Nerono
Tiu ĉi artikolo temas pri la romia imperiestro. Pri la organika kombinaĵo, vidu la artikolon Nerono (kemio).
| Nerono | |||||
|---|---|---|---|---|---|
.jpg) Nerono antaŭ la kadavro de lia patrino, Agripina la Juna, Prado-Muzeo.
| |||||
| Persona informo | |||||
| Nero Claudius Cæsar Augustus Germanicus Nero Claudius Drusus Germanicus | |||||
| Naskonomo | Lucius Domitius Ahenobarbus | ||||
| Naskiĝo | La 15-an de decembro 37 en Antium, Romia Italio, Romia Imperio | ||||
| Morto | La 6-an de junio 68 en Romo | ||||
| Mortis pro | consensual homicide (en)   vd
| ||||
| Mortis per | ĝismorta sangoperdo vd
| ||||
| Tombo | Mausoleum of the Domitii Ahenobarbi (en) vd
| ||||
| Religio | Romia religio vd | ||||
| Lingvoj | latina vd | ||||
| Loĝloko | Domus Aurea vd | ||||
| Ŝtataneco | Roma regno vd
| ||||
| Familio | |||||
| Dinastio | Julia-Klaŭdia dinastio • Domitii Ahenobarbi • Claudii Nerones vd | ||||
| Patro | Gnaeus Domitius Ahenobarbus (mul) kaj Klaŭdio vd
| ||||
| Patrino | Agripino la pli juna vd
| ||||
| Edz(in)o | Statilia Messalina (en) (66 dC–68 dC) Popea Sabina (62 dC–65 dC) Claudia Octavia (en) (53 dC–62 dC)Sporus (en) Pitagoro vd
| ||||
| Amkunulo | Akteo vd
| ||||
| Infanoj | Claudia Augusta (en) (  Popea Sabina) vd
| ||||
| Parencoj | Rufrius Crispinus (en) (vicfilo) vd
| ||||
| Profesio | |||||
| Okupo | poeto militisto politikisto muzikisto vd
| ||||
| |||||
Romia imperiestro 
| |||||
| Dum | 54 - 68 | ||||
| Antaŭulo | Klaŭdio | ||||
| Sekvanto | Galbo | ||||
| vd | Fonto: Vikidatumoj | ||||
Nerono (Antium, 15-a de decembro, 37 - apud Romo, 9-a de junio, 68) estis la kvina romia imperiestro, ekde la 13-a de oktobro, 54, ĝis la 9-a de junio, 68.
Nerono estis la filo de Gnaeus Domitius Ahenobarbus (2 p. K. - 41 p. K.) kaj Agripina la Juna, kaj el la patrina flanko li estis parenca al Gaius Julius Caesar Octavianus. Nerono asertadis esti pranepo de la imperiestro Aŭgusto.
Nomoj
[redakti | redakti fonton]Lia originala nomo estis Lucius Domitius Ahenobarbus. Post lia adopto fare de la imperiestro Klaŭdio, lia nomo ŝanĝiĝis al Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus. Post iĝi imperiestro, lia oficiala nomo fariĝis Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, kaj de 66 pluen, Imperator Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus.
Sinsekvo de Klaŭdio
[redakti | redakti fonton]En jaro 50, la patrino de Nerono, Agripina, kiu estis edziniĝinta al imperiestro Klaŭdio, sukcesis persvadi Klaŭdion adopti la junan Neronon kaj nomumi lin kiel sian posteulon. La filozofo Seneko la Juna estis revokita el ekzilo por servi kiel lia tutoro. En 53, Nerono edziĝis al la filino de la imperiestro, Klaŭdia Oktavia (39-62). En oktobro 54, kiam Klaŭdio konsideris nomumi Britanikon kiel sian posteulon, Agripina venenis Klaŭdion per fungoj. Lia filo, Britaniko, estis malliberigita por ke Nerono povu esti proklamita imperiestro sen ia konkurenco.
_(14592716650).jpg)
.jpg)
Murdo de Britaniko
[redakti | redakti fonton]Britaniko mortis la 11-an de februaro 55, venenita de Nerono, post kiam ĉi-lasta asociiĝis al sklavino nomata Akta, kiu ankaŭ estis lia amorantino.
Tacito skribas en liaj Analoj, ke malrapide efika veneno unue estis administrita, sed ke Britaniko nur evoluigis diareon. Nerono tiam decidis peti Lokustan krei novan, rapide efikan venenon. Al Britaniko oni tiam ofertis trinkaĵon, kiu estis multe tro varma. La gustumisto de Britaniko jam provis la varman trinkaĵon, sed la veneno estis en la akvo kiu devis malvarmigi ĝin. La korpo de Britaniko estis bruligita en la pluvo kaj entombigita. Historiistoj suspektas, ke li estis murdita per veneno farita el akonito.
Influo de Agripina
[redakti | redakti fonton]Dum la unuaj monatoj de lia regado, Agripina havis konsiderindan influon, sed post la morto de Britaniko, ŝi estis forpelita el la palaco, lasante Neronon, kun la aĝo de 18 jaroj, kun plena potenco. Liaj plej gravaj konsilistoj estis Seneko kaj Burro, prefekto de la Pretora Gvardio, kiu forturniĝis de Agripina en la ĝusta momento. Kvar jarojn poste (en 59), ŝi estis finfine murdita laŭ ordono de sia propra filo.
Paco kaj Prospero
[redakti | redakti fonton]La unuaj kvin jaroj de lia regado estis ora epoko por Romo kaj la Imperio, kun paco kaj prospero sub la lerta konsilo de Seneko kaj Burro. Komparoj eĉ estis faritaj kun la regado de Aŭgusto (kiu, ĝis tiam, estis konsiderata la plej bona imperiestro el ĉiuj epokoj. Li eĉ gajnis al si la statuson de dio. Poste, tamen, Nerono fariĝis malpli kaj malpli engaĝita kun la landa administrado kaj cedis al siaj pasioj pri greka kulturo, arto, precipe teatro kaj muziko, sed ankaŭ trinkaĵo kaj sekso (inkluzive de amafero kun la plebanino, Akteo, same kiel perversioj). Li efike lasis la administradon de la imperio nur al Seneko kaj Burro.
En 62, Burro mortis (laŭ onidiroj, ke li estis murdita de Nerono). Seneko eloficiĝis post konado pri la morto de Burro. Nerono rifuzis lian demision. Nerono divorcis Klaŭdian Oktavian, kaj ŝi estis ekzilita kaj murdita. Nerono anstataŭigis ŝin per sia amantino Popea Sabina, la eksedzino de sia iama amiko Marcus Salvius Oto, kiun li antaŭe sendis kiel guberniestron al Luzitanio (nuntempe Portugalio).
Kampanjo en la Oriento
[redakti | redakti fonton]Dume, generalo Korbulo estis sendita por riproĉi la partojn. Li invadis Armenion kaj konkeris Artaŝatan kaj Tigranakerto, sed finfine restarigis Tiridato la 1-an de Armenio, fraton de la parta reĝo Vologazo la 1-a (25-78), sur la tronon, malgraŭ ordonoj de Romo por ĉiam forpeli la partojn el ĉi tiu disputata teritorio. Paeto estis tiam sendita orienten por transpreni la kontrolon, sed li suferis gigantan malvenkon fare de la partoj. Korbulo poste reakiris la komandon kaj faris sukcesan kampanjon. Tamen, la fina rezulto estis, ke Tiridato estis reenpostenigita sur la armenan tronon fare de Romo.
En 66, Nerono persone alvokis Tiridato al Romo - io laŭleĝe nenecesa - por ricevi lian konfirmon de la imperiestro. Tiel, ĉiuj klopodoj de Korbulo estis nuligitaj.
Granda Incendio de Romo kaj La Ora Palaco
[redakti | redakti fonton]Post la Granda Incendio de Romo kaj la detruo de la Ora Palaco, la aferoj nur plimalboniĝis. Nerono preskaŭ ekskluzive koncentriĝis pri siaj pasioj kaj eĉ agis kiel poeto, kantisto kaj aktoro, sed kun siaj mezbonaj talentoj, tio havis kontraŭproduktan efikon sur kaj la Senato kaj la popolo.
Al la okuloj de la romiaj patricioj, ĉi tiu arta aspekto subfosis lian dignon kaj aŭtoritaton. Krome, li ne interesiĝis pri konkerado de teritorioj, kiel oni atendis de imperiestro.
Pluraj komplotoj kontraŭ li estis malkovritaj, kutime iniciatitaj de liaj korteganoj. La gvidantoj de tiuj komplotoj estis ekzekutitaj.
Plue, granda incendio en 64 detruis grandan parton de Romo. Kvankam Nerono ne estis en Romo kaj multe faris por mildigi la suferon kaj entrepreni rekonstruon, cirkulis onidiroj, ke li mem ordonis la incendion - pro la bela spektaklo, aŭ por doni lokon por la konstruado de granda palaco. Ankaŭ estis rakonto, ke Nerono deklamis poemon pri la brulanta Trojo sur la balkono de sia palaco dum la incendio. Ĉi tiuj onidiroj parte ekestis ĉar li konstruigis fabelan palacon, la Domus Aurea, sur la vaka tereno. Li deturnis la kulpon de si mem atribuante al la kristanoj la farado de la granda incendio.
La granda kaj luksa palaco, kiun Nerono konstruigis en la ruinigita parto de la urbo (Domus Aurea), kiu etendiĝis elde la Palatina Monto ĝis la Eskvilina Monto) nur pliigis la malamon kontraŭ li. 35-metra statuo de Nerono, poste nomita la Koloso, estis starigita tie. La palaco ne nur malhelpis grandan parton de la originaj loĝantoj reveni al siaj hejmoj, sed ankaŭ pligravigis la financan krizon kaŭzitan de la rekonstruo de la ceteraj ruinigitaj partoj de la urbo. Tial ne estas surprize, ke la senatano Pizo elkovis komploton kontraŭ Nerono en 65. Tamen, la novaĵo disvastiĝis, kaj Nerono prenis severajn rimedojn. Pizo, Seneko kaj lia nevo Lukano estis devigitaj sinmortigi.
Persekutado de Judoj kaj Kristanoj
[redakti | redakti fonton]Post la malvenko de la Batalo de Bet-Horono en 66, en Judeo, komenciĝis la Juda Milito. Ekde tiam, judoj kaj kristanoj estis persekutitaj. Nerono estas konata pro sia fanatika persekutado de kristanoj kaj la kruelaĵoj, kiujn li faris kontraŭ ili. Ekzemple, li supozeble kaptis kristanojn, baptis ilin en gudro kaj ekbruligis ilin por servi kiel lumoj dum siaj festivaloj.
Morto de Nerono
[redakti | redakti fonton]Fine, relative malgranda ribelo en 68 en Gaŭlio, kiu estis subpremita de Virginio Rufo (15-97), signifis la finon por Nerono. Ĉi tiu evento, tamen, elĉenigis plurajn aliajn ribelojn de Galbo kaj Oto (Hispanio kaj Portugalio), Rufo (kiu venkis Vindekson), kaj Lucio Klodjo Macero en Nordafriko. Fine, la Senato detronigis Neronon. Kiam ili venis por aresti lin, li, post multe da hezito, enpuŝis ponardon en sian gorĝon, eldirante la vortojn "Qualis artifex pereo" (Mi mortas kiel artisto...). La piko verŝajne ne estis mortiga, kaj Epafrodito (25-95), liberigito de Nerono kaj unu el la malmultaj, kiuj restis lojalaj al li ĝis la fino, finfine donis la mortigan baton. Li lasis la Imperion bankrota kaj en kompleta kaoso. La Senato malbenis lian memoron per la damnatio memoriae.
Fidindeco de la fontoj
[redakti | redakti fonton]Ĉi tiu raporto pri Nerono baziĝas sur la ĉefaj pluvivaj fontoj pri la regado de Nerono: Tacito, Suetonio kaj Kasio Diono. Malmultaj fontoj pentras favoran bildon de Nerono: inter ili estas la Farsalio (Bellum civile, Civil War) de Lukano, la "De Clementia" ("Pri la Kompatemo") de Seneko, kaj la Oratorioj de Diono Krizostomo. Tamen, ĉi tiuj kaj pluraj aliaj fontoj (Tacito kaj aliaj) prezentas lin kiel imperiestron, kiu estis aparte populara ĉe la simpla romia popolo en la Oriento. Esplorado pri Nerono estas problema. Kelkaj historiistoj pridubas la fidindecon de antikvaj fontoj, kiuj mencias Neronon kiel tiranon.
En Esperanto
[redakti | redakti fonton]Pri tiu imperiestro vidu la romanon de Anna Löwenstein nome Morto de Artisto, 2008, Flandra Esperanto-Ligo (FEL), Antverpeno.
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]
