Nobel-premiitinoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Marie Curie estas unu el malmultaj personoj kaj la sola virino, kiu estis premiita de du Nobel-Premioj.

Nobel-premiitinoj ĝis 2021, Nobel-Premioj estis aljuĝitaj al 885 viroj, 58 virinoj (Marie Curie gajnis ĝin dufoje), kaj 25 unikaj organizoj.

Premiitinoj[redakti | redakti fonton]

La distribuo de virinoj Nobel-premioj estas jene:

  • dek ok virinoj gajnis la Nobel-pacpremion,
  • Dek ses gajnis la Nobel-premion pri Literaturo,
  • Dek du gajnis la Nobel-premion pri Fiziologio aŭ Medicino,
  • Sep gajnis la Nobel-premion pri kemio,
  • Kvar gajnis la Nobel-premion pri Fiziko,
  • kaj du gajnis la Nobel-Premion pri Ekonomiaj Sciencoj.

La unua virino gajninta Nobel-premion estis Marie Curie, kiu gajnis la Nobel-premion pri Fiziko en 1903 kun sia edzo, Pierre Curie kaj Henri Becquerel. Curie ankaŭ estas la sola virino gajninta plurajn Nobel-Premiojn; En 1911, ŝi gajnis la Nobel-premion pri Kemio. La filino de Curie, Irène Joliot-Curie, gajnis la Nobel-premion pri Kemio en 1935, igante la du sola patrino-fila paro gajninta Nobel-Premion.

La plej Nobel-Premioj al virinoj ricevitaj en unu jaro estis en 2009, kiam kvin virinoj iĝis laŭreatoj en kvar kategorioj.

La plej lastatempaj virinoj gajnintaj la Nobel-premion estis Maria Ressa en Paco (2021), Andrea M. Ghez en Fiziko, Emmanuelle Charpentier kaj Jennifer Doudna en Kemio, kaj Louise Glück pri Literaturo (2020), Esther Duflo en Ekonomiaj Sciencoj (2019), Donna Strickland pri Fiziko, Frances Arnold pri kemio, Nadia Murad pri paco, and Olga Tokarczuk pri Literaturo (2018).

Seksa malegaleco[redakti | redakti fonton]

Estis totalo de 57 Nobel-premiitinoj kompare kun 873 Nobel-virpremiitoj. Plej Nobel-premiitinoj ricevis sian premion en la paca kaj literatura kategorioj. Marie Curie estis la unua virino kiu ricevis la Nobel-premion, en 1903, kaj la nura virino kiu ricevis ĝin dufoje. En la grafiko viroj en verda koloro kaj virinoj en viola.
Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Nobel-premio.

Ĉe la plej prestiĝaj premioj en la fakoj STEM (scienco, teknologio, inĝenierado kaj matematiko), nur malgranda proporcio estis havigitaj al virinoj. El 210 premiitoj en Fiziko, 181 en Kemio kaj 216 en Medicino inter 1901 kaj 2018, estis nur tri premiitinoj en fiziko, kvin en kemio kaj 12 en medicino.[1][2][3][4] Faktoroj proponitaj kiel kontribuintaj al la malegaleco inter tio kaj la preskaŭ egaleca homa seksa proporcio estas la tendencemaj nomumoj, la pli malmultaj virinoj ol viroj estantaj aktivaj en elstaraj fakoj, Nobel-premioj tipe atribuitaj jardekojn post la faro de la esplorado (respegulante tempon en kiu seksa tendenco en elstaraj fakoj estis pli granda), pli granda prokrasto en la atribuo de Nobel-premioj por atingoj de virinoj konsiderante iliajn longvivecon gravan faktoron ĉe virinoj (oni ne povas esti nomumita al Nobel-premio postmorte), kaj tendenco neglekti virinojn se temas pri kunhavon de Nobel-premioj.[5][6][7][8][9][10]

Listo de premiitaj virinoj[redakti | redakti fonton]

Nobel-Premio pri Fiziko[redakti | redakti fonton]

Nobel-Premio pri Kemio[redakti | redakti fonton]

Nobel-Premio pri Fiziologio aŭ Medicino[redakti | redakti fonton]

Nobel-Premio pri Literaturo[redakti | redakti fonton]

Nobel-Premio pri Paco[redakti | redakti fonton]

Tawakkul Karman , Leymah Gbowee kaj Ellen Johnson Sirleaf rilate al la donado de la Nobel-premio pri paco en 2011.
Tawakkul Karman , Leymah Gbowee kaj Ellen Johnson Sirleaf rilate al la donado de la Nobel-premio pri paco en 2011.

Nobel-Premio pri Ekonomio[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Nobel Prize Facts, Nobel Foundation, 2014. (alirita la 29an de Oktobro 2014)
  2. (2015) A Complex Formula: Girls and Women in Science, Technology, Engineering and Mathematics in Asia. Paris: UNESCO, p. 23. ISBN 978-92-9223-492-8.
  3. Nobel Prize in Chemistry Nobel Foundation 2018 (alirita la 3an de Oktobro 2018)
  4. Nobel Prize in Physiology or Medicine Nobel Foundation 2018. (alirita la 3an de Oktobro 2018)
  5. "Nobel Prizes still struggle with wide gender disparity", CBC News, 1a de Oktobro 2018. (angle)
  6. Why more women don't win science Nobels”, The Conversation (en). Alirita 12a de Decembro 2018.. 
  7. The Nobel Prize committee explains why women win so few prizes (angle). Alirita 12a de Decembro 2018.
  8. Devlin, Hannah, "Why don't women win Nobel science prizes?", 6a de Oktobro 2017. (en-GB)
  9. Rose, Hilary. (1994) Love, Power, and Knowledge: Towards a Feminist Transformation of the Sciences (angle). Indiana University Press. ISBN 978-0253209078.
  10. (18a de Oktobro 2018) “These 5 Women Deserved, And Were Unjustly Denied, A Nobel Prize In Physics”, Medium. Alirita 12a de Decembro 2018.. 
  11. [1]
  12. [2]
  13. [3]
  14. [4]
  15. [5]