Kajo Galerio
| Kajo Galerio | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 La Edikto pri Toleremo aŭ Edikto de Serdiko (nuna Sofio, en Bulgario) koncedis eksplicite al la kristanismoo la statuson kiel leĝa religio.
| |||||
| Persona informo | |||||
| Gaius Galerius Valerius Maximianus | |||||
| Naskonomo | Galerius Maximinus | ||||
| Naskiĝo | 258 en Dakio | ||||
| Morto | 5-an de majo 311 en Serdica, Romia Imperio | ||||
| Mortis pro | naturaj kialoj  vd
| ||||
| Tombo | Sofio vd
| ||||
| Religio | Romia religio vd | ||||
| Ŝtataneco | Roma regno vd
| ||||
| Familio | |||||
| Patro | nekonata valoro kaj Diokleciano vd
| ||||
| Patrino | Romula (en)  vd
| ||||
| Gefratoj | Galeria (mul) vd
| ||||
| Edz(in)o | Galeria Valeria (mul) vd
| ||||
| Infanoj | Valeria Maximilla (mul) , Candidianus (en) , Maksimino Daia, adoptita filo vd
| ||||
| Parencoj | Maksimino Daia (fratina nevo) vd
| ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | politikisto reganto vd
| ||||
| Verkado | |||||
| Verkoj | Edict of Toleration by Galerius vd | ||||
| |||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Galerio (naskiĝis ĉirkaŭ 250; mortis 311 en Serdica, nuuna Bulgario), kies plena nomo estis Gaius Galerius Valerius Maximianus, estis romia imperiestro.
Komence, de 293 ĝis 305, li estis subordigita kun-imperiestro (Cezaro) en la unua Tetrarkio, ĝis li supreniris al la trono kiel Aŭgusto de la Oriento en 305. Ĝis sia morto, li vane klopodis konservi la tetrarkian sistemon, kiu estis en krizo ekde la elekto de Konstanteno en 306. En 311, baldaŭ antaŭ sia morto, li eldonis Edikton pro toleremo kiu oficiale agnoskis kristanismon kiel religion.
Vivo
[redakti | redakti fonton]Ascendo al la Imperia Trono
[redakti | redakti fonton]Laŭ la (ne ĉiam fidinda) tradicio, Galerio estis iliria paŝtisto. Koncerne lian naskiĝlokon, ekzistas du konfliktaj rakontoj en antikva literaturo: Laŭ Eŭtropio, li devenis de la regiono de Serdiko, nuna Sofio. La anonima Epitomo de la Vezaroj tamen nomas kiel naskiĝlokon de Galerio la lokon, kie li poste konstruis palacan komplekson kaj nomis ĝin Romuliana honore al sia patrino, Romula.
Arkeologiaj esploroj malkovris vilaon rustikan sub ĉi tiu loĝkomplekso, kiu, surbaze de la informoj en la Epitomo de la Cezaroj, estas foje konsiderata de akademiuloj kiel la naskiĝloko de Galerio. Naskita ĉirkaŭ 250 p.K., li ŝajne komencis sian militistan karieron sub imperiestro Aŭreliano (305) kaj poste servis sub Probo (232-282). Galerio atingis la plej altajn rangojn.
Por certigi pli grandan sekurecon ene de la imperio, kaj precipe por la imperia ofico, la respondeco pri la provincoj estis dividita inter kvar regantoj fine de la 3-a jarcento. La tetrarkio-sistemo kondiĉis, ke du pli maljunaj Aŭgustoj estus helpataj de du pli junaj Cezaroj, distingitaj pro sia braveco.
En 286, imperiestro Diokleciano nomumis Maksimianon, kiu servis kiel lia subimperiestro ekde 285, kiel Aŭgusto por la Okcidento, kaj ambaŭ formale tenis la saman rangon ekde tiam pluen. Konstancio la 1-a kaj Galerio estis nomumitaj Cezaroj en 293 — aŭ samtempe aŭ kun diferenco de kelkaj semajnoj.
_0.png)
La 21-an de majo 293, imperiestro Diokleciano nomumis Galerion kun-imperiestro (Cezaro) por la oriento de la imperio kiel parto de la establado de la Tetrarkio. Liaj ĉefurboj estis Sirmium kaj Tesaloniko. Galerio forlasis sian unuan edzinon kaj edziĝis kun Galeria Valeria, filino de Diokleciano.
En 294, Galerio batalis en Egiptujo, kaj ekde 296 pluen, li kampanjis kontraŭ la oj, kontraŭ kiuj li komence suferis malvenkon. En 298, tamen, li venkis la persan grandan reĝon Narseo, kio alportis al Romo signifajn teritoriajn gajnojn kun la Paco de Nizibo. Triumfa arko estis starigita honore al li en Tesaloniko pro liaj atingoj.
Kiam Galerio sukcedis la forpasintan Aŭguston Dioklecianon en majo 305, lia potenco ŝajnis pli granda ol iam ajn. De tiam, kun la subteno de sia nova Cezaro Maksimino Daia, li regis vastan imperion etendiĝantan tra Balkanio kaj Malgranda Azio.
Samtempe, Konstancio la 1-a ankaŭ atingis la pozicion de (pli altranga) Aŭgusto en la Okcidento, kies antaŭan oficon nun plenumis Cezaro Severo. Tamen, kiam Konstancio la 1-a mortis en 306, kaj Konstanteno la Granda, lia filo, kaj en 307 Maksencio, la filo de la antaŭa Aŭgusto Maksimiano, uzurpis la tronon, la antaŭe stabila tetrarka regosistemo estis ĵetita en kaoson.
Multaj modernaj historiistoj konsideras la decidan eraron de Galerio kiel lian komencan malsukceson por preni klaran sintenon kontraŭ Konstanteno: li nek rekonis Konstantenon kiel Aŭguston nek ordonis militan agon kontraŭ li. Anstataŭe, li akceptis lin kiel Cezaron.
Galerio kaj la Kristanoj
[redakti | redakti fonton]Laŭ la kristana Laktancio (250-327), Galerio estas tradicie rigardata kiel la iniciatinto de la Granda Persekutado de Kristanoj sub Diokleciano (ekde 303 pluen) kaj daŭrigis ĝin eĉ post la eksiĝo de Diokleciano en 305 kiel lia posteulo kiel Aŭgusto.
En siaj lastaj jaroj, Galerio suferis pro pest-simila malsano. La 30-an de aprilo 311, baldaŭ antaŭ sia morto, li eldonis Edikton de toleremo: ĉi tiu dekreto finis la persekutadon de kristanoj kaj igis kristanismon "religio licita" ("permesitan religion") permesante al la kristanoj kunveni kondiĉe ke iliaj kunvenoj ne ĝenu publikan ordon.
La dekreto eldonita de la fine malsana imperiestro ankaŭ aprobis - efektive, determinis - la restarigon de la kristanaj eklezioj. Per la Edikto de Milano en 313, "por la unua fojo en la historio, kristanoj estis laŭleĝe agnoskitaj en certa senco" (Grant). Ekde 313, la Eklezio ricevis ŝtatajn financojn por la unua fojo, financojn kiuj antaŭe fluis nur al la ekzistanta, pagane dominata ŝtata religio. Al la episkopoj estis donitaj certaj laŭleĝe efikaj rajtoj kaj estis permesitaj uzi la imperian poŝton.
Laktancio kaj aliaj kristanaj ekleziaj patroj kaj apologiistoj portretas Galerion kiel fiulon kaj monstron. Galerio estis ĝenerale konsiderata bruta, malhavanta kortegan rafinecon, verŝajne pro lia humila deveno. Tamen, li ankaŭ estis priskribita kiel energia, bonintenca kaj justa.
Galerio estis tradiciisto kaj ankoraŭ ne povis, aŭ nur ĉe la fino de sia vivo, rekoni la historian gravecon de la nova, erao influita de la kristanismo.
Ekde 2017, la Pinto Galerio, monto sur la insulo Aleksandro en Antarkto, portas lian nomon.
Bildigo
[redakti | redakti fonton]Dum Galerio ŝajne enkorpigis belan viron kun fortika konstruo en sia junaĝo, lia figuro fariĝis pli substanca laŭlonge de la tempo. Ĉi tio povas esti helpa por distingi portretojn de Galerio kiel Cezaro de pli postaj kiel Aŭgusto. Lia portreto karakteriziĝas per sia ĝenerale malglata bildigo, lia dika kolo kaj la jam menciitaj karakterizaj sulkoj sur la frunto. Plejofte, Galerio portas barbon.
En senbarbaj portretoj, oni foje sugestas, ke tio ŝuldiĝas al lia toleremo al la kristanismo — kvankam nur baldaŭ antaŭ lia morto — sed tio restas konjekto, ĉar la Edikto de Toleremo tute ne montras ian simpation por la kristanismo.
La strikta, egala difino de la hararo, la rekta nazo, larĝe malfermitaj okuloj kun forte levitaj brovoj, la foja sugesto de eta duobla mentono, same kiel la rekta harlinio, estas karakterizaj de la portreto de la imperiestro. Ĝenerale, lia portreto montras harmonion en komponado, kaj lia vizaĝesprimo transdonas streĉan, suspektinde ekzamenantan rigardon.
La bildo de Galerio aperas ne nur sur tridimensiaj monumentoj, sed ankaŭ sur moneroj. Sensaj trajtoj kiel la okuloj kaj oreloj estas forte emfazitaj, la hararo estas sugestita per paralelaj linioj, lia kolo estas grandege dika, kaj la tipa frunto estas klare rekonebla eĉ sur tiuj malgrandaj bildoj.
Pro ĉi tiuj karakterizaĵoj, la antikva loĝantaro povis identigi sian imperiestron, kvankam lia nomo estis, kompreneble, gravurita sur la monero. Moneroj, kiuj estis kaj estas gravaj informportantoj, permesis al la regantoj montri sin.
Pro la rapida disvastiĝo de valuto, ĉiu romia civitano rapide konis la aspekton de la reganta imperiestro kaj liajn tiamajn programojn, igante monerojn bone taŭgaj iloj por propagando.
La simpligo de la strukturoj, kiel videblas en la portreto de Galerio, troviĝas ankaŭ en portretoj de nekonataj individuoj el tiu periodo. Ĉi tiu simpligo estas ĉefe atribuebla al ŝanĝiĝanta formala lingvaĵo kaj ne (ankoraŭ) al malkresko en la arta kapablo.
Fontoj
[redakti | redakti fonton]Malmultaj fontoj provizas detalajn raportojn pri la regado de Galerio. Inter literaturaj fontoj, la diversaj malfru-antikvaj brevieroj, historiaj fragmentoj (Petro Patricio), kaj la historia verko de la bizanca historiisto Johano Zonaras estas gravaj. La signifo de Zonaras kuŝas, interalie, en lia uzo de malfru-antikvaj fontoj, el kiuj kelkaj nun perdiĝis. Krome, aliaj specoj de fontoj el antikva historio ofertas vastan gamon da informoj pri Galerio, inkluzive de moneroj, surskriboj, papirusoj kaj arkeologiaj trovaĵoj.
Inter ĉi-lastaj, la palacaj kompleksoj, kiujn Galerio konstruis kiel loĝejojn, estas aparte rimarkindaj: la Palaco de Galerio en Tesaloniko kaj la Palaco de Romuliana en la nuna Gamzigrado. Ambaŭ reflektas propagandajn deklarojn, kiuj, unuflanke, adoptis la imperian ideologion de la Tetrarka Kolegio, kaj aliflanke, fokusiĝis sur Galerio mem kiel individuo.