Demokratia Respubliko Kongo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
République démocratique du Congo
Demokratia Respubliko Kongo
Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
(Detaloj)
Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg
(Detaloj)
Nacia himno: Debout Congolais
Nacia devizo: Paix, Justice, Travail
(Paco, justeco, laboro)
Bazaj informoj
Ĉefurbo Kinŝaso (7,5 milionoj)
Oficiala(j) lingvo(j) franca lingvo
Ĉefa(j) lingvo(j) lingala, konga lingvo, luba lingvo, svahila lingvo
Areo
 % de akvo
2344858 km²
?
Loĝantaro 71712867 (2011)
Loĝdenso 31,3/km²
Horzono UTC+1, UTC+2
Interreta domajno .cd
Landokodo CD
Telefona kodo +243
Internacia aŭtokodo CGO
Politiko
Politika sistemo respubliko
Ŝtatestro prezidanto Joseph Kabila
Ĉefministro ĉefministro Augustin Matata Ponyo
Nacia tago 30-a de junio
Sendependiĝo disde Belgio 30-a de junio 1960
Ekonomio
Valuto konga franko (CDF)
MEP laŭ 2010
– suma 11,11 miliardoj de US$
– pokapa 150 US$
v  d  r
Information icon.svg

Demokratia Respubliko Kongo (aŭ Kongo Kinŝasa) estas ŝtato en Centra Afriko, de 1971 ĝis 1997 nomita Zairo. La landonomo, same kiel tiu de Kongo Brazavila, devenas de la rivero Kongo, kiu limas la du landojn.

Demokratia Respubliko Kongo
  • E-nomo: [a] Kongolando, [o] Demokratia Respubliko Kongo.
  • Urboj: Mbuji-Mayi (1.559.073 en 2010), Kisangani (682.599 en 2009), Kananga (597 000), Goma (500 000), Lubumbaŝo (402 000), Kolwezi (451.168 en 2010).
  • Adm. divido: 8 regionoj kaj ĉefurbo.
  • Loĝantaro: ĉ. 60 milionoj (2005), inter ili 17,8 % lubaoj, 16,4 % konganoj, 13,2 % mongoj, 9,9 % ruandanoj.
  • Kredantoj: kristanoj 50 %, islamanoj 4 %, lokaj religioj 40 %.
  • Eksporto: kupro, diamantoj, kobalto, nafto, kafo.
  • Organizoj: UNO (1960)

Historio[redakti | redakti fonton]

Ekde sia koloniiĝo en la lasta duono de la 1800-jaroj, la lando estis sub belgia regado: unue la Libera Ŝtato Kongo estis persona posedaĵo de reĝo Leopoldo la 2-a, ekde 1908 la kolonio oficiale estis Belgia Kongo kaj en 1960 ĝi sendependiĝis.

La reĝo Leopoldo la 2-a, filo de Leopoldo la 1-a kaj reĝo ekde 1865, regis private la koloniigon de la Sendependa Ŝtato de Kongo kun la celo atingi prestiĝan kolonion por Belgio. La teritorion de la nuna Demokratia Respubliko Kongo transdonis li al la registaro de Belgio nur en 1908 pro la premo de la internacia publika opinio pro la perforto kontraŭ la indiĝenoj.

Por akiro de kaŭĉuko, rubenojn, diamantojn, oro kaj eburo en granda kvanto, la indiĝenoj estis devigataj perforte labori kaj ekis reĝimo de teruro kaj masakroj de enteraj vilaĝoj. Kalkuloj inkludante la rektajn kaj la nerektajn viktimojn (pro malriĉigo de la lando) varias inter 6 kaj 10 milionoj da homoj.

Laŭ la belga konstitucio la registaro ne rajtis investi ŝtatan monon en siaj kolonioj. Tiele ĉio estis financata private aŭ de la propra kolonio. En 75 jaroj Belgio igis la kolonion de Kongo giganton agrikolan kaj minejan. Tamen la plej parto de la konga loĝantaro ne ĝuis la ekonomian kreskon. La salajroj estis malalategaj, la tradicioj estis anstataŭitaj de bazlernejoj, oni organizis faktan sistemon de rasapartigo. Ĉe Belgio dum multe da tempo oni faris politikon kaj propagandon patrecajn pri la kolonio de Kongo, respegulita ekzemple en verkoj kiel "Tinĉjo en Kongo", kiu gloriis la "civilizan mision" de Belgio. Tio daŭris almenaŭ ĝis la jardeko de 1930.

Post kelkaj jaroj de naciista efervesko post la Dua Mondmilito la 4an de januaro de 1959 la belga registaro anoncis agnoskon de la sendependo de Kongo kaj decidis fiksi la daton de la 30a de junio de 1960 por la sendependo post negocado en Bruselo. La partioj pli kontraŭkoloniaj venkis en la parlamentaj kaj prezidentaj balotadoj. Joseph Kasa-Vubu estis elektita prezidento kaj Patrice Lumumba ĉefministro. La 30a de junio de 1960, la belga ekskolonio atingis la sendependon post ses monatoj de preparoj.

La nova lando suferis kelkaj internaj malfacilaĵoj, kaj Belgio intervenis por certigi malokazigon de naciigo de la naturaj resursoj, apogante la disigon de la du minejaj provincoj de Katango kaj Suda Kasaio. Joseph-Désiré Mobutu ekhavis la povon en Kongo, kaj ordonis la enkarcerigon de Lumumba, kiu estis mortigita en karcero danke al la kompliceco de la belga sekreta servo. De 1965 ĝin regis Mobutu Sese Seko. En 1971-1999 ĝi nomiĝis Zaira Respubliko. Post 1980 la korupto kaj malbona administrado de la reĝimo de Mobutu lanĉis Kongon en la mizeron kaj la intercivitanan militon. De 1991 Mobutu dividis ŝtatpotencon kun la opoziciulo Etienne Tshisekedi, sed baldaŭ eloficigis lin el la ĉefministra posteno. Politika malharmonio transformiĝis al milita kontraŭstaro. De 1994 en la landon venis rifuĝintoj el la najbara Ruando, kio havis detruan influon al la landa ekonomio.

En 1994 Mobutu ŝajne apogis la amasbuĉadon ĉefe de tucioj nomita Ruanda genocido. En 1996 oni proklamis la forpelon de tucioj el la lando kaj eksplodis ribelo en orientaj regionoj; krome aliaj kontraxuantoj de Mobutu insurekciis kaj en majo de 1997 la ribelo eniris en Kinŝaso, Mobutu forfuĝis kaj la landon ekregis Laurent-Désiré Kabila.

El 1998 al 2003 la lando suferis internacian militon, kiam Ruando, Burundio kaj Ugando alianciĝis por helpi la kongajn ribelulojn kontraŭ Laurent Kabila, kiu siavice ricevis la apogon de la registaroj de Angolo, Ĉado, Sudano, Zimbabvo kaj Namibio. En tiu milito okazis pli da 3,5 milionoj da mortoj, plej granda nombro post la Dua Mondmilito. Plej terura ero de tiu konflikto estas ke ĉiu partio milite perfortas kaj persekutas civilan loĝantaron ĉu la armeo de la konga registaro ĉu la ribeluloj, kiuj laŭdire apogas la tuciojn kongajn. En novembro de 2008 la generalo Laurent Nkunda estris novan ribelon en la orientaj regionoj (Kivu) kontraŭ la tiama prezidento Joseph Kabila, filo de la eksa. Ĉirkaŭ la urbo Goma okazis dum tiuj jaroj enormaj translokigoj de loĝantaro (multaj centoj da miloj) ĉiam fuĝintaj el rabado kaj perforto.

Ekstera politiko[redakti | redakti fonton]

African, Caribbean and Pacific Group of States member nations map.svg Kongo Kinŝasa apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de 79 landoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj Pacifiko.

Esperantaj asocioj en Demokratia Respubliko Kongo[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]