Ekologia premsigno: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
1 427 bitokojn aldonis ,  antaŭ 13 jaroj
sen resumo de redaktoj
[[Image:Bakweri cocoyam farmer from Cameroon.jpg|thumb|right|300px|Agrikulturo por familia nutrado, kiel ĉi tie en [[Kameruno]], malforte influas la ekologian premsignon.]]
'''Ekologia premsigno''' aŭ '''ekologia piedsigno''' celas esprimi la konsekvencon de homa agado sur la ekosistemon kaj la planedon. Oni kutime indikas ĝin per areo (hektaro por individuo aŭ hektaroj necesaj al urbo aŭ lando por respondi al ties bezonoj). Tiu areo ebligas kalkulon de kvanto de rimedoj necesaj.
 
Ofte kombinite kun la koncepto de ekologia premsigno, oni parolas pri "la nombro da teroj" kiuj estus bezonataj, se ĉiuj homoj surtere vivus laŭ ia sama vivnivelo (ekzemple malekologie kiel okcidentuloj).
 
==Difino kaj limoj==
La termino estis enkondukita en [[1992]] de la [[Kanado|kanada]] ekologiisto [[William E. Rees]]<ref name=rees/> kaj de Mathis Wackernagel.
 
Oni povas kalkuli premsignon de objekto ([[komputilo]], [[aŭto]], [[meblo]] el [[ekzotika ligno]]) konsiderante la averaĝan areon ligitan al necesaj rimedoj, eltiro kaj transporto de materioj, fabrikado, funkciado kaj neniigo. Tiel premsigno de poŝtelefono estis taksita en la jaro [[2000]] inter 0,6 (malnovaj modeloj) kaj 0,4 % (modernaj modeloj) de la tera bioproduktiva surfaco necesa por unu homo. Komputilo konsumis 9 %.
 
Tiu simpla indico, tuj uzebla kaj tre [[pedagogio|pedagogia]] netamen povas ne ĉion priskribi,. Jen jenkelkaj konsekvencoj, kiujn ĝi subtaksas:
===Limoj===
Tiu simpla indico, tuj uzebla kaj tre [[pedagogio|pedagogia]] ne povas ĉion priskribi, jen konsekvencoj, kiujn ĝi subtaksas:
#pejzaĝa dispecigo,
#[[poluo]] kaj kvalita malplibonigo de [[ekosistemo]]j, [[agrosistemo]]j kaj [[arbaro|arbarsistemoj]],
 
==Historio==
La termino "ekologia premsigno" korespondas al la dinamiko de la [[Roma Klubo]] kaj aperasaperis en [[1992]] en artikolo nomita ''"Ecological footprints and appropriated carrying capacity: what urban economics leaves out"<ref name=rees>[http://eau.sagepub.com/cgi/reprint/4/2/121 William Rees, "Ecological footprints and appropriated carrying capacity: what urban economics leaves out","Environment and Urbanisation Vol 4" no 2 Oct (1992)]</ref> (ekololgiaj piedsignoj kaj koresponda porta kapacito: kion forgesas urba ekonomio) verkita de profesoro [[William E. Rees]] de la [[universitato]] de [[Brita Kolumbio]]. En, [[1995Vankuvero]], profesoro[[Kanado]]. ReesĜis kaj[[1994]], Matis Wackernagel, sub gvidado de profesoro Rees, plidetaligas la koncepton kaj la kalkulmetodon<ref>Wackernagel, enM. (1994), ''Ecological Footprint and Appropriated Carrying Capacity: A Tool for Planning Toward Sustainability.'' Ph.D. Thesis, School of Community and Regional Planning. The University of British Columbia. Vancouver, Canada.</ref>. Komence de [[1996]] ili kune publikigis librolibron titolitatitolitan "Our Ecological Footprint: Reducing Human Impact on the Earth" (Nia ekologia piedsigno: reduktado de homa efekto al la tero). Kalkulprogramoj estis produktitaj kaj plibonigitaj por mezuri ekologiajn premsignojn diversnivele surbaze de publikigitaj kaj kompareblaj datumoj.
 
Tiu indico sukcesis pli kaj pli ekde la fino de la [[1990-aj jaroj]]. [[WWF]] forte kontribuis al ĝia popularigo kun en Francio la asocio 4D, poste [[Agora 21]], kelkaj organizaĵoj (regiona konsilio de [[Nordo-Kaleza Markolo]], urbo de [[Parizo]], konsilio ĝenerala de la franca regiono Nord, ktp). Ekde [[1999]] ĝi estas kalkulita kaj publikigita ĉiujare de la [[WWF]]. En [[2002]] la nocio de ekologia premsigno estis disvastigata de WWF dum la konferenco de [[Johannesburg]]. Tiu indikatoro estas ankaŭ komunikilo destinita al publiko.
Eblas plidetaligi la kalkulon, aldonante la areon biologie produktivan necesan por produkti nutraĵojn bestajn kaj plantajn, lignon kaj aliaj produktoj,
#areoj konsumitaj de loĝantoj ([[vojo]]j, [[parkejo]]j, [[haveno]]j, [[flughaveno]]j, distrejoj, duaj hejmoj, ktp.):
#areoj necesaj al absorbado de [[karbona dioksido|CO2]] (aŭ de ellaso de [[gaso]]j kun [[forceja efiko]] ekvivalenta al CO2);
#areoj necesaj al absorbado kaj stokado de [[rubaĵo]]j (akvo uzita, akvopurigejoj, rubaĵoj bruligotaj, rubaĵoj deponotaj, ktp.) hejmaj, industriaj kaj specialaj, inter ili nukleaj;
 
 
Sed nuntempe terano bezonas averaĝe 2,5 hektarojn. La monda ekologia premsigno superas do la biologan [[kapacito]]n de la tero produkti rimedojn kaj absorbi rubaĵojn, kaj tio jam de la mezo de la [[1970-aj jaroj]]. Tio signifas, ke oni surkonsumadas la rezervojn, ekspluatante mediojn kaj uzante fosilajn rimedojn. Tio samtempe pligrandigas la [[tutmonda varmiĝo|klimatan vamiĝon]] kaj la riskon, ke la nivelo de la [[oceano]]j plialtiĝu kaj malpligrandigu la disponeblan tersurfacon. Pro la malfacilo ŝanĝi la konsum- kaj produktmanierojn ankoraŭ ne eblis inversi la [[tendenco]]n, malgraŭ la engaĝiĝoj kaj celoj de la [[daŭripovo|daŭripova evoluo]] starigitaj dum la [[UN]]-konferencoj en [[Rio de Janeiro]] en [[1992]] kaj [[Johannesburg]] en [[2002]].
 
[[WWF]] anoncis, ke la homa piedsigno estas pli granda ol la biokapacito (la disponeblaj naturaj rimedoj) de la planedo je 25 %.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6077798.stm Global ecosystems 'face collapse'] BBC News.</ref>
 
===Grandecordo laŭ geografiaj regionoj===
Komence de la [[2000-aj jaroj]]<ref>[http://www.footprintnetwork.org/newsletters/gfn_blast_0610.html Living Planet Report 2006 outlines scenarios for humanity's future.] Global Footprint Network.</ref><ref name=Chambers>Chambers, N. et al (2004) ''Scotland’s Footprint''. Best Foot Forward. ISBN 0-9546042-0-2.</ref>:
Komence de la [[2000-aj jaroj]]:
* La averaĝa monda ekologia premsigno situas je ĉirkaŭ 2,5 ha por ĉiu persono.
* [[Eŭropo|Eŭropano]] bezonas ĉirkaŭ 5 ha por sia vivnivelo. Se ĉiu homo vivus same, necesus disponi de du aldonaj planedoj.
|}
 
==Civitaneca ilo ==
La ekologia premsigno, kondiĉe ke disponeblas la [[datumo]]j, ebligas al ĉiu rekte:
* uzi statistikojn disponeblajn por kalkuli sian propran premsignon.
* pli bone kompreni la rilato kaj ligo inter [[urbo|urbaj]] kaj [[kamparo|kamaparaj]] zonoj
* pli bone kompreni la konsekvencojn de [[globaligo]] de [[ekonomio]] kaj [[forlokalizado]]
* montri, ke jam tiuj kiuj disponas simple ĝustan vivnivelon jam uzas pli ol sian parton de ĉiuj disponeblaj rimedoj
 
Ĉiu povas kaj devas mem partopreni pro malpligrandigi sian ekologian premsignon<ref>Global Footprint Network [http://www.footprintnetwork.org/gfn_sub.php?content=footprint_overview "Ecological Footprint: Overview."]</ref>. La [[Belgio|belga]] franclingva gazeto [[Le Soir]] aperigis en januaro [[2006]] i.a. jenajn konsilojn por malpligrandigo de ĉies ekologia premsigno.
===Malpligrandigo de la ekologia premsigno===
Ĉiu povas kaj devas mem partopreni pro malpligrandigi sian ekologian premsignon. La [[Belgio|belga]] franclingva gazeto [[Le Soir]] aperigis en januaro [[2006]] i.a. jenajn konsilojn por malpligrandigo de ĉies ekologia premsigno.
* uzi pli ofte (aŭ eĉ nur) publikajn transportilojn por veturi al laborejo
* uzi biciklon aŭ iri piede, se la distanco al laborejo estas malpli granda ol 5 km
* eviti vojaĝadon peraviadilan
* malpliigi la endoman hejtadon je 1 grado
 
==Vidu ankaŭ==
*[[Protokolo de Kioto]]
*[[Ekologio]]
*[[Ekologia agrikulturo]]
*[[Ekovilaĝo]]
*[[Poluo]]
 
==Eksteraj ligiloj==
13 554

redaktoj

Navigada menuo