Reunio
| Reunio | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| La Réunion | |||||
 | |||||
 |  | ||||
| Flago | Blazono | ||||
| |||||
| Oficiala nomo: Département d'Outre-Mer de la Réunion | |||||
| Ŝtato |  Francio |
||||
| Departementoj | La Réunion (974) | ||||
| Akvejo | Hinda oceano | ||||
| Najbaras kun | Hinda Oceano | ||||
| Gravaj urboj | Saint-Denis, Saint-Benoît, Saint-Paul, Saint-Pierre, Le Tampon | ||||
| Koordinatoj | 21° 7′ S, 55° 32′ O (mapo)-21.11444444444455.5325Koordinatoj: 21° 7′ S, 55° 32′ O (mapo) | ||||
| Prefektejo | Saint-Denis (Reunio) | ||||
| Plej alta punkto | Najlo de Neĝo [+] | ||||
| Plej malalta punkto | Hinda Oceano [+] | ||||
| Akvokolektejo | 2 512 km² (251 200 ha) [+] | ||||
| Areo | 2 512 km² (251 200 ha) | ||||
| Loĝantaro | 833 944 (2012) | ||||
| Denseco | 331,98 loĝ./km² | ||||
| Prefekto | Jacques Billant | ||||
| Regionestro | Huguette Bello | ||||
| Horzono | UTC+04:00 | ||||
| ISO-kodo | RE, FR-974 | ||||
| Loko de Monda heredaĵo de UNESCO | |||||
| Nomo | Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | ||||
| Tipo de heredaĵo | natura heredaĵo | ||||
| Jaro | 2010 (34) | ||||
| Numero | 1317 | ||||
| Kriterioj | vii, x | ||||
| Lingvoj | franca, Reunia kreola lingvo | ||||
|
|||||
|
|||||
 |
|||||
| Reunio | |||||
 Vikimedia Komunejo: Réunion [+] |
|||||
| Retpaĝaro: http://www.regionreunion.com/fr/spip/ | |||||
(La) Reunio (france La Réunion, kreole: Rényon) estas vulkaninsulo kaj franca transmara departemento (fr: département d'outre mer, mallonge DROM) en Afriko oriente de Malagasio kaj okcidente de Maŭricio. Ĝia malnova nomo, kiu estis aboliciita en 1848, estas Île Bourbon. Ĉar Reunio estas franca departemento, ĝi apartenas al la Eŭrozono. La insulo havas la statuson de plej ekstera regiono de la Eŭropa Unio kaj tial estas integrita parto de la Eŭropa Unio. Tamen, Reunio ne estas kovrita de la Schengen-interkonsentoj.
La ĉefurbo estas Saint-Denis
La valuto estas eŭro (EUR, kodo 978)
Horzono: UTC +4.
La regiona kodo estas 262.
Interreta domajno - .re
ISO-kodo estas RE
La klimato estas tropika.
Geografio
[redakti | redakti fonton]La insulo (apartenanta al la Maskarenoj) estas 50 km-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la maskarena insularo, kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn Maŭricio, 172 km oriente-nordoriente, kaj Rodriges. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de Madagaskaro. Reunio estas parto de la ekologia regiono Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj.
Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta.
En 2008, la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan La Réunion. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo.
Mapoj de la insulo Reunio (fr: Ïle de la Réunion)
[redakti | redakti fonton]
 |
Urboj
[redakti | redakti fonton]Nomo "Réunion"
[redakti | redakti fonton]En la 17-a jarcento, la insulo venis sub francan regadon kaj fariĝis konata kiel Burbono, laŭ la dinastio kiu regis la landon tiutempe. Post la Franca Revolucio de 1789, la Nacia Konvencio decidis la 23-an de marto 1793 renomi la teritorion La Réunion (franclingve) por forigi ajnan ligon kun la malnova reĝimo (fr: ancien régime). "La Réunion" en la franca kutime signifas "la kunveno" aŭ "asembleo". La nomo supozeble estis elektita honore al la kunveno de la federacioj de Marseille kaj la Parizaj Naciaj Gvardioj kiu antaŭis la ribelon de la 10-a de aŭgusto 1792. Tamen, ĉi tion ne subtenas iuj dokumentoj, kaj la uzo de la vorto "kunveno" eble estis pure simbola.
En la 19-a jarcento, la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en 1806, dum la Unua Imperio, generalo Decamps nomis ĝin Insulo Bonaparte (france Île BonaparteÎle Bonaparte) honore al Napoleono Bonaparte kaj en 1810, kiel rezulto de la Napoleonaj Militoj, la Brita Imperio akiris kontrolon de la insulo kaj revenis al sia antaŭa nomo Bourbon Island. En 1815, la insulo estis redonita al Francio laŭ la Traktato de Parizo (1814).
Fine, post la falo de la Julia monarkio, la nomo de la insulo denove ŝanĝiĝis, de Bourbon Island al Reunion Island per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848[1] .
Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj la artikolo "la" estis skribita per minusklo, sed fine de la 20-a jarcento, multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon "La Réunion" por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri Toponimo (loknomo) kaj aperas en la nuna Konstitucio de la Franca Respubliko en Artikoloj 72-3 kaj 73.
Klimato
[redakti | redakti fonton]La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. Ciklonoj foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme.
Sezonoj
[redakti | redakti fonton]
Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj mikroklimatoj. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en precipitaĵo inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj.
Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto:
- pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro;
- seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono;
- La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj.
La Pointe des Trois Bassins, situanta ĉe la marbordo de la municipo Les Trois-Bassins (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum Le Baril en Saint-Philippe (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en Sainte-Rose kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo.
Ciklonoj
[redakti | redakti fonton]La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo.
Demografio
[redakti | redakti fonton]Laŭ datumoj de INSEE, je la 1-a de januaro 2025, la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj[2]. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el Malagasio), baratanoj konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro (guĝaratanoj kaj tamiloj) kaj homoj el suda Ĉinio, nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita malagasa deveno.
Ŝtata strukturo
[redakti | redakti fonton]Reunio estas transmara departemento kaj regiono de Francio kaj ekster-Eŭropa teritorio de Eŭropa Unio. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de prefekto. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de deputitoj en la Nacia Asembleo.
Administra strukturo
[redakti | redakti fonton]La departemento estas dividita en 4 arondismentojn, 25 kantonojn kaj 24 komunumojn organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas:
- Urbeto Saint-Benoît
- distrikto Saint-Denis
- Urbeto Saint-Paul
- Urbeto Saint-Pierre
La insulo apartenas al la Eŭrozono sed ne estas parto de la Schengen-spaco. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: Forces armées de la zone sud de l'océan Indien, mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la Franca Armeo staciigitajn en Reunio kaj Majoto.
Historio
[redakti | redakti fonton]Longe la insulo ne estis loĝata. En la 10-a jarcento arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La portugalo Diogo Dias malkovris ĝin en 1507 kaj nomis ĝin Santa Apolonia.
En 1638 la francoj akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia loknomo iĝis Insulo Burbon (fr: Île Bourbon). Ekde 1642, ĝi iĝi franca posedaĵo. En 1649, laŭ peto de Ludoviko la 14-a, ĝi estis renomita Insulo Burbon (france Île Bourbon) honore al la reĝa familio Bourbon
La unuaj veraj loĝantoj alvenis en 1642. Poste alvenis ankaŭ sklavoj, kiuj kultivis kafon kaj sukerkanon.
Ĝis la malfermo de la Sueza Kanalo en 1862, Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la Orientaj Hindioj.
Ekde 1973 Reunio estas grava milita bazo de Francio. En 2007 oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo.
Blazono
[redakti | redakti fonton]La plej uzata blazono en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ] : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj.
Ekonomio
[redakti | redakti fonton]Post 1715, la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de kafo. La kultivado de sukerkano akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la sukerkana industrio ekde la komenco de la 19-a jarcento, kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta Francio kaj la Eŭropa Unio. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026).
Hodiaŭ, kafproduktado ("Bourbon pointu", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas ananason, geraniojn kaj vanilon, de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo
Krom sukero, oni eksportas rumon, vanilon, geranian esencan oleon, kiu estas uzata en parfumo kaj aliaj aromoj.
La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%.
Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025[3].
La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo Le Port , en la nordokcidento de la insulo.
Tamen, nuntempe estas la terciara sektoro, kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo.
Turismo
[redakti | redakti fonton]Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter montogrimpistoj kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon Piton de la Fournaise kaj la strandon Boucan-Canot. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo.
Naturo
[redakti | redakti fonton]La insulo havas du naciajn parkojn: la Nacian Parkon de Reunio kaj la Mara Parko de Reunio.
Reunia saksikolo, konata ankaŭ sub la nomo 'tektek'.
Vulkanoj
[redakti | redakti fonton]Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano Piton des Neiges, kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la Piton de la Fournaise , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin.
La ĉefaj vulkanoj estas Piton de la Fournaise kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum Piton des Neiges (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro.
Edukado
[redakti | redakti fonton]En 2021, analfabeteco ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la Universitato de Reunio gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en Saint-Denis kaj Le Tampon.
Lingvoj
[redakti | redakti fonton]Vidu ĉefan artikolon: Reunia kreola lingvo
En Reunio, la oficiala lingvo estas la franca. Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la reunia kreola. Kvankam ekde 2001, la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la komora, guĝarata, kantona, (plateau) malagasa kaj la tamila.
Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de Maŭricio (la maŭricia kreola) kaj Sejŝeloj (la sejŝela kreola), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la angla lingvo.
La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la Internacia Organizaĵo de la Franclingvio (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan[4].
Esperanto
[redakti | redakti fonton]- Espéranto-Réunion - Eventa Servo.
- Por detala prelego en Esperanto pri la vivo en Reunio: vidu sub "Eksteraj ligiloj".
Kulturo
[redakti | redakti fonton]Monda kultura heredaĵo
[redakti | redakti fonton]Ekde aŭgusto 2010, la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel Monda Heredaĵo de UNESKO. En 2010, la koro de la Nacia Parko de Reunio (fr: Parc national de La Réunion) estis ankaŭ enskribita en la Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO kiel natura heredaĵo.
Literaturo
[redakti | redakti fonton]Du gravaj figuroj de parnasa skolo naskitaj sur ĉi tiu insulo estis Léon Dierx kaj Leconte de Lisle
Arkitekturo
[redakti | redakti fonton]Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso[5]. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por orkideoj, anturioj kaj diversaj specoj de filikoj.
Flughaveno kun biologia klimatizado
[redakti | redakti fonton]
Inaŭgurita la 26-an de marto 2024, la nova alventerminalo ĉe la Flughaveno Roland Garros en Reunio elstaras kiel la unua granda bioklimata flughavena terminalo en la mondo en humida tropika zono (13 000 m²) kiu funkcias tute sen aktiva klimatizilo. Per la principoj de la biologia klimatizado la konstruaĵo estas orientita kaj fasonita por nature kanaligi la konstantajn pasatajn ventojn). Elekto por biologia klimatizado reduktas la energikoston je 60%, dividas CO₂-emisiojn per ok, kaj ofertas al vojaĝantoj memorindan arkitekturan sperton. La projekto inspiriĝis de aliaj nature ventolitaj konstruaĵoj en la regiono, kiel ekzemple la bioklimata amfiteatro en Saint-Denis kaj la tradiciaj kreolaj domoj de Reunio[6].
Kuirarto
[redakti | redakti fonton]Ĝenerale parolante, pladoj sen viando aŭ fiŝo estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj vegetaraj opcioj. Unu el ili estas ĉajota 'gratino' aŭ superbakitaĵo[7] preparita el ĉajoto. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj
Muziko
[redakti | redakti fonton]Vidu ĉefan artikolon: Segao (muziko)
Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio.
Segao
[redakti | redakti fonton]
Unu estas la danca muzika stilo Segao, ankaŭ populara en Maŭricio, laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo Kayamb. Segaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la maskarena insularo ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao.
Malojao (maloya)
[redakti | redakti fonton]La alia muzika esprimo estas malojao (maloya), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En 2009, Francio enskribis la malojaon en la Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro de UNESKO[8].
Libereca Festivalo de Reunio
[redakti | redakti fonton]Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la Festivalon de Libereco kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de sklaveco.
En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj (malagasoj, komoroj, baratanoj, yaboj, zoreloj (ĉeflandaj francoj) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de segao (fr: séga) kaj maloya, la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la merengo.
Nuntempaj kantistoj
[redakti | redakti fonton]Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj Ousanousava (fr.wikipedia).
Politiko
[redakti | redakti fonton]Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la Senato de Francio kaj kvin sidlokojn en la Franca Nacia Asembleo (france: Assemblée nationale française ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas la Konsilio ĝenerala kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj.
Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la Afrika Unio kaj de la Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko (COMESA)
Amaskomunikilaro
[redakti | redakti fonton]La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. Radio Free Dom estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de France Télévisions, ARTE, France 24 kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: Office de Radio et Télévision des Comores, ORTC).
Sano
[redakti | redakti fonton]En 2006, Reunio estis forte trafita de moskitoj portita ĉikungunja viruso infekto. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en Komoroj. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro [9]. Ĝis la 6-a de aprilo 2006, ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo [10].
Transporto
[redakti | redakti fonton]La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj.
- Flughaveno Reunio Roland Garros, nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa flughaveno de Reunio. Ĝi situas en apud Saint-Denis, en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel Maŭricio, Sejŝeloj, Komoroj, Majoto, Madagasio, Sud-Afriko, Barato.
- En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds kun iom da enlanda kaj internacia trafiko.
- La insulo havas grandan havenon (Le Port) kaj du flughavenojn (Gillot kaj Pierrefonds).
Naskiĝintoj en Reunio
[redakti | redakti fonton]- Charles Leconte de Lisle (1818-1894), poeto
- Roland Garros (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo
- Raymond Barre (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981)
- Michel Houellebecq (1956 aŭ 1958), verkisto
Bildgalerio
[redakti | redakti fonton]
Reunio vidita el satelito
Blazono de Reunio
La laftorento (2005) de Piton de la Fournaise.
Urbo Saint-Denis
Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo
Cirko (ebenaĵo ĉirkaŭita de montoj nur aviadile atingebla) de Mafate
Orkideo sur lavo
Bulvardo de la Oceano en Manapany
Mesaĝo en la kreola en insulo Reunio
.jpg)
.jpg)
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio
- (france) Ŝtataj servoj en Reunio Arkivigite je 2023-08-24 per la retarkivo Wayback Machine
- Oficiala retejo de la turismo en Reunio. Arkivigite je 2007-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
- Oficiala retejo de la regiona konsilio. Arkivigite je 2019-04-18 per la retarkivo Wayback Machine
- (en) CIA World Factbook pri Réunio. Arkivigite je 2005-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
- (Esperanto) Registraĵo de la prelego de Maggy Combot pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la Londona Esperanto-klubo esperante (Jutubo)
- (fr) Radio Free Dom, aktualaĵoj per radiostacio en Reunio
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ (ru) Бурбон, остров // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.
- ↑ (fr) Manuela Ah-Woane, En 2025, la fécondité se stabilise Bilan démographique 2025, INSEE
- ↑ (de) La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025. Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio, 29-a de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026
- ↑ (fr) Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF. Observatoire de la langue française de l'OIF. Arkivita de la originalo, la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.
- ↑ (fr) Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole;
- ↑ (fr) Ali Building, L’aéroport qui respire : la révolution bioclimatique tropicale de Roland-Garros Réunion, Tilo EcoBuild, la 3-an de julio 2026
- ↑ 'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.
- ↑ (fr) Maloya. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.
- ↑ (sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj (el Retarkivo 20070901235716)
- ↑ (de) Hermann Feldmeier, Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: Neue Zürcher Zeitung , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50
