Dharamsala

| Dharamsala | |||
|---|---|---|---|
|
| |||
| urbo | |||
| Administrado | |||
| Lando | Barato | ||
| Poŝtkodo | 176215 | ||
| En TTT | Oficiala retejo [+] | ||
| Demografio | |||
| Loĝantaro | 19 034 (2001) [+] | ||
| Loĝdenso | 645 loĝ./km² | ||
| Geografio | |||
| Geografia situo | 32° 13′ N, 76° 19′ O (mapo)32.21527777777876.318611111111Koordinatoj: 32° 13′ N, 76° 19′ O (mapo) [+] | ||
| Alto | 1 457 m [+] | ||
| Areo | 29,51 km² (2 951 ha) [+] | ||
| |||
| |||
| Alia projekto | |||
Dharamshala aŭ Dharmśālā (hindie signifas "Ripozejo", proksimuma prononco en loka akĉento Daramŝala) estas malgranda urbo en Himaĉal-Pradeŝo, ekstremnorda Barato, apud la Himalaja Montaro.
La vilaĝo estas precipe fama ĉar ĝi estas la rifuĝejo por la ekzilita tibeta registaro kaj ĝia spirita kaj politika gvidanto, la Dalai-Lamao. De pluraj jardekoj, la urbo bonvenigis plurajn milojn da tibetaj elmigrantoj kaj nuntempe la tibetanoj konsistigas preskaŭ duonon de la urba loĝantaro. Tibetanoj kutimas nomi Dharamshala la malgranda Lasao, kelkaj eĉ emas nomi ĝin la ĉefurbo de la tibeta diasporo, ĉar ili opinias ke la vera tibeta ĉefurbo -Lasao- iĝis pli ĉina ol tibeta.
Geografio
[redakti | redakti fonton]
Dharamshala situas en la valo Kangra, sur la deklivo de la montaro Dhauladhar je la jenaj koordinatoj: 32°22'N; 76°32'E.
Fakte, la urbo kiu entute kuŝas sur 29km² diseriĝas en du domaroj:
- La plej loĝata estas Malalta Dharamshala, ankaŭ mallonge Dharamshala, 1.240 metrojn alte (super la averaĝa marnivelo). Ĝi estas la negoca kaj administra centro de la urbo, kaj la unua atingebla veturile.
- 9km veture (sed 4 km piede) de Malalta Dharamshala estas Alta Dharamshala, pli konata kiel McLeod Ganj, 1700m alte, pli malgranda domaro plejparte loĝata de tibetanoj.
Ambaŭ domaroj estas tre arbohavaj kaj la arbaroj kiu ĉirkaŭigas Dharamshala estas riĉaj je pinoj, deodaroj kaj kverkoj.
La vetero estas relative malvarma vintre (0 °C al 14.5 °C) kaj ofte pluvas kaj neĝas de decembro al februaro. Somere, la temperaturoj estas po 22 °C al 38 °C.
Rizo, tritiko kaj teo kreskas en multaj terase kultivataj montodeklivoj ĉirkaŭ Dharamshala.
Loĝantaro
[redakti | redakti fonton]Laŭ la barata censo de 2001, Dharamshala nombras 19.034 loĝantojn, el kiuj 9% aĝas malpli ol 6. Plejparto el la loĝantaro estas vira (55%). La legpoveco estas je 77% (viroj: 80%; virinoj: 73%).
Estas flughaveno 20 km for de Dharamshala.
Historio
[redakti | redakti fonton]
Delonge, budhismo estas la ĉefa religio en la areo: je la 7-a jarcento, jam staris preskaŭ 50 monaĥejoj en Kangra, loĝataj de 2.000 monaĥoj. Sed poste, kiel aliloke en Barato, brahmanismo progresis kaj la islama konkerado je la 12-a kaj 13-a jarcento serioze malutilis al la budhismo, kiu preskaŭ tute malaperis.
Ekde 1848, la angloj malkovris tiun lokon kaj baldaŭ tie establis militistan garnizonon. Post kiam la urbo fariĝis la ĉefurbo de la distrikto Kangra en 1852, pli kaj pli da angloj laborantaj en Delhio somere kuniĝis ĉi tie por ferii kaj ripozi pro la pli malvarma temperaturo. Baldaŭ la urbo fariĝis ŝika kaj laŭmoda, ĝis la 1905-a tertremo kiu malkonstruis multajn konstruaĵojn.
Ĉar la tertremo estis tre grava, mortigante almenaŭ 20.000 homojn, kaj ĉar la tuta areo estis ruinigita, la angloj transloĝiĝis al Ŝimla, ĉefurbo de Himaĉal-Pradeŝo, kie estas malpli tertremema areo. Cetere, Dharamshala, kiu troviĝas en kvin-skala sisma zono[klarigu], ankoraŭ ofte suferas malgravajn tertremojn.
Tibetaj rifuĝintoj en McLeod Ganj
[redakti | redakti fonton]
McLeod Ganj inaŭguriĝis dum la 1850-aj jaroj de la brita garnizono kaj nomiĝis honore al la tiama leŭtenanto guberniestro de Panĝabo, David McLeod. Poste la vilaĝo fariĝis akvoprovizejo kaj spertis mornajn tempojn ĝis 1959, kiam la 14-a Dalai-Lamao forlasis Tibeton kaj instaliĝis ĉi tie, laŭ la deziro de la barata ĉefministro Jawaharlal Nehru.
La Dalai-Lamaa rezidejo situas en Gangchen Kyishong (inter Malalta Dharamshala kaj McLeod Ganj) kaj unu jaron poste fariĝis la ĉefsidejo de la ekzilita tibeta registaro kiu daŭre luktas por sendependiĝo aŭ almenaŭ aŭtonomio de Tibeto. Sur la spuroj de la Dalai-Lamao, 250.000 tibetanoj fuĝis la perfortan subpremon kaj la religian neniigon faratan de la ĉina registaro en Tibeto kaj entreprenis la danĝeran vojaĝon tra la himalajaj montopasejoj por alveni Nepalen aŭ Sikimen. Proksimume 10.000 el ili instaliĝis en McLeod Ganj (dum la aliaj ekziliĝis en la tuta mondo, formante la tibetan diasporon).
Pli ol 40 jaroj poste, tibetanoj daŭre alvenadas al McLeod Ganj, strebante por obteni rifuĝopermeson, kiu ebligos ilin laŭleĝe restadi en Barato kiel rifuĝintoj. Tamen, multaj ankoraŭ vivas sen permeso, pro la alta kosto akiri ĝin (pli-malpli 10.000 rupioj) kaj pro malfacilaĵoj estigataj de korupto en la barata aŭtoritato. Plejparto de la loĝantaro estas vira, ĉar fizike malfacilas trapasi montarojn, kaj la virinoj kiuj vivas en McLeod Ganj estas aŭ maljunaj (trapasintaj Himalajon kune kun la Dalai-Lamao) aŭ tre junaj (naskitaj en McLeod Ganj).
Ĉinio kaj la ekzilita registaro ne sukcesas trovi konsenton, eĉ se la Dalai-Lamao mildigis siajn postulojn, t.e. nura aŭtonomo de Tibeto, kaj religia libereco. Pro sia obstinema sed tamen senperforta batalado, Tenzin Gyatso ricevis en 1989 la Nobelpremion por paco. Tio ebligis konigi la tibetan aferon al la tuta mondo. Kun la furoro pri la Olimpiaj Ludoj kiuj okazis en Ĉinio en 2008 kaj la plifortiĝo de la ĉina politika kaj ekonomoka influo, tibetanoj nun timas por la estonteco de la movado por libera Tibeto. La tibeta muzeo en la Komplekso Tsuglagkhang montras emociplenan omaĝon al la lastatempa tibeta historio.
Tiu genta movado al tiu monta urbeto allogis multajn tutmondajn turistojn kaj nun plejparto el la tibetaj komercoj dependas de la turistaro. La plej turista sezono estas somere sed multaj fremdevenuloj ankaŭ restadas tie dum monatoj -kelkfoje jaroj- kaj estas abundo da gastejoj en la urbo.
Ankaŭ tie troviĝas TIPA, kiu protektas kaj instruas la artojn.
Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Oficiala retejo (angle) Arkivigite je 2005-04-06 per la retarkivo Wayback Machine
- Retejo de la tibeta registaro en Gangchen Kyishong. (tibete, angle, ĉine, japane, arabe, ruse).
- Volontaraj laboroj por tibetaj NROj Arkivigite je 2006-12-05 per la retarkivo Wayback Machine





