Literuma alfabeto
Literuma aboco (aŭ literuma alfabeto) estas aro de vortoj, kiuj reprezentas literojn. Ili estas uzataj por literumi, en ĉiuj kazoj en kiuj gravas eviti miskomprenojn, kaj la simplaj nomoj de la literoj ne sufiĉe klaras (komparu do kun Esperanta alfabeto).
Enhavo |
[redakti] Literumaj tabeloj
[redakti] Esperanto
En Esperanto uziĝas pluraj literumaj alfabetoj. La tabelo listigas du – la unua de nekonata fonto (laŭŝajne el la vortaro Germana-Esperanto de Erich-Dieter Krause) kaj la dua plume de Pejno Simono kaj publikigita en la revuo Monato. Vidu ankaŭ en la sekva alineo la ILERA-tabelon.
| Litero | Sistemo 1 (Kraŭza?) | Sistemo 2 (Pejna) |
|---|---|---|
| A | Asfalto | Akvo |
| B | Barbaro | Baldaŭ |
| C | Centimetro | Cedro |
| Ĉ | Ĉefo | Ĉirkaŭ |
| D | Doktoro | Dolĉa |
| E | Elemento | Eĥo |
| F | Fabriko | Fajfi |
| G | Gumo | Golfo |
| Ĝ | Ĝirafo | Ĝis |
| H | Hotelo | Hejme |
| Ĥ | Ĥaoso | Ĥoro |
| I | Insekto | Iĝi |
| J | Jubileo | Jaĥto |
| Ĵ | Ĵurnalo | Ĵuri |
| K | Kilogramo | Korpo |
| L | Legendo | Lingvo |
| M | Maŝino | Morgaŭ |
| N | Naturo | Nokto |
| O | Oktobro | Ofte |
| P | Papero | Pelvo |
| Q | kuo | kuo |
| R | Rekordo | Riĉa |
| S | Salato | Sankta |
| Ŝ | Ŝilingo | Ŝaŭmi |
| T | Triumfo | Tempo |
| U | Universo | Uzi |
| Ŭ | Universo hoketo | Ŭa-ŭa |
| V | Vulkano | Vespo |
| W | ĝermana vo (vavo) | vavo |
| X | ikso | ikso |
| Y | ipsilono | ipsilono |
| Z | Zinko | Zorgi |
| @ | Asfalto envolvita (heliko) | |
| ç | Centimetro subhoko (cedilo) | |
| ø | Oktobro trastreko | |
| ´ | streko supren | |
| ` | streko falanta | |
| ^ | cirkumflekso | |
| ~ | tildo | |
| ˘ˇ | hoketo | |
| ° | cirkleto | |
| ¨ | tremao | |
| - | streko kuŝanta | |
[redakti] Nacilingvaj kaj internaciaj
En diversaj lingvoj estas uzataj diversaj literumaj tabeloj. Eĉ por la internacia komunikado en la angla ekzistas pli da tabeloj; plej ofte estas uzata tabelo origine difinita en NATO, hodiaŭ uzata ekzemple en civila aviado de la Internacia Civila Aviada Organizo (pri ĉi tiu alfabeto vidu literumalfabeto de ICAO), de la Federacia Aviada Administracio, de la Internacia Telekomunika Unio kaj pluaj.
ILERA, la internacia ligo de Esperanto-amatoroj, uzas literuman alfabeton tre similan al la ICAO-alfabeto por esti kiel eble plej bone komprenita ankaŭ de ne-esperantistoj. Pliajn detalojn vidu ĉe ILERA.
| Litero | ICAO NATO |
ILERA | Angla | Angla internacie |
Ĉeĥa | Finna | Franca | Germana (DIN 5009) |
Itala | Slovaka |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | Alfa [alfa] | alfa | Alfred | Amsterdam | Adam | Aarne | Anatole | Anton | Ancona | Adam |
| B | Bravo [bravo] | brave | Benjamin | Baltimore | Božena | Bertta | Berthe | Berta | Bari | Božena |
| C | Charlie [ĉali] | ĉarli | Charles | Casablanca | Cyril | Celsius | Célestine | Cäsar | Como | Cyril |
| D | Delta [delta] | delta | David | Denmark | David | Daavid | Désiré | Dora | Domodossola | David |
| E | Echo [eko] | eko | Edward | Edison | Emil | Eemeli | Eugène | Emil | Empoli | Emil |
| F | Foxtrot [fakstrat ~ fokstrot] | fokstrot | Frederick | Florida | František | Faarao | François | Friedrich | Firenze | František |
| G | Golf [galf ~ golf] | golf | George | Gallipoli | Gustav | Gideon | Gaston | Gustav | Genova | Gustáv |
| H | Hotel [hotel'] | hotel | Harry | Havanna | Helena | Heikki | Henri | Heinrich | Hotel | Helena |
| I | India [india] | india | Isaac | Italia | Ivan | Iivari | Irma | Ida | Imola | Ivan |
| J | Juliet [ĝuliet'] | juliet | Jack | Jerusalem | Josef | Jussi | Joseph | Julius | Juventus | Jozef |
| K | Kilo [kilo] | kilo | King | Kilogram | Karel | Kalle | Kléber | Kaufmann | Kilometro | Karol |
| L | Lima [lima] | lima | London | Liverpool | Ludvík | Lauri | Louis | Ludwig | Livorno | Ladislav |
| M | Mike [majk] | majk | Mary | Madagaskar | Marie | Matti | Marcel | Martha | Milano | Mária |
| N | November [navemba ~ novemba] | novembro | Nellie | New York | Neruda | Niilo | Nicolas | Nordpol | Napoli | Norbert |
| O | Oscar [aska ~ oska] | oskar | Oliver | Oslo | Otakar | Otto | Oscar | Otto | Otranto | Oto |
| P | Papa [papa'] | papa | Peter | Paris | Petr | Paavo | Pierre | Paula | Pisa | Peter |
| Q | Quebec [kebek'] | kvebek | Queen | Québec | Quido | kuu | Quintal | Quelle | Quadro | Quído |
| R | Romeo [ro'meo] | romeo | Robert | Roma | Rudolf | Risto | Raoul | Richard | Roma | Rudolf |
| S | Sierra [siera] | siera | Samuel | Santiago | Svatopluk | Sakari | Suzanne | Samuel | Savona | Svätopluk |
| T | Tango [tango] | tango | Tommy | Tripoli | Tomáš | Tyyne | Thérèse | Theodor | Torino | Tomáš |
| U | Uniform [ju'nifom ~ u'nifom] | uniformo | Uncle | Uppsala | Urban | Urho | Ursule | Ulrich | Udine | Urban |
| V | Victor [vikta] | viktor | Victor | Valencia | Václav | Vihtori | Victor | Viktor | Venezia | Václav |
| W | Whiskey [viski] | ŭiski | William | Washington | Dvojité V | wiski | William | Wilhelm | Vu Doppia | Dvojité W |
| X | X-ray [eks rej] | eksrej | X-ray | Xanthippe | Xaver | äksä | Xavier | Xanthippe | Xilofono | Xaver |
| Y | Yankee [janki] | janki | Yellow | Yokohama | Ypsilon (tvrdé y) | Yrjö | Yvonne | Ypsilon | Ipsilon | Ypsilon |
| Z | Zulu [zulu] | zulu | Zebra | Zürich | Zuzana | tseta | Zoé | Zacharias | Zara | Zuzana |
Ekzistas proponoj pri ĉapelitaj literoj. Sed multaj preferas en tiuj kazoj literumi laŭ la Zamenhofa sistemo, do ĉ literumas ĉarli hotel ktp.
Specialajn signojn kaj literkombinojn, kiuj okazas nur en kelkaj nacilingvaj alfabetoj, listigas la sekvanta tabelo.
| Litero | Ĉeĥa | Germana (DIN 5009) |
Slovaka | Finna | Franca |
|---|---|---|---|---|---|
| Ä alfa-alfa | — | Ärger | — | äiti | — |
| Č | Čeněk | — | Čadca | — | — |
| Ď | Ďáblice | — | Ďumbier | — | — |
| Ě | E s háčkem | — | — | — | — |
| É | E s čárkou (dlouhé E) | — | — | — | Émile |
| Ch charlie-hotel | Chrudim | Charlotte | Chopok | — | — |
| Í | I s čárkou (dlouhé měkké I) | — | — | — | — |
| Ľ | Ľubochňa | — | Ľubochňa | — | — |
| Š | Šimon | — | Šárka | — | — |
| Sch sierra-charlie-hotel | — | Schule | — | — | — |
| ß sierra-sierra | — | Eszett | — | — | — |
| Ň | Nina | — | Nitra | — | — |
| Ó | O s čárkou (dlouhé O) | — | — | — | — |
| Ö oscar-echo | — | Ökonom | — | öljy | — |
| Ř | Řehoř | — | — | — | — |
| Ť | Těšnov | — | Teplá | — | — |
| Ů uniform-oscar | U s kroužkem | — | — | — | — |
| Ú | U s čárkou | — | — | — | — |
| Ü uniform-echo | — | Übermut | — | — | — |
| Ý | Y s čárkou (dlouhé tvrdé Y) | — | — | — | — |
| Ž | Žofie | — | Žofia | — | — |
[redakti] Prononcado de numeraloj
Kiel parto de la literuma tabelo eblas kompreni ankaŭ rekomenditan prononcadon de la numeraloj, kiu devas malebligi al misaŭdoj.
| Numeralo | Esperante | Prononco NATO kaj ICAO |
ITU/IMO |
|---|---|---|---|
| 0 | Nulo | [zero ~ ziro] | Nadazero [nadazero'] |
| 1 | Unu | [ŭan] | Unaone [unavan'] |
| 2 | Du | [tu] | Bissotwo [bisotu'] |
| 3 | Tri | [tri] | Terrathree [teratri'] |
| 4 | Kvar | [foŭa] | Kartefour [kartefo'ar ~ katefo'a] |
| 5 | Kvin | [fajf] | Pantafive [pantafajv'] |
| 6 | Sis | [siks] | Soxisix [soksisiks'] |
| 7 | Sepen | [seven] | Setteseven [setesev'n] |
| 8 | Ok | [ejt] | Oktoeight [aktoejt'] |
| 9 | Naŭ | [najna] | Novenine [novenajn'a] |
