Askorbata acido

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Askorbata acido
Molekula strukturo
Pilka bastona modelo
Alternativa(j) Nomo(j)
  • Vitamino C
  • Heksuronata acido
  • Antiskorbuta vitamino
  • Acidum ascorbinicum
Kemia formulo C6H8O6
PubChem-kodo

5785

ChemSpider kodo

10189562

CAS-numero-kodo
Fizikaj proprecoj
Aspekto blanka aŭ helflava solido
Mola maso 176.13 g mol-1
Smiles OC=1C(OC(=O)C=
1O)[C@@H](O)CO
Denseco
  • 1.65 g/cm3 (likva)
Fandopunkto

190 °C (374 °F; 463 K)
(malkomponiĝas)

Acideco (pKa)
  • 4.10 (unua hidrogeno)
  • 11.6 (dua hidrogeno)
Solvebleco
Mortiga dozo (LD50)
Sekurecaj Indikoj
Sekureco S24/25

La Askorbata acidoVitamino C estas organika kombinaĵo ĉeestanta en naturo kun antioksidaj proprecoj. Ĝi estas blanka solido, sed, en nepuraj humidaj aŭ oksiditaj specimenoj de la atmosferaero ĝi povas aspekti flaveca. Same ĝi estas hidrosolvebla substanco, esenca por la homaj estuloj, antioksida, ofte uzata laŭ la askorbata formo kiu plenumas plurajn funkciojn en la homorganismo.

Ĝi estas vitala por la kresko kaj konservado de la homhistoj. Kvankam ĝi estas facile absorbita de la intestoj, ĝi ne estas enstokebla en la homkorpo, kaj estas ekskreciata per la urino ene de du aŭ kvar horoj post ingestado. Pro tio ke ĝi estas derivita el la glukozo, multaj bestoj, escepte de la homoj, kapablas produkti ilin, sed la homoj necesas ĝin kiel parto de ilia nutrado.

Aliaj vertebruloj, kiuj nekapablas produkti la askorbatan acidon estas la primatoj, kobajoj, teleosteoj, Kiropteroj kaj kelkaj birdoj, kiuj bezonas ĝin kiel dietan mikronutraĵon, iu formo de vitamino. La homa historio estas profunde influita de la Vitamino C - aŭ pli precize, de la ofta kaj ruinegiga manko de ĉi tiu grava nutraĵo.

Historio[redakti | redakti fonton]

La historio de la Vitamino C estas ligita al tiu de la skorbuto, iu patologio asociita al la manko de ĉii tiu komponaĵo en la homa dieto. Ĉi-malsano estis priskribata en la "Papiroj de Eber" cixrkaŭ 1500 a. K. kaj Hipokrato, en 420 a. K., raportis ke la soldataro estis afliktita de tiu malsano. En 400 a. K., Susruto, iu hindia kirurgo, parolis pri la ĉefaj karakterizaĵoj de la skorbuto. Dum la 1-a jarcento a. K., Vergilio priskribis la skorbuton kaj konstatis ties kuracon pere de pomomanĝado. Dum la 1-a jarcento de la kristana erao, Plinio la Maljuna (23-79), rimarkis ke la romiaj soldatoj, kiuj vivis en tiu regiono konata kiel la nuna Germanio, havis malsanon kiu kaŭzis la dentofaladon. En Ĉinio, Ŝang Ŝi, en la jaro 200 same priskribis la skorbuton[1].

Tamen, la unua kaj plej grava esploro pri la malsano okazis en majo 1747 pere de laboro de kirurgo el la brita reĝa mararmeo, James Lind (1716-1794). Li prenis 12 membrojn el la maristaro suferanta pri skorbuto kaj ilin dividis en ses grupoj po du personoj. Al po unu grupo li aldonis, krom la normalan nutroporcion, ian apartan komponaĵon, konsistigante je cidro, sulfata acido, vinagro,spicoj, herboj, marakvo, oranĝoj kaj citronoj. La rezultoj estigitaj permesis al li elmontri ke efektive ĉi tiu lasta aldonaĵo estis sukcesinta preventi la ekaperon de la skorbuto. Lind publikigis la raportojn pri siaj esploroj en 1753. En 1795, la angla mararmeo establis la aldonon de citrona aŭ limea suko en la dieto de la maristaro.

En la 18-a kaj 19-a jarcentoj oni ordinare ekuzis la vorton antiskorbuta por ĉiu nutraĵoj kiuj sukcesis malpermesi la aperon de la skorbuto. Inter ili, krom la citronoj, aranĝoj kaj limeoj, ali estis aldonitaj samkiel acida brasiko, salato de brasiko, malto kaj vegetalaj buljonoj. Laŭraporte, James Cook (1728-1779), en sia fama vojaĝo pri ekspluatado de la Pacifiko, faris uzon de la brasiko.

En 1912, Casimir Funk (1884-1967), sugestis, dank'al al siaj studoj pri malsanoj pro nesufiĉeco da nutraĵoj, la uzon de komponaĵoj al kiuj li nomis vitaminoj. Kvankam li studis nur la beriberon, li kredis ke ankaxu aliaj malsanoj (inter ili la skorbuto) rilatis al la manko da specifa vitamino.

En 1921, iu antiskorbuta komponaĵo estis nomita "Vitamino C" kaj inter 1928 kaj 1933 ĝi estis izolita kaj kristaligita de Joseph Louis Svirbely (1886-1964) kaj Albert Szent-Györgyi (1893-1986), sendepende de Charles Glen King (1896-1988). En 1934, Siro Walter Norman Haworth (1883-1950) kaj Tadeus Reichstein (1897-1996), per sendependa maniero, sukcesis sintezi la vitaminon C.

En 1933, Walter Norman Haworth, kune kun Siro Edmund Hirst (1898-1975), sukcesis determini la kemian strukturon de la Vitamino C. En 1937, la hungaro Albert Szent-Györgyi ricevis la Nobel Premion pri Medicino pro siaj malkovroj rialte al la biologiaj procezoj pri brulado, aparte rilate al Vitamino C kaj al acida katalizo de la fumarata acido. En tiu sama jaro, Walter Norman Haworth ricevis la Nobel Premion pri Kemio pro siaj esploroj pri la hidratoj de karbono kaj la askorbata acido.

En 1955, John J. Burns (1920-2007) malkaŝis ke mamuloj (inklude de la homoj) ne povas estigi sian propran Vitaminon C pro manko de la enzimo L-gulonolaktono oksidazo, respondeca pri la sintezo de la molekulo de askorbata acido.

Literaturo[redakti | redakti fonton]


Askorbata acido en 100 g da plantoj
Kamukamo Camu-camu.JPG 2000 mg Brokolo Broccoli DSC00861.png 90–115 mg Mirtelo Blaabaer.jpg 22 mg
Acerolo Malpighia glabra blossom and fruit.jpg 1300–1700 mg Birdokaptista sorbuso Sorbus aucuparia 01 - Orange.jpg 98 mg Ananaso Ananas.comosus1web.jpg 20 mg
Rozfrukto Rosa canina Sturm08051.jpg 1250 mg Papajo Carica papaya - papaya - var-tropical dwarf papaya - desc-fruit.jpg 60–110 mg Melono Melon.jpg 18 mg
Hipofeo Hippophaë-rhamnoides.JPG 200–800 mg Legoma spinaco Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg 50–90 mg Terpomo Potatoes.jpg 17 mg
Gujavo Psidium guajava fruit2.jpg 300 mg Kivifrukto Kiwi (Actinidia chinensis) 1 Luc Viatour.jpg 80 mg Avokado Avocado fruitnfoliage.jpg 13 mg
Pimento Pimenta dioica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-239.jpg 191 mg Frago Chandler strawberries.jpg 50–80 mg Oksikoko amerika CDC cranberry2.jpg 13 mg
Nigra ribo SvVinbärI0008.JPG 189 mg Citrono Lemon.jpg 53 mg Pomo Apple red delicius cross-cut.jpg 12 mg
Petroselo Petroselinum.jpg 160 mg Oranĝujo OrangeBloss wb.jpg 50 mg Banano Bananavarieties.jpg 10–12 mg
Krispa brasiko Brassica oleracea Boerenkool bloei (1).jpg 105–150 mg Ruĝa brasiko Rode kool.jpg 50 mg Persiko PrunusPersicaFlowers.jpg 10 mg
Burĝonbrasiko Rosenkaal Brussel sprouts.jpg 90–150 mg Blanka brasiko Brassica-oleracea-alba.JPG 45 mg Cepo Onions.jpg 7 mg
Papriko Paprika.fruits.three.j.jpg 100 mg Mango Mango and cross section edit.jpg 39 mg Pirarbo Pears.jpg 5 mg


Askorbata acido en 100 g da bestoriginaj produktoj
Bova hepato
Cow female black white.jpg
40 mg
Bovida hepato
Leber Schaf.jpg
33 mg
Lakto
Glass of milk on tablecloth.jpg
1 mg

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]