Karbono

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo



C

Si

borokarbononitrogeno

[He] 2s2 2p2

12 C
6
↓Perioda tabelo de elementoj↓
Ĝeneralaj informoj
Nomo (latine), simbolo, numero karbono (carbonium), C, 6
CAS-numero 7440-44-0
Loko en perioda tabelo 14-a grupo, 2-a periodo, bloko p
Karakteriza grupo Nemetaloj
Pezono en terkrusto 0,087 %
Nombro de naturaj izotopoj 3
Atomaj ecoj
Relativa atompezo 12,0096-12,0116[1] amu
Kovalenta radiuso 76 pm
Radiuso de van der Waals 170 pm
Elektrona konfiguracio [He] 2s2 2p2
Elektronoj en ĉiu energia ŝelo 2; 4
Oksidiĝa nombro 2, 4
Fizikaj ecoj
Materia stato solida
Kristala strukturo Diamanto: heksagona
Grafito: facocentrita kubo
Denseco D: 3,51 g/cm3
G: 2,26 g/cm3
Malmoleco D: 10
G: 0,5 (Mohs-skalo)
Magneta konduto diamagneta
Degelpunkto 3642 °C (3915 K)
Diversaj
Elektronegativeco 3 (Pauling-skalo)
Izotopoj
Izotopo Naturapero t1/2 radioaktiveco de disfalo Energio de disfalo MeV Produkto de radioaktiva disfalo
10C sinteza 19,255 s ε 3,648 10B
11C sinteza 20,39 min β+, ε 1,982 11B
12C 98,9 % estas stabila kun 6 neŭtronoj
13C 1,1 % estas stabila kun 7 neŭtronoj
14C < 10-9 % 5730 a β- 0,156 14N
15C sinteza 2,449 s β- 9,772 15N
Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP.

Karbono estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo C kaj atomnumero 6.

Karbono estas tre grava elemento por la vivo. La nomo venas de la latina (carbo, carbonis, karbo.) Ĝi troviĝas en ĉiu vivanta estaĵo - animalo aŭ vegetaĵo. La histoj kaj ĉeloj de la homa korpo konsistas el karbonaj kombinaĵoj. Karbona kemio estas la bazo de vivo sur la Tero.

Bazaj faktoj[redakti | redakti fonton]

  • Simbolo: C
  • Atomnumero: 6
  • Atompezo: 12,01115
  • Kemia Serio: nemetalo
  • Bolpunkto: 4827 °C
  • Fandpunkto: 3500 °C
  • Denseco: 2267 kg/m3
  • Elektronegativeco: 2,5
  • Eltrovinto: nekona (prahistorie)

Priskribo[redakti | redakti fonton]

Estas proksimume dek milionoj da malsamaj karbonaj kombinaĵoj en nia planedo. La organika kemio temas pri ili. Petrolo, alkoholo, sukero, ligno, karbo, lignokarbo, kaj koakso donas al ni energion kaj varmon por vivi. Ankaŭ nutraĵo donas al niaj korpoj energion kaj varmon. Pura karbono troviĝas en la naturo nur kiel karbo, grafito kaj diamanto. Jen la statoj de alotropo ekz.: grafito, diamanto, fulereno kaj grafeno.

La plej abunda izotopo de karbono, karbono-12, havas ses protonojn, ses neŭtronojn, kaj ses elektronojn. Ĉi tiu izotopo adoptiĝis en 1961 kiel la atompeza normo. Sub ordinara premo, karbono ne fandiĝas, sed je 3500 °C ŝanĝiĝas rekte en gason.

Karbono povas esti uzata por scii, kiel malnova estas aĵo. Estas du stabilaj izotopoj de karbono: 12C kaj 13C. Krome, ekzistas radioaktiva izotopo 14C. En la naturo, estas miksaĵo de la izotopoj, do kiam planto kreskas kaj enprenas karbonon ĝi prenas la miksaĵon de la CO2 en la atmosfero. Sed poste kiam la planto mortas, ĝi ne plu enprenas karbonon, kaj la izotopo 14 komencas malpliiĝi, ĉar ĝi estas radioaktiva. Kaj do post iom da tempo malpliiĝas la kompara kvanto de izotopo 14 kontraste al izotopo 12. Do, mezurante la du izotopojn, oni povas kalkuli, antaŭ kiom da tempo mortis la planto. Tio utilas ekzemple, kiam temas pri objekto farita el ligno.

En aktivado de vulkanoj ĝi aperas en formo de gasoj, nome CO2, CO, HCN kaj CH4. En sedimentoj ĝi troviĝas tre ofte kiel karbonatoj. La geokemia studo de la karbono alportas onin al organika geokemio, branĉo de la geokemio.


Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]


  1.  (angle): Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report) (PDF), p. 8