Rutenio

Fe; ↑ ; Ru ; ↓; Rh	Tc ← rutenio → Rh
102	Ru
	44
	↓Perioda tabelo de elementoj↓
ĥemia elemento
transirmetalo • platena grupo
Ĝeneralaj informoj
Nomo (latine), simbolo, numero	rutenio (ruthenium), Ru, 44
CAS-numero	7440-18-8
Loko en perioda tabelo	8-a grupo, 5-a periodo, bloko d
Karakteriza grupo	Transiraj metaloj
abundeco en terkrusto	0,0000001 %
Nombro de naturaj izotopoj	7
Aspekto	metala arĝenta solido
Atomaj ecoj
Relativa atompezo	101.07 amu
Atomradiuso	130 pm
Kovalenta radiuso	146 pm
Radiuso de van der Waals	200 pm
Elektrona konfiguracio	Kr 4d7 5s1
Elektronoj en ĉiu energia ŝelo	2; 8; 18; 15; 1
Oksidiĝa nombro	−2, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8
Fizikaj ecoj
Materia stato	solida
Kristala strukturo	heksagona
Denseco	12,37 g/cm3
Malmoleco	6,5 (Mohs-skalo)
Magneta konduto	paramagneta
Degelpunkto	2334 °C (2607,15 K)
Bolpunkto	4150 °C (4423,15 K)
Molvolumeno	8,17 · 10−6 m3/mol
Specifa varmokapacito	238 J/(kg · K)
Elektra konduktivo	13,7 · 106 S/m
Elektra rezistivo	71 · 10−9 Ω · m
Termika konduktivo	117 W/(m · K)
Diversaj
Elektronegativeco	2.2 (Pauling-skalo)
Joniga energio	710,2 kJ/mol
Izotopoj
Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP.

Rutenio estas kemia elemento en la perioda tabelo tiu havas la simbolon Ru kaj la atomnumeron 44. Ĝi estas malmola blanka malofta transirmetalo utila en alojoj senrustemaj kaj malmolaj.

Plej multe da rutenio estas uzata por fabriki eluziĝ-rezistajn elektrajn kontaktojn kaj dikfilmajn rezistilojn. Malpli oftaj uzoj inkluzivas la fabrikadon de platenaj alojoj kaj ĝian rolon kiel kemia katalizilo.^[1] Pli lastatempa apliko de rutenio estas kiel kovranta tavolo en ekstremaj ultraviolaj (EUV) fotomaskoj uzataj en duonkonduktaĵa litografio.

Fizikaj kaj Kemiaj Ecoj

Rutenio estas arĝentblanka metalo kun denseco de 12.45 g/cm3, fandopunkto de 2334 °C^[2], kaj bolpunkto de 4150 °C. Rutenio estas fragila kaj malmola, malfacile maŝinebla, kaj tre rezistema al eluziĝo. Rutenio estas tre malmola metalo kun kvar kristalaj formoj.

Rutenio ne perdas sian brilon je ĉambra temperaturo kaj premo; ĝi oksidiĝas kiam varmigita ĝis 800 °C (1070 K). Rutenio dissolviĝas en fandita alkalo por formi rutenaton (RuO₂). Ĝi ne estas korodata de acidoj (eĉ akvo regia), sed ĝi estas korodata de natria hipoklorito je ĉambra temperaturo kaj de halogenoj je altaj temperaturoj. Rutenio estas plej facile korodata de oksidigaj agentoj. Malgrandaj kvantoj de rutenio povas pliigi la malmolecon de plateno kaj paladio. Aldoni malgrandajn kvantojn de rutenio povas signife plibonigi la korodreziston de titanio.

Aplikoj

Multaj novaj aplikoj por rutenio aperas. Inter la plej elstaraj estas en la elektronika industrio, por fabrikado de ico-rezistiloj kaj elektraj kontaktoj.^[3] Rutenia oksido estas uzata en la kemia industrio por kovri la anodojn de elektrokemiaj ĉeloj por produkti kloron. Rutenio ankaŭ servas kiel katalizilo en la produktado de amoniako kaj acetata acido. Ruteniaj kombinaĵoj povas esti uzataj en sunĉeloj por konverti lumenergion en elektran energion.^[4]

Rutenio estas unu el la plej efikaj hardantoj por plateno kaj paladio, kaj ofte estas alojita kun ĉi tiuj du metaloj por fabriki eluziĝ-rezistajn elektrajn kontaktojn. Ĝi ankaŭ estas ofte alojita kun plateno en certaj juveloj.^[4]