • Hieronim Kroczyński, Dzieje Kołobrzegu - kalendarium od czasów najdawniejszych doroku 1945, Kołobrzeg: Kołobrzeskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 2000.
    • Hieronim Kroczyński, Kronika Kołobrzegu, Koszalin: Wydawnictwo Le Petit Cafe, 2001.
    • Hieronim Kroczyński, Robert Gauer, Kołobrzeska Bazylika, Kołobrzeg: Parafia Rzymskokatolicka

    Wniebowzięci Najświętszej Marii Panny, 1988.

    • Hieronim Kroczyński, Polacy w walce o Kołobrzeg 1807, Varsovio: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1969.
    • Hieronim Kroczyński, Przedwojenny Kołobrzeg 1945-1950. Wybór źródeł, Varsovio: PTTK, 2008.
    • Hieronim Kroczyński, Relikty nowożytnej twierdzy kołobrzeskiej we współczesnej architekturze miasta, Kołobrzeg: KTSK, 1993.
    • Hieronim Kroczyński, Twierdza Kołobrzeg, Varsovio: Wydawnictwo Feniks, 1998.
    • Jerzy Patan, Kołobrzeg i okolice. Przewodnik, Kołobrzeg: Agencja Wydawnicza Patan-Press, 1998.
    • Mark Sołonin, Nic dobrego na wojnie, Poznano: Wydawnictwo Rebis, 2011.
    • Alojzy Sroga, Na drodze stał Kołobrzeg, Varsovio: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1980.
    • Józef Wójcicki, Dzieje Polski nad Bałtykiem, Varsovio: Książka i Wiedza, 1980.

    Kuracloko[redakti | redakti fonton]

    Mara banejo kaj kuracloko – multaj kurac- kaj ripozdomoj, subtegmenta naĝejo. En la urbo kaj ĉirkaŭaĵoj troviĝas fontoj de mineralakvoj, sala fonto kaj kuraca ŝlimo. En Kołobrzeg oni kuracas malsanojn de la supraj spirorganoj kaj de sangocirkulado, artrozon kaj diabeton.

    Kulturo[redakti | redakti fonton]

    Kołobrzeg estas ankaŭ dinamika kulturcentro – ekde la jaro 1967 okazas tie ĉi Festivalo de Soldata Kanto, funkcias Galerio de Nuntempa Arto, okazas Internaciaj Renkontoj kun Folkloro "Interfolk"; somere okazas pluraj koncertoj de fame konataj kantistoj, muzikistoj kaj kabaredistoj.

    • Loka registaro: La Urba Konsilantaro de Kołobrzeg
    • Urbestro: Janusz Gromek (legu: Januŝ Gromek)
    • Areo: 26 km²
    • Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)
    • Loĝantaro: 47.400
    • Internacia Telefonnumero: +48 94
    • Poŝtkodo: 78-100
    • Aŭtokodo: ZKL

    Gefiloj de la urbo[redakti | redakti fonton]

    Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]



    Esperanto[redakti | redakti fonton]

    Flag of Esperanto.svg

    En la urbo aktivas esperantisto: pastro Stanislao Stolc - ano de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL), loĝas ĉe la strato Katedralna 37/2, 78-100 Kołobrzeg. En tiu fama kuracloko kuracis sin ankaŭ esperantistoj, ekz. februare 2013 Irena Grochowska (sekretariino de EDE-PL) el Wągrowiec kaj junie-julie 2017 prezidanto de EDE-Pollando Eduardo Kozyra.

    Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

    Enirejo al la haveno kun ŝanelo kaj ĝetoj


    Brikdomoj ĉe la Urboplaco
    Plaĝa Hotelo kun rozĝardeno, foto el la jaro 1900
    La brikdomo ĉe la strato E. Gierczak (legu: Gjerĉak)
    La lumturo, ĉirkaŭ la jaro 1946, la foto el la jaro 2004
    La panoramo de la haveno en Kołobrzeg, maldekstre videbla la ŝipo-muzeo kaj dekstre la lumturo