James Joyce

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
James Joyce, ĉ. 1918

James JOYCE [ĝejmz ĝojs] (naskiĝis la 2-an de februaro en Dublino, 1882, mortis la 13-an de januaro, 1941 en Zuriko) estis irlanda verkisto, filozofo, lingvisto, erudito, plej fama eksperimentanto en literaturo kaj unu el la plej influaj aŭtoroj de la 20-a jarcento.

Li finis jezuitan lernejon, sed en aĝo de 16 jaroj li forpuŝis la kredon. Poste li studis en Dublino filologion kaj filozofion. Joyce puŝis la romanon kaj la anglan lingvon preskaŭ al frakaso. Ulysses ("Uliso") priskribas unu tagon, la 16-an de junio, 1904, alinomatan Bloomsday ("Tago de Bloom") en Dublino, Irlando, kiel travivita de la lokanoj Leopoldo Bloom kaj Stefano Dedalus. Tiu dato fakte estas la tago, en kiu Joyce kun sia estonta edzino, Nora Barnacle, forlasis Irlandon. Ili loĝis en Parizo, Zuriko kaj Triesto. Ulysses esprimas sin mem ne kiel ĉenon da okazoj, sed kiel la 'konscifluon' de Leopoldo mem; ĝi ne priskribas la realon mem, sed la ĉenon de la mensopremoj de Leopoldo.

En 1914 aperis lia kolekto de historietoj Dubliners (dublinanoj), kiu estis genia esprimo de la socieco kaj esteco de homo en Dublin. La plej fama historieto estas "The dead" (La Malvivuloj).

Post la publikado de Uliso li estiĝis unu el plej famaj kaj laŭtvoĉaj aŭtoroj de sia tempo. Ĝis nun Uliso estas opiniata kiel la plej ŝoka kaj eĉ genia verko de James Joyce. Ĝi kreas malfacilan beletraĵon pri la malfacilaĵo kia estas la homa vivo. Uliso estas konsiderata kiel tre grava kunekzistado kun pensoj de ekzistencialismo. Kvankam Uliso estas verko modernisma, ĝi perfidas tiun ĉi ismon per pensoj ekzistadismaj kaj teruremaj. Poste James Joyce komencos skribi kaj eldoni en gazetoj sian novan verkon nomitan unue "Work in Progress" kiu estiĝos la "Finnegans Wake" ("La Mortfesto de Finnegan"), laŭ multaj lingvistoj kaj literaturologoj la plej grava verko en la monda literaturo. La Mortfesto estas verko kun malcentralizita kunteksto kaj heterogena strukturo. Legante ĝin pejorative, la leganto kunigas nur kelkajn frazojn kaj kombinas al si eblan kuntekston de Mortfesto. Tiel la leganto estas ankaŭ la skribisto de tiu ĉi verko. En la Mortfesto Joyce rezignas pri ĉiuj konvencioj de intrigo kaj person-karakterizado; ĝia lingvaĵo estas stranga kaj obskura, bazita ĉefe sur multnivelaj kalemburoj. Laŭ multaj tiu ĉi miksaĵo estas nekomprenebla, sed Joyce asertadis, ke oni bezonas nur legi ĝin laŭtvoĉe por kompreni.

Joyce influis plurajn verkistojn, interalie Jorge Luis Borges, Umberto Eco, Anthony Burgess kaj la filmreĝisoron Stanley Kubrick.

Listo de verkoj[redakti | redakti fonton]

  • Dubliners ("Dublinanoj", 1914)
  • Portrait of the Artist as a Young Man ("Portreto de la Artisto kiel Juna Viro", 1916)
  • Ulysses ("Uliso", 1922)
  • Finnegans Wake ("Mortfesto de Finnegan", 1939)

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]