Krzysztof Penderecki

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Krzysztof Penderecki- pola komponisto moderna

Krzysztof Penderecki, naskiĝis la 23-an de novembro 1933 en Dębica. Moderna pola komponisto. Unu el plej gravaj mondaj komponistoj de moderna muziko. Reprezentanto de dua avangardo muzika de skolo pola en la 20-a jarcento. Ankaŭ dirigento kaj pedagogo muzika.

Unue Penderecki lernis ĉe Artur Malawski kaj Stanisław Wiechowicz en Akademio de Muziko en Krakovo. Li komponis jam lernante antaŭe ĉe Franciszek Skołyszewski. Tiam Penderecki tre interesiĝis pri muziko de Anton Webern kaj Pierre Boulez. Li kreadis provojn dodekafoniajn. Post organizo de Varsovia Aŭtuno: Festivalo de Muziko Moderna en Varsovio li komencis prepariĝi por prezenti sian muzikon en ĝi. En 1959 jaro li prezentis inter aliaj: Psalmojn de Davido kaj Emanaĵoj. Enfine li prezentis verkon kiu entute ŝokis aŭskultantojn. La komponaĵo 08:37 poste nomita "Tren ofiarom Hiroszimy" (Elegio por viktimoj de Hiroŝimo). En ĝi dodekafonia muziko estas performata per simpla sono de violonoj. Tiu sono permutas sian tonon, koloron kaj profundecon. Tiu komponaĵo ne estas do komponaĵo por tonoj de violonoj sed por sono de ili. Kritikistoj ne sciis de kie oni povas atribui tiun muzikon kaj kiel ĝin bone esprimi. Li estiĝis do kompozitoro tuj fama en la mondo. En 1963 jaro li komponadis la Pasion de Sankta Luko. Tiu verko kontraŭa por pola komunistika reĝimo estis religia. La teksto latina kantata per ĥoro kaj solistoj estas kolorata per sonoj. La voĉo permutas en sono simila al aliaj instrumentoj (same estas ekzemple en kantoj de poemoj de Henri Michaŭ komponitaj de Witold Lutosławski). La sonoj fariĝas tiel ekspresivaj ke ĝi limas kun bruo kaj uzataj estas tie sonoj de maŝinoj kaj agadoj de homo (ekzemple sono de tajpilo). La kritikistoj nomis tiun fenomenon "sonorismo". La muziko de Penderecki estas seriala sed li uzadis elementoj de sonoj realaj kreante sonorismon serialan. Similan muzikon kreadis poste John Cage precipe en Roaratorio.

Poste Penderecki kreis koncertajn partojn de sia nova muziko- seriala sonorismo. Li kreis De natura sonoris kaj De natura sonoris II, poste ankaŭ Fluktuacioj por orkestro. En sepdekaj jaroj li kreis Koncerton violonan No.1 kaj li komencis komponi jam ne sonorisman Simfonion Duan (1980). Kreante novan muzikon de ĥimno de Pollando- "Boże, coś Polskę" (Dio, kiu Pollandon)- li ŝanĝis tekston el Ojczyznę wolną pobłogosław Panie (Patrujon liberan Vi benu ho Sinjoro) por Ojczyznę naszą racz nam zwrócić Panie (Patrujon nian redonu al ni ho Sinjoro). Tiel li esprimis, ke Pollando depost 1944-a jaro estas okupata per komunistoj kaj Sovet-Unio. De tiu jaro 1980 li komencis komponi Polskie Requiem (Pola Rekviemo). Li dediĉis ĝin unue al pastro Jerzy Popiełuszko mortigita bestie de komunistoj polaj. Ĉia Polskie Requiem estis finita en 2005 jaro kaj dediĉita por Johano Paŭlo la 2-a.

Penderecki estis ankaŭ grava komponisto de operoj. En 1969 jaro li kreis tre faman operon "Diabloj de Loudun". Kritikistoj opinis, ke Penderecki prezentas nur malplenan ekspresion de bruo. Poste tamen ĝi estis opinita kiel plej genia opero de 20-a jarcento. Penderecki kreis ankaŭ Prokrastitan Paradizon (1978)- sur poemo de John Milton kaj poste ankaŭ Nigran Maskon(1984). Poste li kreis Ubu rex- opero sur komedio de Alfred Jarry Ubu roi ou les Polonais (Reĝo Ubu aŭ la poloj) (Reĝo Ubu). Komponaĵoj de Penderecki estas tre patriotaj- li neniam finis priparoli pri Pollando.

Penderecki kreis ok simfoniojn. Li estas opiniata kiel unu el plej gravaj komponistoj de moderneco aŭ postmodernismo. En 2006 li ricevis la titolon honordoktoro de la germana Universitato de Münster.

En 2007 jaro li komponis muzikon al filmo Katyń (pri Masakro de Katin) de Andrzej Wajda.

Li komponas nun komponaĵon por komenco de olimpiado / olimpiko en 2008 en Pekino.

Order of White Eagle Poland-Order Star.jpg
Krzysztof Penderecki estas kavaliro de la Ordeno de Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

Nun li estas ano de la Kapitulo de la Ordeno de Blanka Aglo.

Operoj[redakti | redakti fonton]

Muziko instrumentala[redakti | redakti fonton]

komponaĵoj orkestraj[redakti | redakti fonton]

  • 1959-1960: Anaklasis na 42 instrumenty smyczkowe i perkusję;
  • 1961-1962: Fluorescencje na orkiestrę;
  • 1966: De natura sonoris No. 1 na orkiestrę;
  • 1971: Prélude na instrumenty dęte blaszane, perkusję i kontrabasy;
  • 1971: De natura sonoris No. 2 na orkiestrę;
  • 1972-1973: I Symfonia na orkiestrę;
  • 1974: "Przebudzenie Jakuba" na orkiestrę;
  • 1979: Adagietto z "Raju utraconego" na orkiestrę;
  • 1979-1980: II Symfonia (Wigilijna') na orkiestrę;
  • 1988-1995: III Symfonia na orkiestrę;
  • 1989: Adagio - IV Symfonia na wielką orkiestrę;
  • 1991-1992: V Symfonia na orkiestrę;

komponaĵoj sur korda orkestro[redakti | redakti fonton]

  • 1959: Emanacje na dwie orkiestry smyczkowe;
  • 1960-1961: Ofiarom Hiroszimy — tren - na 52 instrumenty smyczkowe;
  • 1961: Polymorphia na 48 instrumentów smyczkowych;
  • 1962: Kanon na orkiestrę smyczkową;
  • 1973: Intermezzo na 24 instrumenty smyczkowe;
  • 1992: Sinfonietta per archi;
  • 1996-1997: Serenade na orkiestrę smyczkową: Passacaglia (1996), Larghetto (1997);

komponaĵoj sur orkestro blovinstrumentoj[redakti | redakti fonton]

  • 1967: Pittsburgh Ouverture na orkiestrę dętą;
  • 1994: Entrata na 4 rogi, 3 trąbki, 3 puzony, tubę i kotły;
  • 1998: Luzerner Fanfare na 8 trąbek i perkusję.

komponaĵoj por jazz orkestro[redakti | redakti fonton]

  • 1971: Actions na zespół jazzowy.

komponaĵoj sur solaj instrumentoj kaj orkestro[redakti | redakti fonton]

  • 1961: Fonogrammi na Flet i orkiestrę kameralną;
  • 1964: Capriccio per oboe e 11 archi;
  • 1964: Sonata per violoncello ed orchestra;
  • 1966-1967: Concerto per violoncello ed orchestra (przejrzane 1971/1972);
  • 1967: Capriccio per violino ed orchestra;
  • 1971: Partita na koncertujący klawesyn, gitarę elektryczną, basową, harfę, Kontrabas i orkiestrę (przejrzane 1991)
  • 1976-1977: Concerto per violino ed orchestra (przejrzane1988)
  • 1982: Concerto per violoncello ed orchestra no. 2;
  • 1983: Concerto per viola (violoncello/clarinetto) ed orchestra;
  • 1992: Concerto per flauto (clarinetto) ed orchestra da camera;
  • 1992-1995: Metamorfozy Concerto per violino ed orchestra n. 2;
  • 1994: Sinfonietta No. 2 per clarinetto ed archi;
  • 2000: Muzyka na flet prosty, marimbę i smyczki;
  • 2000-1901: Concerto Grosso per tre violoncelli ed orchestra;
  • 2001-2002: Concerto per pianoforte ed orchestra, «Resurection»;

muziko ĉambra[redakti | redakti fonton]

  • 1953: Sonata na skrzypce i fortepian;
  • 1956: 3 miniature per clarinetto e pianoforte;
  • 1959: Miniatura per violino e pianoforte;
  • 1960: Quartetto per archi No. 1 (I Kwartet smyczowy);
  • 1968: Capriccio per Siegfried Palm;
  • 1968: Quartetto per archi No. 2 (II Kwartet smyczowy);
  • 1980: Capriccio für Tuba solo;
  • 1984: Cadenza per viola sola;
  • 1985-1986: Per Slava;
  • 1987: Prélude na klarnet solo in B;
  • 1988: Der unterbrochene Gedanke na kwartet smyczkowy;
  • 1990-1991: Trio smyczkowe;
  • 1993: Quartett na klarnet, skrzypce, altówkę i wiolonczelę;
  • 1994: Divertimento per violoncello solo;
  • 1999: Sonata per violino e pianoforte No. 2;
  • 2000: Sekstet na skrzypce, altówkę, wiolonczelę, klarnet, waltornię i fortepian;

Muziko voĉa[redakti | redakti fonton]

muziko por ĥoro kaj a capella[redakti | redakti fonton]

  • 1962: Stabat Mater z Pasji Łukaszowej na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella;
  • 1965: Miserere z Pasji Łukaszowej na chór chłopięcy ad lib. i trzy chóry mieszane (ATB) a cappella;
  • 1965: In Pulverem Mortis z Pasji Łukaszowej na trzy chóry mieszane (SATB) a cappella;
  • 1972: Ecloga VIII (Vergili "Bucolica") na 6 głosów (AATBBB) a cappella;
  • 1981: Agnus Dei z Polskiego Requiem na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella;
  • 1986: Ize cheruvimi - na chór mieszany a capella (SSAATTBB) a cappella do tekstu staro-cerkiewno-słowiańskiego;
  • 1987: Veni creator (Hrabanus Maurus) na chór mieszany (SSAATTBB) a cappella;
  • 1992: Benedicamus Domino (Organum i Psalm 117) na pięciogłosowy chór męski (TTTBB) a cappella;
  • 1993: Benedictus na chór mieszany (SATB) a cappella;

kantoj kun orkestro aŭ solaj instrumentoj[redakti | redakti fonton]

komponaĵoj por ĥoro kaj orkestro[redakti | redakti fonton]

  • 1958: Psalmy Dawida na chór mieszany (SATB) i instrumenty strunowe - (Psalm XXVIII, Psalm XXX, Psalm XLIII und Psalm ĈLIII);
  • 1959-1961: Wymiary czasu i ciszy na czterdziestogłosowy chór mieszany, perkusję i smyczki;
  • 1964: Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae na dwa chóry mieszane i orkiestrę;
  • 1970-1973: Canticum Canticorum Salomonis na szesnastogłosowy chór mieszany, orkiestrę kameralną i parę taneczną (ad lib.);
  • 1997: 'Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu (Hymn do św. Daniela) na chór mieszany i orkiestrę;
  • 1997: Hymn do św. Adalberta na chór mieszany i orkiestrę.

ĥoroj, solaj voĉoj kun orkestro[redakti | redakti fonton]

  • 1965-1966: Passio Et Mors Domini Nostri Jesu Christi Secundum Lucam na sopran, bariton, bas, recytatora, chór chłopięcy, trzy chóry (SATB) und Orchester;
  • 1967: Dies Irae - Oratorium ob memoriam in perniciei castris in Oświęcim necatorum inexstinguibilem reddendam na sopran, tenor, bas, chórmieszany (SATB) i orkiestrę: I. Lamentatio, II. Apocalypsis, III. Apotheosis (Oratorium);
  • 1970: Kosmogonia na solistów (sopran, tenor, bas), chór mieszany i orkiestrę;
  • 1969-1970: Utrenja I (Jutrznia — złożenie do grobu) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
  • 1970-1971: Utrenja II (Zmartwychwstanie) na solistów (sopran, alt, tenor, bas, basso profondo), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
  • 1973-1974: Magnificat na bas solo, zespół wokalny, dwa chóry mieszane, głosy chłopięce i orkiestrę: I. Magnificat, II. Fuga, III. Et misericordia eius..., IV. fecit potentiam, V. passacaglia, IV. sicut locutus est, VII. gloria;
  • 1979-1980: Te Deum na cztery głosy solowe (sopran, mezzosopran, tenor, bas), dwa chóry mieszane i orkiestrę;
  • 1980-1984: Polskie Requiem na czterech solistów (SATB), chór mieszany i orkiestrę;
  • 1995: Agnus Dei na cztery głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę;
  • 1996: Siedem bram Jerozolimy na pięć głosów solowych (SSATB), recytatora, trzy chóry mieszane i orkiestrę. Częci utworu:
    • I. Magnus Dominus et laudabilis nimis,
    • II. Si oblitus fuero tui, Jerusalem,
    • III. De profundis,
    • IV. Si oblitus fuero tui, Jerusalem,
    • V. Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147),
    • VI. Ezechiel 37, 1-10,
    • VII. Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis;
  • 1997-1998: Credo na pięć głosów solowych (sopran, mezzosopran, alt, tenor, bass) chór dziecięcy, chór mieszany i orkiestrę.