Blindeco

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Horloĝo por blinduloj

Blindeco povas signifi fiziologie kiel la stato de manko de vidkapablo. Tamen, la termino ankaŭ aludas parta vid-difektaĵo. En Nordameriko kaj granda parto multo de Eŭropo, leĝa blindeco estas difinita kiel vido de 6/60 (20/200) aŭ malpli en la pli bona okulo kun korektigo. Tiel, leĝa blindulo same vidos for 6 metroj de objekto kiel norme vidanto for 60 metroj. En multaj lokoj konsideras oni ankaŭ tiujn blindan, kiuj havas tre malgrandan vidkampon, kaj vidas maksimume en 20 grado.

Se la blindeco estas kompleta, la blindulo vidas nenion. Se ĝi estas parciala, li vidas nur la lumon.

La surdblinduloj estas tiaj vidmalkapabluloj, kiuj ankaŭ havas aŭdmalkapablon, ke ili ne povas kompensi la unu senson per la alia. Ili pretendas specialajn rimedojn kaj metodojn, kaj bezonas plian helpon. Ili pli ofte elfalas el la edukado, ol la aliaj aŭdmalkapabluloj.[1]

Kaŭzoj[redakti | redakti fonton]

Katarakto en homa okulo.

La blindeco povas esti akirita aŭ denaska. Ĉiu malsano aŭ difektiĝado de la vidsistemo povas kauzi blindecon. La ĉefaj kaŭzoj estas:

Tipoj[redakti | redakti fonton]

Miopa okulo kaj korekto per konkava lenso.

Blindvidado[redakti | redakti fonton]

La blindvidado estas speciala kazo de blindeco: la blindulo ne povas rekoni la objektojn en sia ĉirkaŭo, kiuj estas en la blinda parto de sia vidkampo, sed li scias ilian koloron, direkton, kaj povas montri al ili. Tamen li negas, ke li vidas la objektojn.

Kuracado[redakti | redakti fonton]

La kuracadon determinas de la malsano, kiu blindigis. Oni devas diagnosti plej frue la difektojn de la vidado, kaj kuraci, por la preventado de la plia difektado de la vidado. Ekzemple: astigmatismo, miopio, aŭ strabismo.

En tiaj landoj, kie la kuracado havas limitigitajn kapablojn, helpas internaciaj aŭ komunutilaj helpaj organizoj.

Edukado kaj rehabilitado[redakti | redakti fonton]

Faldebla blanka bastono.

La celo de la rehabilitado estas, ke la blinduloj estu memservanta, ili povu dommastrumadi, trafiki en la strato helpe de blanka bastono, uzi komputilon, kaj psiĥike akcepti la blindecon. La rehabilitado ankaŭ helpas eviti la konsekvencojn de la blindeco.

Por la infanoj estas grava la frua edukado. Pli kaj pli ofte oni donas blankan bastonon, kiam la blinda infano iri komencas. Ili povas lerni separate aŭ kun la kapablaj infanoj. La ĉefaj celoj de ilia edukado estas same kiel la rehabilitado de la adoltoj, kaj oni edukas ilin por memstareco, kaj por esti utilaj por la socio.

Medio[redakti | redakti fonton]

Mano leganta brajlan skribon de la franca vorto "PREMIER".
Legando de brajla skribaĵo.

La legado kaj skribado de la blinduloj estas bazita sur la Brajlo. La unuan skribmaŝinon inventis Oskar Picht en 1899. Ankaŭ por la komputiloj eksistas printiloj kaj indiklioj, sed kial multaj blinduloj estas maljunaj, la Braillon konas ne pli ol la 10 percento de la blinduloj.

La blinduloj povas uzi la komputilon kiel la vidkapabluloj per la ekranlegiloj, kiel JAWS, kiuj legas, kiu sur la ekrano estas skribita, kaj indikas, kiu estas enskribita. Tiuj programoj konas multajn formatojn, sed ne povas legi la bildojn. Ili helpas ankaŭ per multaj aliaj ebloj la blindajn uzantojn. Oni povas uzi klavokombinojn, navigi en la HTML dokumentoj, detekti la listojn kaj la tabelojn, kaj tiel plu. Eblas por la blindaj uzantoj uzi Braillajn ilojn, sed tiuj estas tre multekosta. La gaĝetoj uzebla nur per muso estas barieroj por la blinduloj; la informatika senbarierado atentas ankaŭ tiun.

La ekranlegiloj malofte povas ekkoni la formulojn, ĉar ili estas plejparte bilde reprezentitaj en la elektronikaj dokumentoj. La MathML estas standardo, kiun konas iloj kreskaj nombraj; ĝi povas helpi en tiu problemo.

Komunutilaj helpaj organizoj eldonas, pruntas librojn, ĵurnalojn, periodaĵojn en Braillo kaj en sona formato. La internacia formato de la sonlibroj estas DAISY CD por la navigebla kaj la nebarieraj medioj. Oni povas ankaŭ aĉeti sonlibrojn.

Por la bildoj kaj la spacio por la blinduloj oni uzas palpeblaj materialoj. La koloroj estas malbone prezenteblaj en tiu formo. En la speciala papero la malhelaj areoj ascendas, per kiu la bildo estas palpebla. Tiu papero ne estas printebla per lazeraj printiloj, ĉar ĝi varmas kaj malboniĝas. Estas multekosta, kaj la printado estas malrapida. Oni helpas la informiĝadon de la blinduloj per palpeblaj mapoj.

La Brajlaj literoj estas pli grandaj ol la literoj de la platskribo, kaj ĝi pretendas pli dikan paperon. Pro tio la libroj kaj ĵurnaloj presitaj en Brajlo estas multe pli peza ol la skribitaj en la platskribo, sed por la blinduloj, eĉ por la surdblinduloj pretendas ili memsatare uzeblajn fontojn. Maladvantaĝa estas, ke malmultas tiaj materialoj.

La sonlibro estas faka aŭ literatura verko laŭtlegita. Tiuj libroj povas esti eldonitaj en multaj medioj, en CD, mp3, aŭ en magnetofonbendo. Tiujn verkojn legas ne nur la vidmalkapabluloj, sed ekzemple ankaŭ la ŝoforoj. La blinduloj povas lerni la formulhavajn studfakojn nur per laŭfake laŭtlegitaj lernolibroj. Oni povas tiujn librojn prunti ĉe libropruntejoj.

Estas libroj ankaŭ en dosieroj. La ekranlegiloj konas la formatoj HTML, RTF, TXT, DOC, kaj PDF. Iuj pruntlibreroj senpage pruntedonas ankaŭ materialojn en tiujn formatojn por iuajn, sed ekzistas ankaŭ pruntlibreroj, ĉe kiuj nur la anoj povas prunti.

Laboro[redakti | redakti fonton]

La homo estas vizuala, por tio estas malfacila trovi laboron por la blinduloj. Tipa estas la telefona akceptisto, muzikisto, masoro, korbplektadisto, sed ankaŭ laboras blinduloj kiel programistoj, advokatoj, kaj instruistoj.

Helpiloj[redakti | redakti fonton]

Longa blanka bastono, ĉefa helpilo por moveblo de vidmalkapabluloj.

Oni faras multajn helpilojn por la blinduloj preter la blanka bastono. Ekzistas parolantaj horloĝoj, kalkuliloj, mezuriloj, kaj forneloj, kiuj avertas, se la fajro daŭre brulas, aŭ la lakto estas elsaŭmita. Oni eldonas ankaŭ kartarojn kun palpiteblaj kartoj.

La blanka bastono helpas la blindulojn trafiki. Ili malrapide movigas ĝin antaŭ sin; tiu movado helpas la palpitadon kaj la aŭdadon de la uzanto, kiuj helpas lin rekoni la danĝerojn. La gvidhundoj signifikas la barierojn en la stratoj, kaj helpas navigi, sed la homo direktas. Oni povas ankaŭ uzi poneon por tio. Al ne konitaj spacoj iras blinduloj plejparte kun homa akompano.

La senbariado de la konstruejoj, placoj kaj stratoj estas memstara fako, kiu pretendas fakulon.

Sportado[redakti | redakti fonton]

La blinduloj naĝas, atletas kaj skias, kiel la vidkapabluloj. Iuj aliaj sportoj estas adaptitaj al la blindeco, ekzemple la kriketo kaj la golfo. La goalball estas kreita por la vidmalkapabluloj.[2]

La internacia federacio de la blindaj sportistoj estas la International Blind Sports Federation (IBSA). En la paralimpiko kontribuas vidmalkapabluloj ekde 1976 (Toronto).[3]

Konsekvencoj[redakti | redakti fonton]

La homo estas tre visuala, do la blindeco havas multajn konsekvencojn en la multaj partoj de la vivo. Ĝi malhelpas la lernadon, la abstraktadon, la komunikadon, la orientadon, kaj la memservadon.[4]

La moviĝado de la blindaj infanoj evoluas malrapide, ĉar mankas la vidaj stimuloj, kaj malakordigita, ĉar mankas la vida kontrolo. La tenado estas neglekta, kiu povas gvidi al skoliozo. La brakoj protektas, la kolo oblikvas. La moviĝado estas grimpa, kaj retenita, la irado malcerta kaj misritma. La blinduloj ofte spiras malprofunde. Ili kontentigas la pretendon per turniĝado de la kapo, saltado, riverenco, turniĝado, kaj skuado de la manoj. Karaktera estas la premigado de la okulo, sed tio estas malbona por la saneco.[4]

La blindeco kaŭzas ankaŭ psikajn problemojn. Ĝi malbonigas la memstarecon, pasivas, kaj malrapidas la reagadon. La blinduloj ofte eastas flamiĝema, malaplomba, kaj imagas, ke oni atendas ilin. La frustrado malhelpas la moviĝadon. La malcerteco kaŭzas timon, kaj la timo rigidigas la movigadon.[4]

Blindeco kaj kulturo[redakti | redakti fonton]

La blinda Homero gvidiĝas (pentraĵo de William-Adolphe Bouguereau de 1874).

En diversaj civilizoj blinduloj estis traktitaj diversmaniere. En kelkaj landoj oni disvolvigis diversajn sistemojn por vivteni, instruadi, kaj disponigi manierojn por viveltenado kaj vivmanieroj por blinduloj. En Hispanio kaj aliaj landoj ŝtata sistemo de loterio estas administrata kaj vendata de blinduloj kaj de aliaj diskapablaluloj; en diversaj epokoj almozado estis ĉefa maniero eltenadi blindulojn. Ekde antikva tempo kanto kaj muziko estis oftaj profesioj por blinduloj, ĉar ŝajne manko de vidkapablo helpas la disvolvigon de la aliaj sentoj kaj ĉefe de la aŭdkapablo. Laŭdire Homero, nome unu el la plej antikvaj kantistoj kaj poezikomponisto estis blinda.

Famaj kantistoj kaj muzikistoj estis aŭ estas Francisco de Salinas, Antonio de Cabezón, Joaquín Rodrigo, Art Tatum, Stevie Wonder, Ray Charles kaj aliaj.

En literaturo[redakti | redakti fonton]

Lazarillo de Tormes vidita de Francisco de Goya; la blindulo priesploras la ĉefrolulon.

En hispana literaturo unu el plej antikvaj ekzemploj de romano nome El Lazarillo de Tormes, blindulo estas instruisto de la ĉefa rolulo, kiu danke al tio iel lernos konduti en la vivo. En romano Marianela de Benito Pérez Galdós ludas gravan rolon ne nur blindeco sed ankaŭ kuracado de blindeco: la ĉefrolulo estas malbela amikino, gvindantino kaj preskaŭ amatino de blinda riĉulo, kiu estas kuracata de okulisto; tiam Marianela timas, ke li vidos ŝin malbela kaj rompos amikecon. Fama dramaturgo Antonio Buero Vallejo verkis kelkajn teatraĵojn kun blinduloj kiel ĉefaj roluloj, kiaj El concierto de San Ovidio kaj En la ardiente oscuridad. La argentina verkisto Ernesto Sabato imagis socion iel kontrolita de speco de sekreta societo internacia, kio aperas en Sobre héroes y tumbas aŭ iel en El túnel.

En franca literaturo la verkisto André Gide publikigis romanon La symphonie pastorale (1919) kie oni klopodas klarigi al denaska blindulo ekzemple la naturon de la koloroj.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. http://www.deafblind.com/
  2. Blind Sports Victoria. Alirita 2008-03-04.
  3. The history of people with disabilities in Australia - 100 years. Disability Services Australia. Alirita 2008-03-04.
  4. 4,0 4,1 4,2 http://www.lovasok.hu/upload/gyogyped2.pdf
blindulo kun sia gvidhundo en Braziljo, Brazilo

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Anhaltspunkte für die ärztliche Gutachtertätigkeit beim Bundesministerium für Arbeit und Soziales.
  • Leitlinien Nr. 07 vom Berufsverband der Augenärzte Deutschlands.
  • Andreas Schaufler: Low Vision. Komplett überarbeitete Neuauflage, DOZ Verlag, Heidelberg 2013, ISBN 978-3-942873-14-7.
  • Ministerio de Educación, Gobierno de Chile. Guía de Apoyo Pedagógico, Necesidades educativas especiales en el nivel de educación Parvularia. Ĉilio.
  • Nordqvist Barbro: Nähdä. Teoksessa Salminen, Anna-Liisa (toim.): Apuvälinekirja. Helsinki: Kehitysvammaliitto, 2003. ISBN 951-580-364-0.