Giovanni Pierluigi da Palestrina

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Giovanni Pierluigi da Palestrina

Giovanni Pierluigi da PALESTRINA (naskiĝis en Palestrina [antikve Praeneste] aŭ en Romo, 1525, plej malfrue la 1-an de februaro, 1526, mortis la 2-an de februaro, 1594 en Romo) estis itala komponisto de renesanca muziko. Li estis la plej fama reprezentanto el la 16-a jarcento de la roma skolo de muzikokomponado.[1]

Nek la naskiĝloko de Palestrina nek lia naskiĝdato estas tute certaj. Lian naskiĝdaton oni taksas surbaze de artikolo de Melchiorre Major, kiu mencias, ke Palestrina mortis en la aĝo de 68 jaroj. Sed la historiisto Leonardo Cecconi notis, ke Palestrina mortis aĝante 65 jarojn, tiele li estus naskiĝinta en 1528 aŭ komence de 1529.[2]

Li estis kromnomata Il Prenestino (laŭ la malnova nomo de sia naskiĝloko). Li treege influis la disvolviĝon de la katolika eklezia muziko, kaj lia verkaro povas esti rigardata kiel sumigo de renesanca polifonio,[1] same kiel la verkaro de J. S. Bach por kontrapunkto en la baroka epoko.

Biografio[redakti | redakti fonton]

Palestrina naskiĝis en la urbo Palestrina, ĉe Romo, tiam parto de la Papaj Ŝtatoj. Dokumentoj sugestas ke li unua vizitis Romon en 1537, kiam li estis listita kiel ĥorano ĉe la Baziliko Santa Maria Maggiore. Li studis kun Robin Mallapert kaj Firmin Lebel. Li paŝis plej el sia vivo kaj kariero en tiu urbo.

Palestrina iĝis muzikisto sub la influo de la nordeŭropa stilo de polifonio, kiu ŝldis sian hegemonion en Italio ĉefe al du influaj nederlandaj komponistoj, nome Guillaume Dufay kaj Josquin des Prez, kiuj estis dediĉinte gravajn partojn de siaj karieroj tie. Italio mem ankoraŭ ne estis produktinta iun ajn de komparebla famo aŭ lerteco en polifonio.[1]

El 1544 al 1551, Palestrina estis orgenisto de la katedralo de Sankta Agapito, nome la ĉefa preĝejo de sia naskurbo. Liaj unuaj publikigitaj komponaĵoj, nome libro de Mesoj, estis farinta tiom favoran impreson al la papo Julio la 3-a (antaŭe episkopo de Palestrina) ke en 1551 li nomumis Palestrina maestro di cappella aŭ muzika direktoro de la Cappella Giulia, (Julia Kapelo, en la senco de koruso), nome ĥoro de la kanonikaro ĉe la Baziliko Sankta Petro de Romo. Tiu libro de Mesoj estis la unua de loka komponisto, ĉar en la italaj ŝtatoj de la epoko de Palestrina, plej komponistoj de religia muziko estis el Nederlando, Francio, Portugalio,[3] aŭ Hispanio. Fakte la libro estis redaktorita de iu Cristóbal de Morales: la kovrilpaĝa bildo estas preskaŭ ekzakta kopio de tiu el la libro de la hispana komponisto.

Fasado de Sankta Johano de Laterano, Romo, kie Palestrina estis muzika direktoro.

Dum la venonta jardeko, Palestrina tenis postenojn similajn al tiu de la nomumo por la Julia Kapelo ĉe aliaj kapeloj kaj preĝejoj en Romo, notinde ĉe Sankta Johano de Laterano (1555–1560, posteno antaŭe tenita de Lassus), kaj ĉe Sankta Maria la Granda (1561–1566). En 1571 li revenis al la Julia Kapelo kaj restis ĉe Sankta Petro por la resto de sia vivo. La jardeko de la 1570-aj jaroj estis malfacila por li persone: Li perdis sian fraton, du el siaj filoj, kaj lia edzino en tri separataj eksplodoj de la sama pesto (1572, 1575, kaj 1580, respektive). Ŝajne li estis konsiderinta iĝi pastro tiam, sed anstataŭe li reedziĝis, tiun fojon al riĉa vidvino. Tio finfine donis al li financan sendependecon (li ne estis bone pagita kiel ĥorestro) kaj kapablis komponi fekunde ĝis sia morto.

Li mortiĝis en Romo pro pleŭrito en 1594. Kiel estis kutimo, Palestrina estis enterigita la saman tagon kiam li mortiĝis, en ebena ĉerko kun plumba plato sur kiu oni skribis Libera me Domine. Kvin-parta psalmo por tri ĥoroj estis kantita ĉe la funebro.[4]

Muziko kaj reputacio[redakti | redakti fonton]

Giovanni Pierluigi da Palestrina

Palestrina forlasis centojn da komponaĵoj, inkluzive de 105 mesoj, 68 kolektoj, almenaŭ 140 madrigaloj kaj pli ol 300 motetoj. Krome, ekzistas almenaŭ 72 himnoj, 35 magnificat'oj, 11 litanioj, kaj kvar aŭ kvin aroj de lamentadoj.[1] La melodio de Gloria el Palestrina magnificat estas amplekse uzata nuntempe en la resurekcia himnokanto, Venko.[5]

Lia sinteno direkte al madrigaloj estis iom enigma: dum en la antaŭparolo al lia kolekto de motetoj Canticum canticorum (Alta Kanto de Salomono) (1584) li rezignis pro la fiksado de profanaj tekstoj, nur du jarojn poste li estis reen en presaĵo kun la Libro II de liaj sekularaj madrigaloj (kelkaj el tiuj estas inter la plej bonaj komponaĵoj en la medio).[1] Li publikigis nur du kolektojn de madrigaloj kun profanaj tekstoj, unu en 1555 kaj alia en 1586.[1] La aliaj du kolektoj estis spiritaj madrigaloj, ĝenro kara fare de la propagandantoj de la Kontraŭreformacio.[1]

La mesoj de Palestrina montras kiel lia kompona stilo formiĝis dum tempo.[1] Lia Missa sine nomine ŝajne estis precipe alloga al Johann Sebastian Bach, kiu legis kaj elfaris ĝin skribante la Meson en B-minoro.[6] La plej multaj el la mesoj de Palestrina aperis en dek tri volumoj presitaj inter 1554 kaj 1601, la lastaj sep publikigitaj post lia morto.[1][7]

Unu el liaj plej gravaj verkoj, la Missa Papae Marcelli (papmarcela meso), estis historie asociita kun misinformo implikanta la Koncilion de Trento. Laŭ tiu rakonto (kiu formas la bazon de la opero Palestrina de Hans Pfitzner), ĝi estis komponita por persvadi la Koncilion de Trento ke severega malpermeso de la polifonia traktado de teksto en diserva muziko (kiel kontraŭe, t.e., al pli rekte komprenebla traktado) estis nenecesa.[8] Tamen, plej lastatempaj fakuloj montras ke tiu meso estis fakte komponita antaŭ ol la kardinaloj kunvenis por diskuti la malpermeson (eventuale tiom multe kiom dek jarojn antaŭe).[8] Historiaj datenoj indikas ke la Koncilio de Trento, kiel oficiala korpuso, fakte neniam malpermesis ajnan religian muzikon kaj ne faris ajnan regantan aŭ oficialan deklaron pri la subjekto. Tiuj rakontoj originis de la neoficialaj vidpunktoj de kelkaj konsil-partoprenantoj kiuj diskutis siajn ideojn kun tiuj ne privataj al la konsideradoj de la konsilio. Tiuj opinioj kaj onidiroj estis, dum jarcentoj, transmutaciitaj en fikciajn raportojn, metitaj en presaĵon, kaj ofte neĝuste instruitaj kiel historia fakto. Dum la komponaj instigoj de Palestrina ne estas konataj, li eble estis tre konscia de la bezono de komprenebla teksto; tamen, tio estis ne konforma al iu doktrino de la Kontraŭreformacio,[8] ĉar tia doktrino ne ekzistas. Lia karakteriza stilo restis kohera de la 1560-aj jaroj ĝis la fino de lia vivo. La hipotezo de Roche ke la ŝajne senpasia aliro de Palestrina al esprimplenaj aŭ emociaj tekstoj povus esti rezultiĝinta el lia devado produkti multajn por ordigi, aŭ de konscia decido ke ĉiu intenseco de esprimo estis malkonvena en religia muziko, ne estis konfirmita fare de historiistoj.

Unu el la markostampoj de la muziko de Palestrina estas ke disonancoj estas tipe forigitaj al la "malfortaj" taktoj en kvanto.[9] Tio produktis glatadon kaj pli da konsonantospeco de polifonio kiu nun estas konsiderita kiel definitiva antaŭ nelonge renesanca muziko, konsiderante la pozicion de Palestrina kiel la plej elstara komponisto de Eŭropo (kune kun Lassus) en la sekvo de Josquin (m. 1521). La "Palestrina stilo" nun funkcias kiel bazo por kolegiaj Renesancaj kontrapunktaj klasoj, danko en granda parto al la klopodoj de la 18-ajarcenta komponisto kaj teoriulo Johann Joseph Fux, kiu, en libro nomita Gradus ad Parnassum (Ŝtupoj al Parnaso, de 1725), metis ronde kodigante Palestrina teknikojn kiel pedagogia ilo por studentoj de komponarto. Fux uzis la esprimon "speca kontrapunkto", kiu implicas serion de ŝtupoj per kio studentoj laboras laŭstadie kun pli kompleksaj kombinaĵoj de voĉoj adherante al certaj striktaj reguloj. Fux faris kelkajn stilajn erarojn, aliflanke, kiuj estis korektitaj fare de pli postaj verkintoj (precipe Knud Jeppesen kaj Morris). La propra muziko de Palestrina enhavas abundajn kazojn en kiuj liaj reguloj estis sekvitaj laŭlitere, same kiel multaj kie ili estas libere rompitaj.

Laŭ Fux, Palestrina establis kaj sekvis tiujn bazajn gvidliniojn:

  • La fluo de muziko estas dinamika, ne rigida aŭ senmova.
  • Melodio devus enhavi malmultajn saltojn inter notoj. (Jeppesen: "La linio estas la deirpunkto de la stilo de Palestrina.")[9]
  • Se salto okazas, ĝi devas esti malgranda kaj tuj rebatita per poŝtupa moviĝo en la kontraŭa direkto.
  • Disonancoj estas limigotaj al intertonoj kaj malfortaj taktoj. Se oni falas en forta takto, ĝi estas tuj solvota.

Multe da esploro pri Palestrina estis farita en la 19-a jarcento fare de Giuseppe Baini, kiu publikigis monografion en 1828 kiu faris Palestrina fama denove kaj plifortikigis la jam ekzistantan legendon ke li estis la "Savanto de Religia Muziko" dum la reformoj de la Koncilio de Trento.[7] La 19-a-jarcenta emo por herooadoro estas superrega en tiu monografio, aliflanke, kaj tio restis ĉe la komponisto certagrade al la nuntempo. La opero Palestrina de Hans Pfitzner montras tiun sintenon ĉe sia pinto.[7][8]

Ĝi estas nur ĵus, kun la eltrovaĵo kaj publikigo de granda interkonsento da ĝis nun nekonata aŭ forgesita muziko de diversaj renesancaj komponistoj, kiam estis eble konvene taksi Palestrina en historia kunteksto.[1] Kvankam Palestrina reprezentas finrenesancan muzikon bone, aliaj kiel ekzemple Orlando di Lasso (Franc-flandra komponisto kiu ankaŭ pasigis iujn el sia frua kariero en Italio) kaj Wiliam Byrd estis verŝajne pli multflankaj.[1] Fakuloj de la 20-a kaj 21-a jarcento flanke kaj grande retenas la vidon ke Palestrina estis forta kaj delikata komponisto kies muziko reprezentas pintkunvenon de teknika perfekteco, emfazante ke kelkaj el liaj samtempuloj posedis same individuajn voĉojn eĉ ene de la limigoj de "glata polifonio." Kiel rezulto, komponistoj kiel Lassus kaj Byrd same kiel Tomas Luis de Victoria ĉiam pli ĝuis kompareblajn reputaciojn.

Palestrina estis fama en sia tago, kaj se entute lia reputacio pliiĝis post lia morto. Konservativa muziko de la roma skolo daŭre estis skribita en lia stilo (kiu en la 17-a jarcento estis konata kiel la Prima pratica) fare de tiaj disĉiploj kiel Giovanni Maria Nanino, Ruggiero Giovanelli, Arcangelo Crivelli, Teofilo Gargari, Francesco Soriano kaj Gregorio Allegri. Ankaŭ supozeble Salvatore Sacco eble estis studento de Palestrina, same kiel Giovanni Dragoni, kiuj poste daŭriĝis por iĝi direktoro en la preĝejo de Sankta Johano Laterano.[4] Tiom malfrue kiom ĉe la 1750-aj jaroj, la stilo de Palestrina estis ankoraŭ referenco por komponitsoj laborantaj en moteta formo, kiel videblas ĉe la verko de Francesco Barsanti Sei Antifones 'en la stilo de Palestrina' (ĉ. 1750; publikigita de [Peter] Welcker, ĉ. 1762).

La muziko de Palestrina daŭre estas regule prezentita kaj registrita, kaj disponigas modelojn por la studo de kontrapunkto. Ekzistas du ampleksaj eldonoj de la verkoj: de Palestrina 33-volumena eldono publikigita fare de Breitkopf kaj Härtel, en Leipzig, Germanio, inter 1862 kaj 1894 redaktita fare de Franz Xaver Haberl, kaj 34-volumena eldono publikigita en la mezo de la 20a jarcento, fare de Fratelli Scalera, en Romo, Italio, redaktita fare de R. Casimiri kaj aliaj.

Plej gravaj verkoj[redakti | redakti fonton]

Inter la komponaĵoj de Palestrina elstaras:

Filmo[redakti | redakti fonton]

Pri la vivo kaj verkaro de Palestrina la germana reĝisoro Georg Brintrup en 2008 kaj 2009 realigis filmon kun la latina titolo Palestrina princeps musicae (Palestrina, la princo de la muziko)[10].

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Jerome Roche, Palestrina (Oxford Studies of Composers, 7; New York: Oxford University Press, 1971), ISBN 0-19-314117-5.
  2. Eŭlogio donas aĝon de 68, kaj sur tiu bazo Grove donas naskodaton "almost certainly between 3 February 1525 and 2 February 1526" (preskaŭ certe inter 3a de Februaro 1525 kaj 2a de Februaro 1526, The New Grove Dictionary of Music and Musicians, 2a eld., s.v. "Palestrina, Giovanni Pierluigi da" de Lewis Lockwood, Noel O'Regan, and Jessie Ann Owens).
  3. Manuel Mendes, António Carreira, Duarte Lobo, Filipe de Magalhães, Fr. Manuel Cardoso, João Lourenço kaj Pero do Porto, inter multaj aliaj.
  4. 4,0 4,1 Zoe Kendrick Pyne, Giovanni Pierluigi di Palestrina: His Life and Times (London: Bodley Head, 1922).
  5. (1998) The Psalter Hymnal Handbook. Alirdato: 26a de Januaro 2015. 
  6. Christoph Wolff, Der Stile Antico in der Musik Johann Sebastian Bachs: Studien zu Bachs Spätwerk (Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, 1968), pp. 224–225.
  7. 7,0 7,1 7,2 James Garrat, Palestrina and the German Romantic Imagination (New York: Cambridge University Press, 2002).
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 John Bokina, Opera and Politics (New York: Yale University Press, 1997), pp. 129–131.
  9. 9,0 9,1 Knud Jeppesen, Counterpoint: The Polyphonic Vocal Style of the Sixteenth Century, trans. Glen Haydon (kun nova antaŭparolo de Alfred Mann; New York: Prentice-Hall, 1939, repr. New York: Dover, 1992).
  10. PALESTRINA – PRINCEPS MUSICAE (2008/2009) ({{itale}}). Alirita 2013-05-05. PALESTRINA – PRINCEPS MUSICAE (2008/2009) ({{germane}}). Alirita 2013-05-05.

Fontoj[redakti | redakti fonton]

  • Artikolo "Palestrina, Giovanni Pierluigi da", in: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
  • Benjamin, Thomas, The Craft of Modal Counterpoint, 2a eld. Routledge, New York, 2005. ISBN 0-415-97172-1 (rekta aliro)
  • Coates, Henry, Palestrina. J. M. Dent & Sons, London, 1938.
  • Daniel, Thomas, Kontrapunkt, Eine Satzlehre zur Vokalpolyphonie des 16. Jahrhunderts. Verlag Dohr, 2002. ISBN 3-925366-96-2
  • Della Sciucca, Marco, Giovanni Pierluigi da Palestrina. L'Epos, Palermo, 2009. ISBN 978-88-8302-387-3
  • Johann Joseph Fux, The Study of Counterpoint (Gradus ad Parnassum). Tr. Alfred Mann. W.W. Norton & Co., New York, 1965. ISBN 0-393-00277-2
  • Gauldin, Robert, A Practical Approach to Sixteenth-Century Counterpoint. Waveland Press, Inc., Long Grove, Illinois, 1995. ISBN 0-88133-852-4 (rekta aliro; granda kaj detala bibliografio)
  • Haigh, Andrew C. "Modal Harmony in the Music of Palestrina", ĉe festschrift Essays on Music: In Honor of Archibald Thompson Davison. Harvard University Press, 1957, pp. 111–120.
  • Jeppesen, Knud, The Style of Palestrina and the Dissonance. 2a eld., London, 1946.
  • Jeppesen, Knud; Haydon, Glen (Tradukisto); Antaŭparolo de Mann, Alfred. Counterpoint. New York, 1939. Disponebla tra Dover Publications, 1992. ISBN 0-486-27036-X
  • Lewis Lockwood, Noel O'Regan, Jessie Ann Owens: "Palestrina, Giovanni Pierluigi da". Grove Music Online, eld. L. Macy (Alirita la 7an de Julio 2007), (subscription access)
  • Meier, Bernhard, The Modes of Classical Vocal Polyphony, Described According to the Sources. Broude Brothers Limited, 1988. ISBN 0-8450-7025-8
  • Morris, R.O., Contrapuntal Technique in the Sixteenth Century. Oxford University Press, 1978. ISBN 0-19-321468-7
  • Motte, Diether de la, Kontrapunkt. 1981 Bärenreiter-Verlag, Kassel. ISBN 3-423-30146-5 / 3-7618-4371-2 (this text is in German; great, though!)
  • Pyne, Zoe Kendrick, Giovanni Pierluigi di Palestrina: His Life and Times, Bodley Head, London, 1922.
  • Reese, Gustave, Music in the Renaissance. W.W. Norton & Co., New York, 1954. ISBN 0-393-09530-4
  • Roche, Jerome, Palestrina. Oxford University Press, 1970. ISBN 0-19-314117-5
  • Schubert, Peter, Modal Counterpoint, Renaissance Style, 2nd edition. New York and Oxford: Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-533194-3
  • Stewart, Robert, An Introduction to Sixteenth-Century Counterpoint and Palestrina's Musical Style. Ardsley House, Publishers, 1994. ISBN 1-880157-07-1
  • Stove, R. J., Prince of Music: Palestrina and His World, Quakers Hill Press, Sydney, 1990. ISBN 0-7316-8792-2
  • Swindale, Owen, Polyphonic Composition, Oxford University Press, 1962.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]