Venecio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Venecio
itale: Venezia, venecie: Venesia, venecie: Venexia
urbo
Venezia veduta aerea.jpg
Vido al Venecio
Oficiala nomo: Venezia
Ŝtato Flago de Italio  Italio
Duoninsulo Apenino
Regiono Veneto
Provinco Provinco de Venecio
Historiaj regionoj Venecia respubliko, Itala reĝlando
Akvovojo Granda Kanalo de Venecio
Konata loko Baziliko de sankta Marko
Laguno Laguno de Venecio
Situo Venecio
 - alteco m s. m.
 - koordinatoj 45°26′15″N 12°20′09″E  /  45.4375°N, 12.33583°O / 45.4375; 12.33583 (Venecio)
Areo 414,57 km² (41 457 ha)
Loĝantaro 270 660 (30.04.2009)
Denseco 652,87 loĝ./km²
Fondo 5-a jarcento
Horzono MET (UTC+1)
 - somera tempo MET (UTC+2)
Poŝtkodo 30100
Telefona antaŭkodo 041
ISTAT 027042
Loko de Monda heredaĵo de UNESCO
Nomo Venecio kaj ties lagunoj
Tipo de heredaĵo kultura heredaĵo
Jaro 1987 (#11)
Numero 394
Regiono Eŭropo
Kriterioj i, ii, iii, iv, v, vi
Patrono Sankta Marko la evangeliisto
Festa tago 25-a de aprilo
Situo de Venecio enkadre de Italio
ButtonRed.svg
Situo de Venecio enkadre de Italio
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Venezia
Retpaĝo: www.comune.venezia.it

Venecio (itale Venezia [venecja]) estas la ĉefurbo de la itala regiono Venetio (itale Veneto [veneto]). Ĝi enhavas 309.000 loĝantojn (laŭ la UNO en 2000).

Historio[redakti | redakti fonton]

En la 5-a kaj 6-a jarcentoj, en la epoko de la barbaraj invadadoj, la enloĝantoj de la romia urbo Aquileia fuĝis al la enmarĉa vilaĝeto Rialto ['rjalto]. Kvankam la nova komunumo estis laŭnome parto de la Bizanca imperio, la venecianoj estis fakte sendependaj jam en la 9-a jarcento.

Sub la regado de la doĝoj la Venecia respubliko etendiĝis ĝis la riĉa Oriento (orienta marbordo de la Adriatiko, Peloponezo, Cipro, kvartaloj en Konstantinopolo kaj en la Latinaj Ŝtatoj de Sirio kaj Palestino. Famaj doĝoj estis Nicolò Marcello, Francesco Foscari, Pasquale Malipiero, Sebastiano Venier, Andrea Vendramino, Francesco Morosini kaj aliaj. Vidu artikolon Listo da doĝoj el Venecio.

Kontinenten la Respubliko atingis la limojn de la Ŝtato de Milano, de la Papaj Ŝtatoj kaj de la Aŭstra imperio.

En 1797 la Serenissima (Tre Serena Respubliko) perdis sian sendependecon pere de Aŭstrio.

En 1923 en la paskaj tagoj okazis la Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo en Venecio.

Geografio[redakti | redakti fonton]

La koro de Venecio estas la 3800-metrojn-longa Canal Grande (Granda Kanalo), kiu trafluas la tutan urbon S-forme.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

De la Kanalo admireblas vico da belegaj palacoj (Palazzo Vendramin-Calergi, Palazzo Contarini-Pisani, la Ca' d'Oro [Ora Domo], Ca' da Mosto, Palazzo Grassi, Palazzo Corner, kaj tiel plu) kaj pontoj (kiel la Ponte di Rialto).

La Placo de Sankta Marko estas aŭtentika majstraĵo de la eŭropa arkitekturo. Oni ĝin nomas la loĝoĉambro de la venecianoj. La bizanca Baziliko de sankta Marko gastigas la mortrestaĵon de la patrono. Apude estas la Venecia Horloĝturo unuflanke kaj la Granda Kanalo aliflanke.

Ĉe la dekstra flanko de la baziliko staras la Palazzo Ducale [pa'latco du'ka:le] (Doĝa Palaco aŭ Doĝo-palaco).

Inter la aliaj preĝejoj troviĝas la Salute (Savo [de la pesto]), San Giorgio [saη 'ĝorĝo] (en la insuleto San Giorgio), i Frari (la Monaĥoj), Sankta Maria Glorplena de la Fratoj, Sanktaj Johano kaj Paŭlo.
Inter la multaj muzeoj troviĝas Guggenheim kaj Correr.

Allogas ankaŭ kelkaj aparte situantaj insuletoj, kiel ekzemple Murano. Sur aparta insuleto estas la tombejo San Michele.

Famuloj[redakti | redakti fonton]

Venecio en Esperanto[redakti | redakti fonton]

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo kaj la venonta ĉiĉerono estas Maria Sklodovska, kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo. Jen kiel ŝi prezentas Venecion kun kvin grandaj vidindaĵoj el kiuj aludoj al Baziliko de Sankta Marko, la Horloĝturo, la Ĉefa Placo, la Granda Kanalo kaj la Ponto Rialto:

Citaĵo
 
Ambaŭ alvenas fluge al Venecio milonda,
kie senĉesa miro povas defali neniam.
-Jen tie Baziliko de Sankta Marko frisora,
la Horloĝturo, Ĉefa Placo ĉe l'Granda Kanalo,
kiu surborde plenas per domoj arke vidlogaj
kaj jen kun galerioj marmora Ponto Rialto.[1] 

Esperanto en Venecio[redakti | redakti fonton]

En 1923 estis en Venecio la Unua Internacia Konferenco por Helplingvo en Komerco kaj Turismo, kies aranĝon helpis Itala Esperanto-Federacio. Dum la sama jaro, la loka Esperanta grupo "L.L.Zamenhof" eldonis libron Gvidlibro tra Venecio.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Venecio - La granda kanalo

Bildaro[redakti | redakti fonton]

La granda kanalo en Venecio
Magnify-clip.png
La granda kanalo en Venecio

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Abel Montagut, Poemo de Utnoa. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.