Antimono

As; ↑ ; Sb ; ↓; Bi	Sn ← antimono → Te
121	Sb
	51
	↓Perioda tabelo de elementoj↓
ĥemia elemento • Kalkofila elemento
metaloido • elemento de periodo 5
Ĝeneralaj informoj
Nomo (latine), simbolo, numero	antimono (stibium), Sb, 51
CAS-numero	7440-36-0
Loko en perioda tabelo	15-a grupo, 5-a periodo, bloko p
Karakteriza grupo	Metaloidoj
abundeco en terkrusto	0,00002 %
Nombro de naturaj izotopoj	2
Aspekto	argenta-griza solido
Atomaj ecoj
Relativa atompezo	121.760 amu
Atomradiuso	140 pm
Kovalenta radiuso	139 pm
Radiuso de van der Waals	206 pm
Elektrona konfiguracio	Kr 4d10 5s2 5p3
Elektronoj en ĉiu energia ŝelo	2; 8; 18; 18; 5
Oksidiĝa nombro	−3, 0, +3, +5
Fizikaj ecoj
Materia stato	solida
Denseco	6,697 g/cm3
Malmoleco	3,0 (Mohs-skalo)
Magneta konduto	diamagneta
Degelpunkto	630,63 °C (903,78 K)
Bolpunkto	1587 °C (1860,15 K)
Molvolumeno	18,19 · 10−6 m3/mol
Specifa varmokapacito	207 J/(kg·K) J/(kg · K)
Elektra konduktivo	2,5 · 106 S/m
Termika konduktivo	24,4 W/(m·K) W/(m · K)
Diversaj
Elektronegativeco	2.05 (Pauling-skalo)
Joniga energio	834 kJ/mol kJ/mol
Izotopoj
Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP.

Antimono estas metala elemento en la perioda tabelo.

Simbolo: Sb
Atomnumero: 51
Atompezo: 121,760
Kemia Serio: metaloido
Bolpunkto: 630.63 ^oC
Fandpunkto: 1587^oC
Denseco: 6697 kg/m³
Malkovrinto: Konata de antikvaj tempoj

Brila griza metalo aŭ metaloido, Antimono troviĝas en la naturo ĉefe kiel la sulfida mineralo stibnito (Sb2S3). Antimonaj kombinaĵoj estas konataj ekde antikvaj tempoj kaj estis pulvorigitaj por uzo kiel medicino kaj kosmetikaĵoj, ofte konataj per la araba nomo kohl.

Ĉinio estas la plej granda produktanto de antimono kaj ĝiaj kombinaĵoj^[1], kun plejparto de la produktado devenanta de la minejo Xikuangshan en Hunano. La industriaj metodoj por rafini antimonon el stibnito estas rostado sekvata de redukto per karbono, aŭ rekta redukto de stibnito per fero.

La plej oftaj aplikoj por metala antimono estas en alojoj kun plumbo kaj stano, kiuj plibonigis ecojn por lutaĵoj, kugloj kaj ebenaj lagroj. Ĝi plibonigas la rigidecon de plumb-alojaj platoj en plumb-acidaj baterioj. Antimona trioksido estas elstara aldonaĵo por halogen-entenantaj flammalrapidigiloj. Antimono estas uzata kiel dopanto en duonkonduktaĵaj aparatoj.^[2]

Karakterizaĵo

Antimono estas pli elektronegativa ol stano aŭ bismuto, kaj malpli elektronegativa ol teluro aŭ arseno. Kiel metaloido, ĝi havas Mohs-skalan malmolecon de 3.

Antimono estas arĝenta, brila griza solido, kiu estas stabila en aero je ĉambra temperaturo.^[3] Se varmigita, ĝi reagas kun oksigeno por produkti antimonan trioksidon, Sb2O3. Antimono estas atakata de oksidigaj acidoj.

Flava alotropo de antimono, supozeble analoga al flava arseno, formiĝas per oksidiĝo de stibino (SbH3) kun aero aŭ oksigeno je −90 °C.^[4]^[5] Je ĉirkaŭaj temperaturoj kaj en ĉirkaŭa lumo, ĝi transformiĝas en la pli stabilan nigran alotropon. Malofta eksplodema formo de antimono povas esti formita per la elektrolizo de antimontriklorido, sed ĝi ĉiam enhavas konsiderindan kloron kaj ne estas vere antimona alotropo. Kiam gratita per akra ilo, okazas eksoterma reakcio kaj blankaj vaporoj eliĝas kiam metala antimono formiĝas; kiam frotita per pistilo en pistujo, okazas forta detonacio.

Historio

La origino de la nomo de antimono estas la araba vorto إثمد [ithmud]. Jam la araba nomo estis donita kiam la alĥemio venis de Arabio, ĉirkaŭ la 11-a jarcento. La alĥemia simbolo estas . La proponata sinonimo^[6] de antimono estas stibio (de la latina "stibium").

Aplikoj

Flamo-malfruigiloj

Antimono estas ĉefe uzata kiel fajro-malfruigilo en la formo de antimona trioksido^[7], kaj kutime estas uzata en kombinaĵo kun halogenitaj fajro-malfruigiloj, krom halogenitaj polimeroj. La fajro-malfruiga efiko de antimona trioksido estas atingita per formado de halogenitaj antimonaj kombinaĵoj^[8]. Ĉi tiuj kombinaĵoj reagas kun hidrogenaj atomoj, kaj eble ankaŭ kun oksigenatomoj kaj hidroksilaj radikaluloj, tiel inhibiciante bruladon^[9]. Aplikoj de ĉi tiuj fajro-malfruigiloj inkluzivas infanajn vestaĵojn, ludilojn, aviadilojn kaj aŭtoseĝkovrilojn. Ili ankaŭ estas aldonitaj al poliesteraj rezinoj en vitrofibraj kompozitoj por la fabrikado de produktoj kiel ekzemple malpezaj aviadilmotorkovriloj.

Alojoj

Antimono formas multflankan alojon kun plumbo, kiu povas plibonigi la malmolecon kaj mekanikan forton de plumbo. Antimono estas uzata en kontraŭfrikciaj alojoj, kugloj kaj plumbaj kugloj, kablingoj, tipmetalo (ekz., por tiparmaŝinoj^[10]), lutaĵo (kelkaj "senplumbaj" lutaĵoj enhavas 5% antimonon)^[11], stano, kaj malalt-stanaj harditaj alojoj por fabrikado de orgenfajfiloj.

Aliaj Uzoj

Antimono povas esti uzata kiel stabiligilo kaj katalizilo en la produktado de polietilena tereftalato.^[2] Alia uzo estas kiel klariga agento por forigi etajn aervezikojn el vitro, ĉefe por televidekranoj.^[12] Tria uzo estas kiel pigmento.^[2] Kiam uzata kun certaj specoj de ceramikaĵoj kaj emajloj, antimono ankaŭ helpas konservi kolorstabilecon kaj surfacan glatecon.

Komponaĵoj

Mineraloj

Stibnito

Referencoj

↑ La Nemalhavebla Rolo de Raraj Metaloj en la Antaŭenigo de Modernaj Materialoj kaj Teknologioj. samaterials.com. Prenite la 19an de decembro 2025.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 Klochko, Kateryna (2021). "Jarlibro pri Mineraloj de 2017: Antimono" (PDF). Geologia Enketo de Usono.
↑ Ashcheulov, A. A.; Manyk, O. N.; Manyk, T. O.; Marenkin, S. F.; Bilynskiy-Slotylo, V. R. (2013). "Kelkaj Aspektoj de la Kemia Ligado en Antimono". Neorganikaj Materialoj. 49 (8): 766–769. doi:10.1134/s0020168513070017
↑ Krebs, H.; Schultze-Gebhardt, F.; Thees, R. (1955). "Sur la strukturo kaj trajtoj de duonmetaloj. IX: La alotropio de antimono". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie (en la germana). 282 (1–6): 177–195. Bibkodo:1955ZAACh.282..177K. doi:10.1002/zaac.19552820121.
↑ Stock, Alfred; Guttmann, Oskar (1904). "Pri hidrogena antimono kaj flava antimono". Raportoj de la Germana Kemia Societo. 37: 885–900. doi:10.1002/cber.190403701148.
↑ Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto
↑ Antimono: Elementaj Ecoj kaj Uzoj. Prenite la 19an de decembro 2025.
↑ Weil, Edward D.; Levchik, Sergei V. (4 junio 2009). "Antimontrioksido kaj rilataj kombinaĵoj". Kontraŭflamaĵoj por plastoj kaj tekstiloj: Praktikaj aplikoj. Hanser. ISBN 978-3-446-41652-9.
↑ Hastie, John W. (1973). "Masspektrometriaj studoj pri flaminhibicio: Analizo de antimonaj trihalogenidoj en flamoj". Combustion and Flame. 21 (1): 49. Bibcode:1973CoFl...21...49H. doi:10.1016/0010-2180(73)90006-0.
↑ Holmyard, E. J. (2008). Neorganika Kemio - Lernolibro por Kolegioj kaj Lernejoj. Read Books. pp. 399–400. ISBN 978-1-4437-2253-7.
↑ Ipser, H.; Flandorfer, H.; Luef, Ch.; Schmetterer, C.; Saeed, U. (2007). "Termodinamiko kaj fazodiagramoj de senplumbaj lutaĵmaterialoj". Journal of Materials Science: Materials in Electronics. 18 (1–3): 3–17. doi:10.1007/s10854-006-9009-3.
↑ De Jong, Bernard H. W. S.; Beerkens, Ruud G. C.; Van Nijnatten, Peter A. (2000). "Vitro". Enciklopedio de Industria Kemio de Ullmann. doi:10.1002/14356007.a12_365. ISBN 978-3-527-30673-2.

Vidu ankaŭ

Eksteraj ligiloj

Antimono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kategorio Antimono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Antimono en ReVo

Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas ĝermo pri kemio.

Helpu al Vikipedio plilongigi ĝin. Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi (menciante la fonton).

Vi povas plibonigi la jenon:

Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.
Aldonu taŭgan informkeston al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado.

Bibliotekoj

[1] La Nemalhavebla Rolo de Raraj Metaloj en la Antaŭenigo de Modernaj Materialoj kaj Teknologioj. samaterials.com. Prenite la 19an de decembro 2025.

[:0-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 Klochko, Kateryna (2021). "Jarlibro pri Mineraloj de 2017: Antimono" (PDF). Geologia Enketo de Usono.

[3] Ashcheulov, A. A.; Manyk, O. N.; Manyk, T. O.; Marenkin, S. F.; Bilynskiy-Slotylo, V. R. (2013). "Kelkaj Aspektoj de la Kemia Ligado en Antimono". Neorganikaj Materialoj. 49 (8): 766–769. doi:10.1134/s0020168513070017

[4] Krebs, H.; Schultze-Gebhardt, F.; Thees, R. (1955). "Sur la strukturo kaj trajtoj de duonmetaloj. IX: La alotropio de antimono". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie (en la germana). 282 (1–6): 177–195. Bibkodo:1955ZAACh.282..177K. doi:10.1002/zaac.19552820121.

[5] Stock, Alfred; Guttmann, Oskar (1904). "Pri hidrogena antimono kaj flava antimono". Raportoj de la Germana Kemia Societo. 37: 885–900. doi:10.1002/cber.190403701148.

[6] Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto

[7] Antimono: Elementaj Ecoj kaj Uzoj. Prenite la 19an de decembro 2025.

[8] Weil, Edward D.; Levchik, Sergei V. (4 junio 2009). "Antimontrioksido kaj rilataj kombinaĵoj". Kontraŭflamaĵoj por plastoj kaj tekstiloj: Praktikaj aplikoj. Hanser. ISBN 978-3-446-41652-9.

[9] Hastie, John W. (1973). "Masspektrometriaj studoj pri flaminhibicio: Analizo de antimonaj trihalogenidoj en flamoj". Combustion and Flame. 21 (1): 49. Bibcode:1973CoFl...21...49H. doi:10.1016/0010-2180(73)90006-0.

[10] Holmyard, E. J. (2008). Neorganika Kemio - Lernolibro por Kolegioj kaj Lernejoj. Read Books. pp. 399–400. ISBN 978-1-4437-2253-7.

[11] Ipser, H.; Flandorfer, H.; Luef, Ch.; Schmetterer, C.; Saeed, U. (2007). "Termodinamiko kaj fazodiagramoj de senplumbaj lutaĵmaterialoj". Journal of Materials Science: Materials in Electronics. 18 (1–3): 3–17. doi:10.1007/s10854-006-9009-3.

[12] De Jong, Bernard H. W. S.; Beerkens, Ruud G. C.; Van Nijnatten, Peter A. (2000). "Vitro". Enciklopedio de Industria Kemio de Ullmann. doi:10.1002/14356007.a12_365. ISBN 978-3-527-30673-2.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]