Jalaluddin Muhammad Akbar

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Jalaluddin Muhammad Akbar
Portreto de Akbar de la 16a jarcento fare de Manohar Das
Portreto de Akbar de la 16a jarcento fare de Manohar Das
Persona informo
Nomo Jalaluddin Muhammad Akbar
Dato de naskiĝo 24-a de januaro 1547 [#]
Loko de naskiĝo Umarkot Fort [#]
Dato de morto 27-a de oktobro 1605 [#]
Loko de morto Agra [#]
Okupo reganto
Aĝo je morto 58
Portalo pri Homoj
v  d  r
Information icon.svg
Akbar kiel knabo.

Abu'l-Fath Jalal ud-din Muhammad AkbarJalaluddin Muhammad Akbar (perslingve: جلال الدین محمد اکبر), ankaŭ konata populare kiel Akbar la 1a kaj poste Akbar la Granda (en urdua Akbar-e-Azam, laŭvorte "la granda") (naskiĝis la 15-an de oktobro 1542, mortis la 27-an de oktobro 1605[1][2]) estis Mogola Imperiestro el 1556 ĝis sia morto en 1605. Li estis la tria kaj unu el la plej grandaj regantoj de la Mogola Dinastio en Hindio.

Li estis la filo de Nasiruddin Humajun, kiun li sukcedis kiel estro de la Mogola Imperio kun helpo de regento, Bairam Ĥan, kiu asistis la junan imperiestron etendo kaj konsolidi la mogolajn teritoriojn en Hindio. Li havis fortan personecon kaj estis sukcesa generalo; Akbar laŭgrade pligrandigis la Mogolan Imperion ĝis inkludi preskaŭ ĉion el la Hindia Subkontinento norde de la rivero Godavari. Lia povo kaj influo, tamen, etendiĝis preskaŭ al la tuta lando pro la mogola militista, politika, kultura kaj ekonomia dominado. Por unuigi la ampleksan mogolan ŝtaton, Akbar establis centralizitan sistemon de administracio tra sia tuta imperio kaj adoptis politikon kiu amikigu konkeritajn regantojn pere de geedziĝoj kaj diplomatio. Por konservo pacon kaj ordon en religie kaj kulture diversa imperio, li adoptis politikojn kiuj akiru la eltenon de siaj neislamaj subuloj. Evitante tribajn ligilojn kaj la identecon de islama ŝtato, Akbar baraktis por unuigi malproksimegajn terojn el siaj teritorioj pere de fideleco, esprimita pere de persiigita kulturo, por montri sin mem kiel imperiestro kiu havis preskaŭ diecan statuson.

Mogola Barato disvolvigis fortan kaj stabilan ekonomion, kio kondukis al komerca etendo kaj pli granda patronado de kulturo. Akbar mem estis patrono de arto kaj kulturo. Plaĉis al li literaturo, kaj kreis bibliotekon de ĉirkaŭ 24,000 volumoj verkitaj en Sanskrito, Hindia, Persa, Greka, Latina, Araba kaj Kaŝmira, stabanita de multaj fakuloj, tradukistoj, artistoj, kaligrafiistoj, skribistoj, librobindistoj kaj legantoj. Religiuloj el multaj kredoj, poetoj, arkitektoj kaj metiistoj venis en lian kortegon el la tuta mondo por studado kaj diskutado. La kortegoj de Akbar ĉe Delhi, Agra, kaj Fatehpur Sikri iĝis centroj de artoj, beletroj, kaj lernado. Pers-islama kulturo ekaperis kaj miksiĝis kun indiĝenaj hindiaj elementoj, kaj distinga Hind-persa kulturo aperis karakterizita de mogolaj artaj stiloj, nome mogola pentrarto, kaj arkitekturo. Desapontiĝnta el la ortodoksa Islamo kaj eble en la espero kaj fido atingi religian unuecon ene de sia imperio, Akbar promulgis Din-i-Ilahi, nome sinkretisma kredo derivita el Islamo, Hinduismo, Zoroastrismo, kaj Kristanismo. Simpla, unudeisma kulto, tolerema laŭaspekte, ĝi centriĝis sur la figuro de Akbar kiel profeto, pro kio li altiris la koleron de la ulemo kaj de la ortodoksaj islamanoj.

Kvankam li estis nur 13-jaraĝa kiam li enposteniĝis, li estas de multaj konsiderata la plej grava el la mogolaj imperiestroj.[3][4] Dum sia regado, li nuligis eksterajn militajn minacojn de afganoj kaj venkis la baratan gvidanton Hemu.[5][6][7]

La regado de Akbar ege influis la fluo de la historio de Barato. Dum lia regado, la mogola imperio triobliĝis laŭ grnado kaj laŭ riĉo. Li kreis povegan militistan sistemon kaj instituciis efektivajn politikajn kaj sociajn reformojn. Per nuligo de la impostoj al neislamanoj kaj nomumado de ili al altaj civilaj kaj militistaj postenoj, li estis la unua mogola reganto kiu sukcesis havi la fidon kaj fidelon de la indiĝenaj subuloj. Li mendis tradukadon el la Sanskrita literaturo, partoprenis en indiĝenaj festivaloj, konstatante ke stabila imperio dependis el kunlaborado kaj bona volo de liaj subuloj. Tiele, la fondaĵoj por multkultura imperio sub mogola regado estis fundamentitaj dum lia regado. Akbar estis sukcedita kiel imperiestro fare de sia filo, Jahangir.

Militaj kampanjoj[redakti | redakti fonton]

Militaj plinovigoj[redakti | redakti fonton]

La mogola imperiestro Akbar estas pentrita rajdanta elefanton.

Akbar ricevis la epiteton "la Granda" pro siaj multaj plenumoj,[8] inter kiuj estis lia rekordo de venkaj militaj kampanjoj kiuj establis kaj konsolidis la mogolan regadon en la Hindia subkontinento. La bazo de tiu militistaj heroeco kaj aŭtoritato estis la lerteco de Akbar kaj la struktura kaj organiza kalibrado de la mogola armeo.[9] La klasiga sistemo de Mansabdari en partikularo estis konsiderita pro sia rolo en la elteno de la mogola povo en la epoko de Akbar. La sistemo pluis kun malmultaj ŝanĝoj ĝis la fino de la Mogola Imperio, sed estis iompostiome malfortigita dum la regado de liaj sukcedantoj.[9]

Organizaj reformoj estis akompanataj de plinovigoj en kanonoj, fortikaĵoj, kaj uzado de elefantoj.[8] Akbar ankaŭ montris intereson en pafilŝaltiloj kaj fakte uzis ilin dum variaj konfliktoj. Li serĉis la helpon de la Otomanoj, kaj ankaŭ pli kaj pli el eŭropanoj, ĉefe el Portugaloj kaj Italoj, por ekhavi pafilojn kaj artilerion.[10] Mogolaj pafiloj en la epoko de Akbar iĝis multege pli superaj al ajnaj kiuj povus esti uzitaj de regionaj regantoj, subuloj, aŭ de zamindaroj.[11] Tia estis la efiko de tiuj armiloj ke la veziro de Akbar nome Abul Fazl, iam deklaris ke "kun la escepto de Turkio, eble ne estas lando en kiu ties pafiloj havas pliajn rimedojn por sekurigi la registaron ol [Barato]."[12] La termino "Kanona Imperio" tiukadre estis ofte uzata de fakuloj kaj historiistoj por analizi la sukceson de Mogoloj en Barato. Mogola povo estis ankaŭ konsiderita kiel ŝulda de lia majstreco al la militaj teknikoj, speciale al la uzado de pafiloj kuraĝigitaj fare de Akbar.[13]

Lukto por Norda Barato[redakti | redakti fonton]

Akbar, kiu estis naskiĝinta en 1542 dum sia patro, Humajun, estis en milito kontraŭ la Suraj Paŝtooj, estis nur dektrijara kiam li estis proklamita imperiestro en 1556. Lia patro estis sukcedinta reakiri kontrolon de Panĝabo, Delhio, kaj Agra kun helpo de la Safavidoj, sed eĉ en tiuj areoj la mogola regado estis malforta, kaj kiam la Suroj rekonkeris Agra kaj Delhion sekve de la morto de Humajun, la destino de la knabo imperiestro ŝajnis necerta. La juneco de Akbar kaj la manko de ajna eblo por militista asistado el la mogola fortikaĵo de Kabulo, kiu estis tiame en la danĝero de invado fare de la reganto de Badaĥŝan, Princo Mirza Suleiman, malbonigis la situacion.[14] Kiam lia regento, Bairam Ĥan, alvokis militan konsilantaron por estri la mogolajn militfortojn, neniu el la militestroj de Akbar aprobis ĝin. Tamen, Bairam Ĥan estis finfine preta supreniri super la nobeloj kaj oni decidis ke la Mogoloj iru kontraŭ la plej fortaj el la Suraj regantoj nome Sikandar Ŝah Suri, en Panĝabo. Delhi restis sub la regenteco de Tardi Baig Ĥan.[14] Sikandar Ŝah Suri, tamen, ne prezentis intereson por Akbar, kaj evitis batali kiam la mogola armeo alproksimiĝis. La plej grava minaco venis el Hemu, nome ministro kaj generalo de unu el la Suraj regantoj, kiu estis proklaminta sin mem Hindia imperiestro kaj forpelis la mogolojn el la norda Hindio.[14]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Akbar I (2011-07-29). Alirita {{subst:FormatoDato|2014-01-18}}.
  2. Akbar I (2012-02-17). Alirita {{subst:FormatoDato|2014-01-18}}.
  3. Women of the Mughal Dynasty - Deborah Hutton - 2002 - Skidmore College.
  4. History of India The Nine Gems of Akbar - Neria Harish Hebbar, MD - Sabato, 5a de Aprilo 2003
  5. The Second Battle of Panipat - Robert W. Martin - about.com.
  6. Abul Fazl - Akbarnama Volume II
  7. The life and times of Humayun, de Ishwari Prasad (1955, rev.1970)
  8. 8,0 8,1 LAL, Ruby. (2005) Domesticity and Power in the Early Mughal World. Cambridge University Press. ISBN 978-0521850223.
  9. 9,0 9,1 KULKE, Hermann. (2004) A history of India. Routledge. ISBN 978-0415329200.
  10. SCHIMMEL, Annemarie. (2004) The Empire of the Great Mughals: History, Art, and Culture. Reaktion Books. ISBN 978-1861891853.
  11. RICHARDS, John F.. (1996) The Mughal Empire. Cambridge University Press. ISBN 978-0521566032.
  12. ELGOOD, Robert. (1995) Firearms of the Islamic World. I.B.Tauris. ISBN 978-1850439639.
  13. GOMMANS, Jos. (2002) Mughal Warfare: Indian Frontiers and High Roads to Empire, 1500-1700. Routledge. ISBN 978-0415239882.
  14. 14,0 14,1 14,2 ERALY, Abraham. (2000) Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals. Penguin Books India, p. 118–124. ISBN 978-0141001432.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]