Literaturo de Brazilo en Esperanto

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo

La Literaturo de Brazilo ekaperis en Esperanto en 1899, dek du jarojn post la publikigo de la Unua Libro, per la traduko de la rakonto La miozoto, de Rosália Sandoval, fare de Caetano Coutinho por aldono de L'Espérantiste (Aŭgusto-Septembro, 1899). La Kolomboj, poeziaĵo de Raymundo Correia en traduko de Samuel Meyer, verŝajne estis la unua brazila poeziaĵo tradukita en Esperanton, aperinta en 1900, ankaŭ en suplemento de L'Esperantiste (Majo, 1900).

En tiuj unuaj jaroj tradukoj de rakontoj kaj poeziaĵoj daŭre aperis en la aldonoj kaj suplementoj de L'Espérantiste kaj iom poste ankaŭ en la revuo Lingvo Internacia kaj ties aldonoj. La Brazila Revuo Esperantista, kreita en aprilo 1907, ankaŭ estis pionira pri aperigo de verkaĵoj de la brazila literaturo en Esperanton.

Dum la 20-a jarcento, jam en la unuaj jardekoj, grave rolis la eldonejo de la Brazila Spiritisma Federacio, kiam tiam komenciĝis ĝia agado favore al Esperanto precipe pere de Ismael Gomes Braga kaj kiu forte daŭris ĝis la komenco de la 21-a jarcento. Meze de la 20-a jarcento estis tre fruktodona la agado de la Brazila Esperanto-Ligo kaj de la Kultura Kooperativo de Esperantistoj, ekz-e kiam aperis en 1953 la Antologio de Brazilaj Rakontoj. Fine de tiu jarcento elstaris alia eldonejo, Fonto, kiu laboris favore ne nur al la brazila, sed al la tutmonda literaturo.

En la 21-a jarcento la aktiveco favore al la brazila literaturo aperonta en Esperanto signife mildiĝis. La eldonejo Oportuno ekestiĝis kiel taŭga rimedo, sed iom post la aperigo de unuaj titoloj ĉesis sian eldonan agadon. Pluraj tradukintoj laŭ modelo de Oportuno provas sendependan eldonadon. Kunlabore kun tradukantoj, en oktobro 2007 la elektronika revuo La Karavelo ankaŭ ekaperigis brazilajn literaturaĵojn en Esperanto. En tiu sama jaro oni publikigis la antologion Brazila Esperanta Parnaso, eble la plej grava eldonaĵo pri brazila poeziaĵo en Esperanto kaj konsiderinda verko pri la esperanta literaturo mem.

Nuntempe oni jam povas legi en Esperanto kelkajn el la plej gravaj aŭ famaj brazilaj aŭtoroj, inter ili Machado de Assis, Castro Alves, Graciliano Ramos, Guimarães Rosa, Jorge Amado kaj Paulo Coelho, tamen kompreneble ankoraŭ mankas multaj nomoj kaj multaj verkoj, multaj el ili pro kopirajtaj bariloj.

Antologioj kaj kolektoj[redakti | redakti fonton]

Verkaĵoj de Brazilo en Esperanto[redakti | redakti fonton]

La partopreno de la brazila literaturo en Esperanto okazis unue per traduko de rakontoj kaj poeziaĵoj kaj poste per traduko de romanoj kaj aliaj literaturaĵoj. La ĉi-suba tabelo organizadas tiujn tradukojn sendepende de la libroj, en kiuj ili aperis. Apud ĉiu traduko-titolo sekvas la originala titolo, la aŭtoro, la tradukinto, la verko-tipo, la eldonjaro, kiu estas la jaro en kiu la verkaĵo aperis unuafoje esperantlingve, kaj la eldonaĵo aperiginta ĝin (se ne memstara eldono). La tabelo permesas organizi ĉiun kolumnon laŭ alfabet-numera ordo.

Esperanta titolo Originala titolo Aŭtoro Tradukinto Tipo Eldonjaro Eldonaĵo
La miozoto A miosótis (?) Rosália Sandoval Caetano Coutinho Rakonto 1899 Aldono de L'Espérantiste, Aŭgusto-Septembro
La tri gutoj As três gotas Coelho Neto João A. Avellar Rakonto 1899 Aldono de L'Espérantiste, Decembro
La kolomboj As pombas Raimundo Correia Samuel Meyer Poezio 1900 Suplemento de L'Espérantiste, Majo
Kanto de l' ekzilo Canção do exílio Gonçalves Dias F. V. Lorenz Poezio 1907 Brazila Revuo Esperantista, n-ro 1, Aprilo
Amo per Proverboj Amor por Anexins Artur Azevedo Alberto Couto Fernandes Teatro 1920
La vidvineto A viuvinha José de Alencar L. C. Porto Carreiro Neto Romano 1942
Apologo Apólogo Machado de Assis Alcebíades Correia Pais Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
Heredaĵoj Heranças Aluísio Azevedo Aristóteles Juvenal de Faria Alvim Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
Katimbau Catimbau Humberto de Campos Rosa Malheiro de Sousa Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
La krimo O crime Olavo Bilac Carlos Domingues Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
La norvegoj ĉe Sabiaguaba Os noruegueses do Sabiaguaba Gustavo Barroso Osvaldo Leite de Moraes Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
La velkinta floro Flor seca Medeiros e Albuquerque Débora do Amaral Malheiro Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
Petro, la barkisto Pedro barqueiro Afonso Arinos Geraldo Mattos Rakonto 1953 Antologio de Brazilaj Rakontoj
La protokolo O protocolo Machado de Assis Maria Aveleza de Souza Teatro 1958 Teatro (kvar komedioj)
Leciono pri botaniko Lição de botânica Machado de Assis Débora do Amaral Malheiro Teatro 1958 Teatro (kvar komedioj)
Ne konsultu kuraciston Não consultes médico Machado de Assis Antônio Caetano Coutinho Teatro 1958 Teatro (kvar komedioj)
Preskaŭ ministro Quase ministro Machado de Assis Henerik Kocher Teatro 1958 Teatro (kvar komedioj)
La libro kaj Ameriko O livro e a América Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Hebreino Hebreia Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Kiu donas al povruloj, pruntas al Dio Quem dá aos pobres, empresta a Deus Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Ahasvero kaj la geniulo Ahasverus e o gênio Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Juneco kaj morto Mocidade e morte Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Sub tegmine fagi Sub tegmine fagi Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
L'adiaŭo de Tereza O adeus de Teresa Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
La reveno de printempo A volta da primavera Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Bonan nokton Boa noite Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Dormantino Adormecida Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Tragedio sur maro (La negristoŝipo) Tragédia no mar (O navio negreiro) Castro Alves Leopoldo Knoedt Poezio 1959 Elektitaj poemoj
Dio rekompencu vin Deus lhe pague Joracy Camargo S. Peixoto Teatro 1959
Internacia kongreso de l' timo Congresso internacional do medo Carlos Drummond de Andrade Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
Meze de l' vojo No meio do caminho Carlos Drummond de Andrade Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
Teksante la matenon Tecendo a manhã João Cabral de Melo Neto Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
La ovo de kokino (III) O ovo de galinha (III) João Cabral de Melo Neto Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
Horloĝo Relógio Oswald de Andrade Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
Ditirambo Ditirambo Oswald de Andrade Roberto Passos Nogueira Poezio 1972 Vojo kaj vorto
Iracema Iracema José de Alencar Benedito Silva Romano 1974
La morto kaj la morto de Kinkas Akvobleko A morte e a morte de Quincas Berro D'Água Jorge Amado Geraldo Pádua Novelo 1984
La Bagasejo A bagaceira José Américo de Almeida Geraldo Mattos Romano 1985
Kanaano Canaã Graça Aranha Caetano Coutinho Romano 1987
La alienisto O alienista Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 1997
Inocenta Inocência Alfredo d'Escragnolle Taunay Geraldo Pádua Romano 1997
Joĉjo Mulato Juca Mulato Menotti del Picchia Geraldo Mattos Poezio 1997
La maskoj As máscaras Menotti del Picchia Geraldo Mattos Teatro 1997
Vivoj sekaj Vidas secas Graciliano Ramos Leopoldo Knoedt Romano 1997
La homo, kiu scipovis la javan lingvon O homem que sabia javanês Lima Barreto Paulo Sérgio Viana Rakonto 2003
La maljuna kontrabandistino A velha contrabandista Stanislaw Ponte Preta Paulo Sérgio Viana Rakonto 2004
Brakoj Uns braços Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2005 La divenistino kaj aliaj rakontoj
Kokomeso Missa do galo Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2005 La divenistino kaj aliaj rakontoj
La divenistino A cartomante Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2005 La divenistino kaj aliaj rakontoj
Rakonto pri lernejo Conto de escola Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2005 La divenistino kaj aliaj rakontoj
Rakonto pri vergo O caso da vara Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2005 La divenistino kaj aliaj rakontoj
La miraklo O milagre Stanislaw Ponte Preta Paulo Sérgio Viana Rakonto 2004
Postmortaj rememoroj de Brás Cubas Memórias póstumas de Brás Cubas Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Romano 2006
Dom Casmurro Dom Casmurro Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Romano 2007
La alkemiisto O alquimista Paulo Coelho Carlos Valle Romano 2007
La atendata trajno O trem de ferro Abel Pereira Aloísio Sartorato Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Vivo kaj arto A vida e a arte Abel Sidney Aloísio Sartorato kaj Neide Barros Rego Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Troboj, elektitaj Trovas, escolhidas Adelmar Tavares J. B. Mello e Souza Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Amantoj, kiel mi Os amantes Affonso Romano de Sant'Anna Neide Barros Rego Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Rakonto pri Karmena A história de Carmen Alberto de Oliveira Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Du animoj Duas almas Alceu Wamosy Benedicto Silva Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Mi ne fariĝos polvo Eu nunca serei pó Alda Pereira Pinto Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Ismalja Ismália Alphonsus de Guimaraens Leopoldo Knoedt Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La katedralo A catedral Alphonsus de Guimaraens Leopoldo Knoedt Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Se l' morgaŭ finus min Se eu morresse amanhã Álvares de Azevedo Leopoldo Knoedt Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La knabino volas scii A garota quer saber Álvaro Moreyra Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Mia fenestro Janela da paz André Varella Aloísio Sartorato Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Brazila Brazilo, elprenoj Brasil brasileiro, trechos Aníbal Albuquerque Neide Barros Rego, Sylla Chaves, adaptis Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Preĝo al la tero Oração à terra Antônio Carlos Pereira Josenilton do Nascimento Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Neniu amas min Ninguém me ama Antônio Maria Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Iru, bovisto Boiadeiro Armando Cavalcanti Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Terura dramo Impressões de teatro Artur de Azevedo J. B. Mello e Souza Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Mia fianĉino Minha noiva Artur Azevedo Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Akvarelo de Brazil', elprenoj Aquarela do Brasil, trechos Ary Barroso Tarcísio Lima Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Kanto de l' rivero Chuá, chuá Ary Pavão Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Tuj, tuj, balono Cai, cai, balão Assis Valente Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La vojo tra la parko O caminho do parque Augusta Campos Neide Barros Rego Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Troboj, elektitaj Trovas, escolhidas Augusta Campos Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La ideo A ideia Augusto dos Anjos Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Malpleno Vazio Augusto Frederico Schmidt Paulo Sérgio Viana Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Momento Momento Augusto Frederico Schmidt Paulo Sérgio Viana Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Eta preĝejo Pequena igreja Augusto Frederico Schmidt Paulo Sérgio Viana Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Sufiĉas jam Não posso mais Augusto Frederico Schmidt Paulo Sérgio Viana, Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
Nokturno Noturno Augusto Frederico Schmidt Sylla Chaves Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La homo; la vojaĝoj O homem; as viagens Carlos Drummond de Andrade Aloísio Sartorato Poezio 2007 Brazila Esperanta Parnaso
La vitralo O vitral Osman Lins Francisco Wechsler Rakonto 2007 Brazila Esperantisto, n-ro 331, Novembro
La koro O coração Castro Alves Roger Gotardi Poezio 2008
La maljuna Limo O velho Lima Artur Azevedo Roger Gotardi Rakonto 2008
La monujo A carteira Machado de Assis Vitor Luiz Rigoti dos Anjos Rakonto 2008 Brazila Esperantisto, n-ro 333, Decembro
Man-ĉe-mane Mãos dadas Carlos Drummond de Andrade Rafael Lins Poezio 2008 Momenton!, n-ro 11
Vastaj emocioj kaj neperfektaj pensoj Vastas emoções e pensamentos imperfeitos Rubem Fonseca Rogério Ferreira Romano 2010
La sekreta kaŭzo A causa secreta Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
La spegulo O espelho Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Unu fama homo Um homem célebre Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Pilado kaj Oresto Pílades e Orestes Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Makulu vin dike! Suje-se gordo! Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Patro kontraŭ patrino Pai contra mãe Machado de Assis Francisco Wechsler Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Miss Dollar Miss Dollar Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Turka pantoflo A chinela turca Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
Kiel oni inventis almanakojn Como se inventaram os almanaques Machado de Assis Paulo Sérgio Viana Rakonto 2011 La sekreta kaŭzo kaj aliaj rakontoj
La kvar ĉefideoj de karceruloj As quatro ideias capitais dos presos João do Rio Francisco Wechsler Kroniko 2013 Brazila Esperantisto, n-ro 347, Decembro
La strigoj As corujas Caio Fernando Abreu Fernando Pita Rakonto 2013 Brazila Esperantisto, n-ro 347, Decembro
La moralistino A moralista Dinah Silveira de Queiroz Francisco Wechsler Rakonto 2015 Brazila Esperantisto, n-ro 353, Junio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.