Kwame Nkrumah

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kwame Nkrumah

unua prezidento de Ganao
Naskiĝo 21-a de septembro 1909
en Nkroful, Ora Marbordo
(nuntempa Ganao)
Morto 27-a de aprilo 1972
en Bukareŝto, Rumanio
Portalo pri Homoj
v  d  r
Information icon.svg

Kwame NKRUMAH (21-a de septembro 190927-a de aprilo 1972) estis la unua prezidento de Ganao.

Li estis unu el la plej influaj partianoj de la tutafrikanismo kaj unu el plej prestiĝaj gvidantoj de Afriko en la 20-a jarcento. Li komencis sian politikan karieron en Eŭropo kaj Usono, kie li fondis diversajn tutafrikanistajn movadojn, en studentaj cirkloj, defendante la rajton de afrikanoj havi propran regadon.

Post sia reveno al la teritorio tiam nomata Ora Marbordo, kontrolata de la brita potenco, li fondis la Partion de la Kunveno de la Popolo kaj komencis kampanjon de protestoj, kiuj kaŭzis lian plurfojan enkarcerigon.

Nkrumah defendis vojon de modera socialismo, memregado kaj senkoloniigo.

Li estis elektita la unua prezidento de sia lando, kiun li rebaptis Ganao.

En 1966 li suferis puĉon, dum li faris oficialan vojaĝon al Ĉinio kaj Vjetnamio, la 24-an de februaro 1966. Li neniam plu revenis al sia lando, kaj mortis ekzilite en Rumanio, kie li estis enhospitaligita.

Infantempo kaj edukiĝo[redakti | redakti fonton]

Nkrumah venis el la popolo Akan, kaj naskiĝis oficiale la 21-an de septembro 1909 en la vilaĝo Nkroful en sud-okcidento de nuntempa Ganao. Li estis flo de or-forĝisto kaj etkomercantino.

Li frekventis katolikan misian lernejon kaj fariĝis, havante proksimume 17 jarojn, helpinstruisto. Ekde 1926 li frekventis la kolegion Achimota en Accra kaj poste tie ankaŭ instruis. En 1935 li translokiĝis al Usono, helpe de parenco kiu estis riĉiĝinta en la komerco pri diamantoj kaj oro. Li atingis baĉelor-diplomon pri nacia ekonomiko en 1939 kaj en teologio en 1942, en Londono. Poste li fariĝis magistro en pedagogio.

Politika kariero[redakti | redakti fonton]

1989 CPA 6101.jpg

En Londono li pli kaj pli engaĝiĝis politike kaj publikige. En 1945 li kunorganizis la 5-an tutafrikanan kongreson en Manchester. En 1947 denove en Ora Marbordo li iĝis ĝenerala sekretario de UGCC (United Gold Coast Convention). Dum la 1948-aj ribeloj li iĝis landfama heroo kaj malliberiĝis unuafoje. En 1949 li fondis la pli radikalan CPP (Convention People’s Party).

En marto 1952 li iĝis ĉefministro de la kronkolonio Ora Marbordo, al kiu li donis en 1957 la nomon Ganao. Samjare li edziĝis al la egiptino Fathia Helen Ritzk.

Prezidento de Ganao[redakti | redakti fonton]

Kiam Kwame Nkrumah fariĝis prezidento, li konfrontiĝis kun multe da problemoj. La ekonomio estis orientita precipe je la interesoj de la brita kolonia potenco. Li provis fari sian landon ne nur dependa de la kultivado kaj eksporto de kakao. Tiutempe Ganao estis la lando kun la plej altaj kvotoj de eksporto de kakao, sed ne havis propran industrion por plulaborigi kakaon. La registaro plibonigis la strataron kaj pligrandigis la havenojn. La agrikulturado fariĝis pli diverseca.

Nkrumah prokamis la unuecon de Afriko kaj alvokis la afrikanojn senkoloniiĝi, aukaŭ kontraŭ novkoloniismo.

Puĉo[redakti | redakti fonton]

Dum Nkrumah en 1966 vizitis Ĉinion, la National Liberation Council puĉis. Laŭ ĝi, la registaro de Nkrumah gvidis Ganaon en ekonomian kaoson kaj Nkrumah trompis la ŝtaton. Nkrumah iris al Gvineo en ekzilon. Li mortis en Bukareŝto en 1972.

Verkoj[redakti | redakti fonton]

  • Towards Colonial Freedom
  • What I mean by Positive Action, Accra 1949
  • Ghana. Autobiography of Kwame Nkrumah, 1957, nova eldono 1970
  • I speak of Freedom: a Statement of African Ideology, (Novjorko 1964)
  • Africa must unite (1963, reeldonita ĉe Panaf)
  • Consciencism. Philosophy and Ideology for Decolonization and Development (ĉe Heinemann 1964, kun gravaj ŝanĝoj en 1970 ĉe Panaf)
  • Neocolonialism, the last stage of Imperialism, 1965
  • Challenge of the Congo, 1967
  • Dark Days in Ghana, Novjorko 1968
  • Handbook of Revolutionary Warfare, 1968
  • The Big Lie, 1968
  • The Struggle Continues,1968
  • Two Myths enhavas African Socialism revisited kaj The Myth of the Third World

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Paulin Hountondji: Das Ende des ‚Nkrumahismus‘ und die (Wieder-)Geburt Nkrumahs. In: ders., Afrikanische Philosophie. Mythos und Realität. Berlin: Dietz Verlag 1993.
  • Samuel G. Ikoku: Le Ghana de Nkrumah. Autopsie de la Ire République (1957-1966). (Traduko de: Mission to Ghana, far Yves Bénot). Maspero, Parizo 1971. 234 p.
  • Christian Kohrs: Nkrumah-Rawlings. Eine Annäherung an das politische Denken zweier ghanaischer Staatsmänner. Books on African Studies, 2001

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]