Stakiso

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Stakio)
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
stakiso
Hedge Woundwort (Stachys sylvatica).jpg
Biologia klasado
Regno: Plantoj, Plantae
Divizio: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Dukotiledonuloj Dicotyledone
Ordo: Lamialoj Lamiales
Familio: Lamiacoj Lamiaceae
Subfamilio: Lamioideae
Genro: Stachys
Specioj

ĉ. 300 specioj

Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  r
Information icon.svg

Stakisostaĥiso (Stachys, laŭ NPIV stakio) estas plantgenro en la familio Lamiacoj (Lamiaceae). La ĉ. 300 specioj estas disvastiĝintaj tutmonde.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

ilustraĵo de Stachys hyssopifolia
dusimetriaj floroj de marĉa stakiso Stachys palustris
kamerfrukto de arbara stakiso (“Stachys sylvatica”)

Vegetaj trajtoj[redakti | redakti fonton]

Specioj stakisaj estas plej ofte rektaj, unujarajmultjaraj herbaj plantoj, malofte ankaŭ duonarbustoj aŭ malgrandaj arbustoj. Kelkfoje estiĝas rizomoj kiel rezervorgano. La folioj estas kontraŭstarantaj. La foliplato estas simpla.

Generaj trajtoj[redakti | redakti fonton]

La floroj staras en densaj pseŭdoverticiloj, kiuj staras en la akseloj de braktesimilaj folioj. La foliaro estas ne tre diferenca de la ordinara folihava tigo. La pedunkloj estas mallongaj kaj apenaŭ videblaj. La floroj estas tipaj floroj de Lamiacoj. La duseksaj floroj estas dusimetriaj kaj kvinpartaj kun duobla involukro (perianto). La kvin verdaj sepaloj estas tubforme ĝis sonorilforme kunkreskintaj. La koloro de la petaloj estas diversa, ruĝeca, rozea, flava aŭ blanka. La kvin petaloj estas kunkreskintaj. La petala tubo estas cilindroforma. Supra kaj malsupra lipoj ĉiam ekzistas. La supra lipo estas pli aŭ malpli plata, ĉiuokaze ne tre kava. La triloba malsupra lipo estas pli longa ol la supra lipo. La kvar stamenoj elstaras el la korola tubo, sed ne estas pli grandaj ol la supra lipo. La sola distinga trajto de la floroj estas, ke la stamenoj dum la fino de la flortempo turniĝas eksteren arkoforme. La kamerfrukto disiĝas en kvar kameroj. La trieĝaj kameroj estas ovformaj ĝis oblongaj.

Sistematiko kaj disvastiĝo[redakti | redakti fonton]

Etimologio[redakti | redakti fonton]

La scienca nomo Stachys venas de la hindĝermana „*stengh-„ aŭ „*stngh-„ (= piki); el la sama radiko ankaŭ venas la latina „spica“ (= spiko). La nomo aludas la pseŭdospikon de tiu genro.

Taksonomio[redakti | redakti fonton]

La genran nomon Stachys unuafoje menciis en la jaro 1753 Carl von Linné en Species Plantarum. Tipa specio estas arbara stakiso. Sinonimoj por Stachys L. estas: Aspasi E.MEY. EX PFEIFF., Bonamya NECK., Eriostemum STEUD., Eriostomu HOFFMANNS. & LINK,Galeopsi HILL nom. illeg. kaj Galeopsis MOENCH nom. illeg. non Galeopsis, Lamiostachys KRESTOVSK., Menitskia (KRESTOVSK.) KRESTOVSK., Ortostachys FOURR. Stachyus ST.-LAG.,Tetrahitum HOFFMANNS. & LINK, Trixago HALLER, Trixella FOURR.,Zieteni GLED., Olisia SPACH.

Specioj kaj ties disvastiĝo[redakti | redakti fonton]

alpa stakiso (Stachys alpina)
pseŭdoverticilo kun dusemetriaj floroj en detalo de la unujara stakiso (Stachys annua)
agra staĥio (Stachys arvensis)
bizanca stakiso (Stachys byzantina)
Stachys chamissonis var. cooleyae
skarlata stakiso (Stachys coccinea)
korsika stakiso (Stachys corsica)
glua stakiso (« Stachys glutinosa »)
marĉa stakiso (Stachys palustris)
rekta stakiso (Stachys recta)
arbara stakiso (Stachys sylvatica)

La genro Stachys estas kun 300 ĝis 360 specioj disvastiĝinta tutmonde, escepte de Aŭstralio kaj Nov-Zelando. Centroj de tiu genro estas la mediteranea regiono kune kun Proksima Oriento, Sudafriko (41 specioj, el kiuj 21 nur tie.) kaj Ĉilio. En okcidenta Azio hejmas ĉ. 114 specioj.

Ne plu al la genro Stachys apartenas la sola specio de la genro Phlomidoschema' (Benth.) Vved.:

Krome:

Fontoj[redakti | redakti fonton]

Literaturo[redakti | redakti fonton]

• Xi-wen Li, Ian C. Hedge: „Stachys.“ In: (ISBN 091527924X) • P. W. Ball: „Stachys L.“ en: (ISBN 052108489X)

Referencoj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]