Molibdeno
Molibdeno estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Mo kaj la atomnumeron 42. Ĝi estas arĝentblanka malmolega transirmetalo kiu havas unu el la plej altaj fandopunktoj de ĉiuj elementoj.
Molibdenon enhavas kelkaj fermentoj, ekzemple ksantinoksidazo.
Komponaĵoj
[redakti | redakti fonton]
Ecoj
[redakti | redakti fonton]Fizikaj Ecoj
[redakti | redakti fonton]Pura molibdeno estas arĝent-griza metalo kun Mohs-malmoleco de 5.5 kaj norma atompezo de 95.95 g/mol.[1] Ĝia fandopunkto estas 2623 °C (4753 °F), rangante sesa inter naturaj elementoj kaj kvina inter metaloj;[2] nur tantalo, osmio, renio, volframo kaj karbono havas pli altajn fandopunktojn.[3] Molibdeno estas unu el la metaloj kun la plej malalta koeficiento de termika ekspansio inter komercaj metaloj.[4]
Kemiaj Ecoj
[redakti | redakti fonton]Ĉe ĉambra temperaturo, ĝi ne reagas signife kun oksigeno aŭ akvo, sed ĝi estas korodita de halogenoj kaj hidrogena peroksido. La malforta oksidiĝa reakcio de molibdeno komenciĝas je 300 °C (572 °F); super 600 °C, okazas amasa oksidiĝo por formi molibdenan trioksidon. Kiel multaj pli pezaj transiraj metaloj, molibdeno apenaŭ formas katjonojn en akvaj solvaĵoj, kvankam oni scias, ke ĝi formas Mo³⁺-katjonojn sub strikte kontrolitaj kondiĉoj.[5]
Komponaĵoj
[redakti | redakti fonton]El la perspektivo de komerco, la plej gravaj kombinaĵoj estas molibdena disulfido (MoS2) kaj molibdena trioksido (MoO3). La nigra disulfido estas la ĉefa mineralo. Ĝi estas rostita en aero por doni la trioksidon:[6]
2 MoS2 + 7 O2 → 2 MoO3 + 4 SO2
La trioksido, kiu estas volatila je altaj temperaturoj, estas la antaŭulo de preskaŭ ĉiuj aliaj Mo-komponaĵoj same kiel alojoj. Molibdeno havas plurajn oksidiĝajn statojn, la plej stabilaj estante +4 kaj +6 (grasaj en la tabelo maldekstre).
Molibdena(VI)-oksido estas solvebla en forta alkala akvo, formante molibdatojn (MoO42−). Molibdatoj estas pli malfortaj oksidantoj ol kromatoj. Ili emas formi strukture kompleksajn oksianjonojn per kondensiĝo je pli malaltaj pH-valoroj, kiel ekzemple [Mo7O24]6− kaj [Mo8O26]4−. Polimolibdatoj povas enkorpigi aliajn jonojn, formante polioksometalatojn.[7] La malhelblua fosfor-entenanta heteropolimolibdato P[Mo12O40]3− estas uzata por la spektroskopa detekto de fosforo.[8]
Historio
[redakti | redakti fonton]Molibdenito — la ĉefa erco el kiu oni nuntempe ekstraktas molibdenon — antaŭe estis konata kiel natria molibdato. Natria molibdato ofte estis konfuzita kun grafito kaj estis ofte uzata kiel tia. Kiel grafito, molibdenito estis uzata por nigrigi surfacojn aŭ kiel solida lubrikaĵo. Eĉ kiam natria molibdato estis distingebla de grafito, ĝi ankoraŭ estis konfuzita kun la komuna plumba erco, plumba sulfido (PbS, nun nomata galeno); ĝia nomo devenas de la antikva greka vorto μόλυβδος mólybdos, signifanta plumbon.[4] (Oni argumentas, ke la greka vorto mem estis pruntita de la anatolia luvia kaj lidia).[9]
En 1778, la sveda kemiisto Carl Wilhelm Scheele klare deklaris, ke molibdeno (Molybdena) estis nek galeno nek grafito.Scheele ĝuste proponis, ke molibdeno estis erco de tute nova elemento, de kiu ĝi povus esti apartigita.[10] Inspirita de Scheele, en 1781, la sveda sciencisto Jörm uzis karbonredukton por apartigi novan metalon de blanka pulvoro kaj nomis ĝin "molibdeno".[11]
Uzoj
[redakti | redakti fonton]Molibdeno havas tre altan frostopunkton, do ĝi estas produktita kaj vendita kiel griza pulvoro. Multaj molibdenaj produktoj estas formitaj per kunpremado de pulvoro sub ekstreme alta premo.[12]
Plej multe de la molibdeno estas uzata por fari alojojn. Molibdeno estas uzata en ŝtalalojoj por pliigi forton, malmolecon, elektran konduktivecon kaj reziston al korodo kaj eluziĝo.[13] Tiuj "molibdenŝtalo-" alojoj estas uzitaj en motorkomponentoj. Aliaj alojoj estas uzataj en hejtaj elementoj, boriloj kaj segilklingoj.[12]
Molibdena disulfido estas uzata kiel lubrikaĵa aldonaĵo. Aliaj uzoj por molibdeno inkludas petrolindustriajn katalizilojn, cirkvitplatinkojn, pigmentojn kaj elektrodojn.[14][15]
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ Wieser, M. E.; Berglund, M. (2009). "Atompezoj de la elementoj 2007 (IUPAC Teknika Raporto)" (PDF). Pure and Applied Chemistry. 81 (11): 2131–2156. Bibcode:2009PApCh..81.2131W. doi:10.1351/PAC-REP-09-08-03. S2CID 98084907. Arkivita el la originalo (PDF) je 2012-03-11. Prenita 2012-02-13.
- ↑ Kio Estas la Plej Alta Fandopunkto de Metalo? Prenite 2026-01-030.
- ↑ Lide, David R., red. (1994). "Molibdeno". CRC Manlibro de Kemio kaj Fiziko. Volumo 4. Eldonejo Chemical Rubber. p. 18. ISBN 978-0-8493-0474-3.
- 1 2 Emsley, John (2001). Konstrubriketoj de la Naturo. Oksfordo: Oxford University Press. pp. 262–266. ISBN 978-0-19-850341-5.
- ↑ The Metallic Elements. New York: Longman. pp. 112, 133. ISBN 978-0-582-44278-8.
- ↑ Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils (1985). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91–100 ed.). Walter de Gruyter. pp. 1096–1104. ISBN 978-3-11-007511-3.
- ↑ Pope, Michael T.; Müller, Achim (1997). "Polioksometalata Kemio: Malnova Kampo kun Novaj Dimensioj en Pluraj Fakoj". Angewandte Chemie International Edition. 30: 34–48. doi:10.1002/anie.199100341.
- ↑ Nollet, Leo M. L., red. (2000). Manlibro pri akvoanalizo. Novjorko, NY: Marcel Dekker. pp. 280–288. ISBN 978-0-8247-8433-1.
- ↑ Melchert, Craig. "Greka mólybdos kiel pruntvorto el la lidia lingvo" (PDF). Universitato de Norda Karolino en Chapel Hill. Arkivita (PDF) de la originalo je 2013-12-31. Prenita 2011-04-23.
- ↑ "Historio de molibdeno". www.imoa.info. Prenite 2026-01-30.
- ↑ "Kie Molibdeno Estis Malkovrita". www.samaterials.com. Prenite 2026-01-30.
- 1 2 https://www.rsc.org/periodic-table/element/42/molybdenum
- ↑ Por kio oni uzas molibdenon. Prenite 2026-01-30.
- ↑ Periodic Table, https://www.rsc.org/periodic-table/element/42/molybdenum
- ↑ Benefits of Adding Molybdenum Powder to Alloys
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||