Gitaro
| GITARO | |
|---|---|
 |
|
| Klasifiko | |
|
korda instrumento, pinĉa |
|
| Ton-amplekso | |
| Parencaj instrumentoj | |
Gitaro estas korda muzika instrumento, kiu kutime havas ses kordojn kaj fretojn en ĝia prentabulo, ludate per la fingroj aŭ plektro. La sonon produktas vibrantaj kordoj. Gitaro estas akorda instrumento - ebligas kaj unuvoĉan kaj plurvoĉan ludadon.
Enhavo |
Historio [redakti]
Evoluo de ĉiuj kordaj muzik-instrumentoj estas tre komplika. Unuopaj aperantaj instrumentoj influadis unu la alian kaj laŭtempe evoluis multo da variantoj. Estas historie pruvita ke pinĉaj instrumentoj estas pli malnovaj ol instrumentoj arĉaj kaj same estis pli uzataj. Dum evoluo ofte instrumento ŝanĝiĝis el pinĉa al arĉa (kaj reen). Instrumentoj ŝanĝadis konstrukcie - ŝanĝadis formoj de korpoj, nombro da kordoj, agordado, ktp. Por amplifiki sonon plej bone pruvis siajn kapablojn maldiksepta ligna rezonanca kesto. Laŭtempe en iuj instrumentoj ekaperas kolo, kordoj firmiĝas per ponto kaj agordiĝas per agordigaj najloj.
Fine de 18-a jarcento evoluo de gitaro stabiligis je preskaŭ nuntempa formo. Korpo akiris cirklan rezonancan aperturon kaj kolo fretojn. Gitaro jam havis sian nuntempan agordadon kaj nombron de kordoj (ses). Poste oni komencis por agordado uzadi ŝraŭban mekanismon. Komence de 19-a jarcento kreskis intereso pri gitaro kaj do gitaro estiĝis populara hejma muzik-instrumento - kiel kroma instrumento al kantado. En dua duono de 19-a jarcento estis gitaro parte anstataŭita per piano sed en 20-a jarcento komencis nova kresko de intereso pri gitaro daŭranta ĝishodiaŭ.
Specoj de gitaroj [redakti]
Akustika gitaro [redakti]
Ĉefartikolo: Akustika gitaro
- hispana gitaro - karaktera per cirkla son-aperturo kaj nilonaj kordoj. Uzata estas precipe en klasika kaj hispana muzikoj. Foje oni uzadas ankaŭ metalajn kordojn, sed gitaro plejmulte ne estas konstruita por tia ŝarĝo kaj ne nepre eltenos la trenon.
- ĵaza gitaro - nomata ankaŭ Gibsona gitaro, laŭ origina produktisto. Ĝi diferenciĝas per volba supra tabulo kaj formoj de son-aperturoj kiuj estas du, formoj similas al aperturoj de violono. Ĵaza gitaro havas pli fortan kaj pli akran sonon ol hispana kaj estas uzata precipe en ĵaza muziko.
- havaja gitaro
Ofte, kiam oni parolas pri akustika gitaro, oni volas paroli nur pri la akustika kun metalaj kordoj, kaj la nilonkordaj gitaroj nomiĝas klasika gitaro, hispana gitaro aŭ flamenka gitaro
Elektroakustika gitaro [redakti]
Elektroakustika gitaro devenas de gitaro akustika sed krome havas receptoron. Mekanik-elektra konvertilo de receptoro kutime estas piezoelektra kaj konvertas ŝanĝojn de mekanika premo al elektra signalo, simile al mikrofono. Tio ebligas amplifiki sonon de gitaro sed sono konservas sonkoloron de klasika gitaro. Pro akiri eĉ pli fidelan sonon foje estas al piezoelektra receptoro aldonita ankaŭ eta mikrofono kiu estas ene de korpo. En gitaro kutime enkonstruas antaŭamplifikilo kun ekvazililo.
Elektra gitaro [redakti]
Ĉefartikolo: Elektra gitaro
Komence de 20-a jarcento oni komencis uzadi gitaron ankaŭ en grandaj orkestroj kie montriĝis problemo pri tro malforta sono. Oni provis multajn manierojn por amplifiki kaj konstrukciojn de receptoroj. Plej bone pruvis siajn kapablojn elektromagneta receptoro. Nuntempe ĝi konsistas de etaj induktiloj troviĝantaj sub kordoj en kiu dum movado de kordoj induktas eta elektra tensio. Tiu tensio estas poste amplifikata per amlifikilo. Haspelo povas esti kuna por ĉiuj kordoj aŭ ĉiu kordo povas havi propran.
Elektromagneta receptoro ne registras osciladon de tablo sed vibradon de kordoj do elektraj gitaroj ne bezonas korpon. Pro tio ŝanĝiĝis kontrukcio - korpo konstruiĝas de masiva tablo de ligno, plastaj materialoj, aliaj materialoj aŭ povas tute manki. Laŭtempe evoluis pliaj tipaj signoj. Agordigaj najloj estas foje en unu vico. Plia aparato povas esti levilo kiu ebligas dum ludo movigi ponton kaj do ŝanĝi sonalton. Foje estas en gitaro enkonstruita antaŭamplfikilo aŭ ekvazililo.
Elektra gitaro havas sur korpo ĵakingon 1/4", per kiu gitaro konektiĝas al amplifikilo. Uzado de amplifikilo donas al gitaro karakteran sonon kiu apartenas al iuj ĝenroj de moderna muziko - roko, metalo, ktp. Signalo de gitaro ofte elektronike redaktiĝas per efektoj.
Basgitaro [redakti]
Ĉefartikolo: Basgitaro
Basgitaro unuavide tre similas al gitaro sed fakte temas pri tute alia instrumento. Laŭ tona amlpekso ĝi estas analogio al elektre amplifikita kontrabaso kun kiu havas egalan kordaron. Pro efektivigo de prentabulo kaj tenado dum ludado basgitaro apartenas al gitaroj. Akustikaj basgitaroj fakte ekzistas sed efektive estas uzataj malofte.
Basgitaro kutime havas 4 kordojn sed lastatempe ankaŭ 5 aŭ pli multajn kordojn. Basgitaro kutime ludas unusonan parton (ĉe iuj ĝenroj ankaŭ akordojn) kaj estas dediĉita por krei ritmo-melodian linion.
Basgitaristo kutime ne ludas per plektro sed per fingroj (dekstra mano), ankaŭ fingrometado de maldekstra mano povas diferenciĝi de gitara fingrometado. Tio estas kaŭzita pro pli longaj tondaŭro kaj distanco inter fretoj (ol je gitaro). Sed teknike pli spertaj basgitaristoj uzadas klasikan gitaran fingometadon, ekzemple kune kun plimultkordaj basgitaroj. Iuj spertaj ludistoj uzadas senfretajn basgitarojn, ili havas multe pli da eblojn, globan kaj fajnan sonon, tre similan al kontrabaso.
Unuaj basgitaroj ekaperis en 50-a jaroj de 20-a jarcento kaj anstataŭigis klasikajn kontrabasojn. Ilia ekesto kaj evoluo forte ligas kun disvastiĝo de rokenrola kaj roka muziko.
Partoj [redakti]
- kapo
- -
- agordigaj najloj
- fretoj
- -
- -
- kolo
- -
- korpo
- receptoroj
- elektronikaĵoj
- ponto
- -
- -
- supra tabulo
- -
- son-aperturo
- kordoj
- -
- prentabulo
Ĉiuj gitaroj havas ĝenerale la saman konstrukcion. Sed diversaj specoj de gitaroj havas iajn diferencaĵoj. Ekzemple gitaroj kiuj elektre amplifikas sonon bezonas ĵakingon kaj receptorojn, male al tutakustikaj gitaroj. Simile, akustikaj gitaroj bezonas son-aperturon, kiun ne bezonas elektraj gitaroj. Miksaĵo de tiuj du specoj, elektroakustika gitaro, sed havas ĉiujn ĉi-partoj.
Preskaŭ ĉiuj gitaroj havas ses kordojn, sed ekzistas aliaj, precipe dekdu-kordaj. Tiam estas kordoj grupitaj per paroj, kaj la du kordoj de la paro sonas la saman noton.
Agordo [redakti]
La gitaro estas transpona muzikinstrumento; ĝia sono estas unu oktavo pli malalta ol indikita. Multaj malsamaj agordsistemoj ekzistas. En la plej ofta, 'EADGBE,' la kordoj agordiĝas de malalta E ĝis alta E tra du-oktava gamo. En ĉi tiu aranĝo, preskaŭ ĉiu duopo de najbaraj kordoj ludas la saman noton kiam oni ludas la pli malaltan kordon tenante la kvinan freton kaj le pli altan kordon tenante neniun freton. La sola escepto estas la dua kaj tria kordoj; tiukaze, la notoj estas samaj se oni tenas la kvaran freton de la tria kordo kaj ludas la dua kordo senfrete.
Vidu ankaŭ [redakti]
