Franca revolucio de 1789

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Historio de Francio
Libereco gvidanta la popolon, fare de Eugène Delacroix.

Antikva epoko

Mezepoko

Moderna epoko

19-a / 20-a jarcentoj

Vidu ankaŭ :

Kronologio de Francio

La Franca revolucio de 1789 estas periodo de politikaj kaj sociaj transformoj komencita de la alvoko al la "Ĝeneralaj Statoj" en 1789, kaj finita de la Puĉo de la 18-a de brumero (9-a kaj 10-a de novembro 1799) fare de Napoléon Bonaparte. Unuafoje en Eŭropo estis signife faligita monarkio kun ties feŭdaj privilegioj por la nobelaro kaj la katolika klerikaro. Aperis novaj regnoj (konstitucia monarkio kaj poste respubliko) kiuj proklamis principojn inspiritajn de Klerismo, t.e. egalecon de ĉiuj civitanoj rilate al la leĝaro, la fundamentajn liberojn, kaj la suverenecon de la popolo, kiu kapablas regi sin per siaj elektitaj reprezentantoj. Tio ŝanĝis ne nur la historion de Francio sed de tuta Eŭropo.

Tiujn ŝanĝojn akompanis perfortaj tumultoj, kiel ekzekutoj kaj repremoj dum la Teroro, kaj militoj implikantaj ĉiujn ceterajn grandajn regnojn en Eŭropo. Notindaj eventoj de tiu periodo estas la Napoleonaj Militoj, la restarigo de monarkio, kaj du pliaj revolucioj kiuj formis modernan Francion.

La universaleco de la ideoj de la franca revolucio estis preskaŭ tuj agnoskita de ĝiaj samtempuloj, oponantoj kaj subtenantoj. Ĝian influon draste plivastigis la militoj de la franca revolucio kaj de la 1-a franca imperio, kiuj trafis grandan parton de okcidenta Eŭropo, kun kreado de "frataj respublikoj" kaj la transformo de la landlimoj kaj Europaj ŝtatoj.

Ĝi tuj kreis longdaŭran fendon inter subtenantoj de la revoluciaj ideoj kaj defendantoj de la malnova regno, kiel inter kontraŭekleziistoj kaj katolika eklezio. Ĝi formis la ĉefajn politikajn konceptojn kiuj validis ĝis hodiaŭ. Fontas el tiu periodo la vortostoko kaj la idearoj de la aktualaj liberalaj, radikalaj, aŭ demokratiaj partioj (kiel, notinde, la distingo inter dekstro kaj maldekstro), la leĝlibroj de granda parto de la mondo, kaj la konceptoj de liberalismo kaj naciismo. Ĝi daŭre restas debatobjekto, kaj grava referenco, ĉu pozitiva aŭ ĉu malpozitiva.

Kaŭzoj kaj antaŭsignoj de la revolucio[redakti | redakti fonton]

Inter ĉiuj faktoroj kiuj preparis la revolucion, oni povas distingi ekonomiajn, socialajn kaj ideologiajn.

Antaŭ 1789, Francio estis absoluta monarkio, kies reĝo tenas povon pro dieca rajto. La reĝo pravigis sian povon danke al dio, kiel montrite de la sanktiga ceremonio de Reims, kiu signis la komencon de ties regado. La monarkian tradicion formis la respekto de la kutimoj (moroj) kaj de la privilegioj ceditaj al kelkaj unuopoj, urboj kaj provincoj. La socio estis dividita je tri statoj: du grupigis la privilegiulojn (nobelaro kaj klerikaro), kaj sube estis la Tria Stato, kiu grupigis ĉiujn aliajn unuopojn.

Jam de la dua duono de la 18-a jarcento, oni ekkontestis kaj ekatakis la bazojn de tiu politika sistemo. La filozofio de la klerisma movado disvastiĝis en la superaj tavoloj de la franca socio, t.e. en la burĝaro kaj en la liberala nobelaro. Kontraŭ la franca absoluta monarkio, oni atentigas la anglan modelon de monarkio limigita de parlamento. Kontraŭ la obeado al la reĝo, oni oponigas la civitanajn rajtojn. La klerismaj filozofiistoj defendas la ideon, ke la supra povo kuŝas en la nacio (la popolo).

La privilegiojn kaj superecon de la nobelaro en la politika vivo ankaŭ malakceptis la etburĝa kaj komerca klasoj (kies situacio pli malbonis ol tiu de iliaj samklasanoj en Nederlando, Britio kaj la germanaj ŝtatoj, ktp.) En la kamparoj, la kamparanoj plendis pro la maljustaj impostoj (ĉefe la tre malpopulara gabelo) kaj pro la subpremo de la feŭdaj sinjoroj, kies pezon pli akre sentigis la ekonomiaj malfacilaĵoj.

La financa kaj ekonomia krizo[redakti | redakti fonton]

Jam de 1614, la francaj reĝoj mastrumadis la ŝtatan financon per plipezigi la malnovan kaj maljustan akcizosistemon, per pruntado de mono, kaj foje per vendi nobeltitolojn kaj aliajn privilegiojn. Tamen, ĉar nobeleco kvitigas el multaj impostoj, tiu politiko prokraste pliakrigis la situacion. Tio instigas la francan kronon, kiu kvazaŭ kolapsas pro ŝuldoj, postuli pli multajn impostojn al la tria Stato. La financa situacio de la ŝtato draste plimalboniĝis pro la elspezoj de la pompega kaj luksega vivo de la kortego en Versailles, kaj pro la teruraj kostoj de la militoj Sepjara kaj Usona. Mallonge antaŭ la revolucio, Francio estis tiom ŝuldhava, ke bankroto minacis.

Cetere, la jaroj antaŭ la revolucio suferis serion de malbonaj rikoltoj, kaŭzitaj de nenormale seka kaj malvarma klimato (hipoteze, pro efekto de forta ciclo El Niño). La ŝrumpo de la grenkvanto konsekvence forte plialtigis la prezon de pano, kiu estis la bazmanĝaĵo de la pli malriĉaj socitavoloj, t.e. la kamparanoj kaj laboristoj. Tio kreis fortan malkontenton en chi tiuj klasoj, kontraŭ "la akaparantoj", t.e. la komercistoj kiuj konservis la varojn por vendi ilin pli multekostaj, post kresko de la prezoj.

Nobela ribelo[redakti | redakti fonton]

La privilegiaj statoj ankaŭ ribelis kontraŭ la reĝa povo. Efektive, la absolutismo forprenis iliajn tradiciajn prerogativojn. En la franca malnova regno, la parlamentoj estis kortumoj. Ili profitis el tiu tradicia rajto, kiu permesis al ili, kiam leĝoj estis registritaj, eldiri rimarkojn kaj kritiki la reĝan politikon. Kvankam ili unue defendis siajn privilegiojn, ili sukcesis esti rigardataj de la publiko kiel popoldefendantoj.

La nobelaro, forigita de la povo dum la regado de Ludoviko la 14-a, revis reveni al la aferoj. Krom tiu politika postulo, estis ekonomia postulo. La nobeloj ne rajtis profesii en multaj kampoj (interalie komercaj), sen perdi sian nobelecon. En tiu jarcento, kiam la bienrentoj ne kreskis kaj la elspezoj por dismontri sian rangon (kostumoj, veturiloj, ktp..) estis pli kaj pli grandaj, ilia aĉetpovo malkreskis. La nobelaro alkoĉiĝis al siaj antikvaj privilegioj, ĉefe al la feŭdaj rajtoj, kaj postulis ke oni pagu akcizojn, kiuj de longe eksiĝis. Ĝi ankaŭ kaperis la monopolan uzon de kelkaj "komunaĵoj", t.e. nekultivitaj kampoj, kiujn tradicie uzis la malriĉaj kamparanoj por paŝti siajn kelkajn brutojn. Tiun plirigoriĝon tre malbone akceptis la kamparanoj, kiuj petas aboli la feŭdajn rajtojn por malplipezigi sian mizeron.

Malgraŭ ĉio ĉi, la vasta plimulto de la francoj en 1789 ne imagis perfortan revolucion kun abolo de monarkio. La reĝo estis, tiam, konsiderata kiel la patro de ĉiuj francoj. Oni amas kaj respektas lin. Tamen, oni esperas profundan reformon de la ŝtato, en paca klimato.

Fiasko de la reformoj[redakti | redakti fonton]

Dum la regadoj de Ludoviko la 15-a (1715-1774) kaj de Ludoviko la 16-a (1774-1792) pluraj ministroj, ĉefe Turgot kaj Necker, malsukcese proponis reformi la francan akcizosistemon por submeti la nobelaron al akcizoj. Tiaj planoj renkontis fortan reziston de la parlamentoj (juraj kortumoj). Parlamentanoj aĉetis sian lokon kun la rajto transdoni ĝin herede. Membreco en tiuj kortumoj, aŭ respondeco en aliaj publikaj oficoj, ofte kondukis en nobelecon (la tiel nomita "robnobeleco", kiun oni distingis disde la antikva nobeleco el militista origino, la "spadnobeleco"). Kvankam ambaŭ kategorioj de nobelo ofte oponiĝis, ili ĉiam celis konservi siajn privilegiojn.

Ĉar la bezono plialtigi la akcizojn metis la reĝon en malkomfortan loko kontraŭ la nobeloj kaj la alta burĝaro, li elektis kiel financajn ministrojn homojn kun nenobela origino. Turgot, Chrétien de Malesherbes, kaj Jacques Necker unu post alia provis reformi la akcizosistemon, kaj interalie bremsi la luksemon de la reĝa kortego. Ĉiuj malsukcesis.

Ekde 1783, la nova financa ministro Calonne restarigis la luksan vivnivelon de la kortego tia, kia dum la regado de Ludoviko la 14-a. Kiam Calonne kunsidigis Asembleon de la Altranguloj en la 22-a de februaro, 1787 por prezenti la financan staton, Francio jam trafis virtualan bankrotecon: neniu alpruntus al la reĝo sufiĉan monon por la elspezoj de la ŝtato kaj de la kortego. Calonne sekvis lia ĉefa kritikinto Loménie de Brienne, ĉefepiskopo de Sens, sed la fundamenta situacio ne ŝanĝiĝis: la ŝtato ne havis krediton.

La monarkio ne sukcesis fari financan reformon pro sistema opono de la parlamentanoj. La "Tago de la tegoloj", okazinta en 1788, markas alianciĝon inter parlamentoj kaj popolo. La protestoj de la familioj trafitaj de la ekonomia krizo, kiuj multobliĝis jam de majo, necesigas intervenon de la kazernanoj la 7-an de junio. Ilin bonvenigas per ĵetado de tegoloj la loĝantoj, kiuj supreniris sur la tegmentojn. Post tiu "Tago de la tegoloj", asembleo de la tri statoj (nobelaro, klerikaro, kaj tria stato) kunsidis en la kastelo de Vizille kaj decidas strikon de la impostoj ĝis kiam la reĝo alvokos Ĝeneralan Ŝtatasembleon por voĉdoni pri ili. Nekapabla restarigi ordon, Ludoviko la 16-a fine cedis en aŭgusto 1788 kaj alvokis la Ĝeneralajn Statojn por la 1-a de majo 1789.

La alvoko al "Ĝeneralaj Statoj" (aŭg. 1788-junio 1789)[redakti | redakti fonton]

La preparado por la kunsido[redakti | redakti fonton]

La alvoko al Ĝeneral Statoj kreis fortan esperon en la franca popolo. La kamparanoj esperas, ke iliaj vivkondiĉoj pliboniĝos per malpezigo aŭ eĉ nuligo de la feŭdaj rajtoj. La burĝaro, sorbinte la klerismaj ideoj, esperas starigon de rajtegaleco kaj de angleca parlamenta monarkio. Ĝi povas kalkuli la subtenon de mallarĝa tavolo de la nobelaro, kiu aliĝis al la novaj ideoj, kaj de la malalta klerikaro kiu vivas ĉe la popolanoj kaj estas sentema pri iliaj malfacilaĵoj. Tio klarigas la vigleco de la politika debato dum la elekto de la deputitoj por la Ĝeneralaj Statoj. Tiuj debatoj traktas interalie la organizon de la Ĝeneralaj Statoj.

Efektive tradicio postulis, ke ĉiu stato elektu proksimume samnombran deputitaron. La elektitoj de ĉiu stato kunsidis, debatis kaj voĉdonis aparte. La rezultoj de la voĉdono de ĉiu stato valoris po unu voĉo. Tiu principo estis la voĉdonado laŭ stato. Tial, sufiĉis ke ambaŭ privilegiaj statoj voĉdonu por konservi la privilegiojn, kaj la Tria Stato estis malplimulto.

La Tria Stato petis duobligi ĝian deputitaron, por ke ĝia spegulu pli bone ĝian pezon en la socio, kaj akcepti la principon de voĉdonado laŭ kapo, t.e. unuecan asembleon kie ĉiuj elektitoj havas po unu voĉo. Ludoviko la 16-a koncedis duobligi la deputitaron de la Tria Stato, sed plu silentis pri la voĉdonado laŭ stato aŭ kapo.

Pamfletoj kaj verkoj de liberalaj nobeloj kaj eklezianoj, interalie la grafo de Antraigues, de Launay, kaj abato Sieyès, argumentis pri la graveco de la Tria Stato. Kiel skribis de Launay, ĝi estis "la Popolo, kaj la Popolo estas la fundamento de Ŝtato; ĝi fakte estas la Ŝtato mem". La fama pamfleto de Sieyès Kio estas la Tria Stato? aperinta en januaro 1789, pliprofondigas tiel: "kio estas la Tria Stato? Ĉio. Kio ĝi ĝis nun estis en la politika ordo? Nenio. Kion ĝi petas? Ekesti io."

Dum la prepardo por la Ĝeneralaj Statoj, petkajeroj (Cahiers de doléances) estis redaktitaj en tuta Francio, listigante ĉiujn plendojn kaj petojn de la statoj. Tiu proceso helpis krei atendon kaj esperon pri iaj reformoj.

La deputitoj de la Tria Stato oponas la reĝon[redakti | redakti fonton]

La 1-a de majo 1789, la deputitoj alvenas al Versailles. Tiuj de la klerikaro (291) kaj de la nobelaro (270) estis pompe akceptataj, sed ne tiuj de la Tria Stato. La 5-a de majo, la reĝo malfermis la Generalajn Statojn. Lia parolado antaŭgardis kontraŭ ĉia reformemo. Necker paroladis dum 3 longaj horoj, sed nur pri financaj aferoj. Estis nenia aludo pri la atendataj reformoj. La potenco ne montris klaran starpunkton pri la demando pri la voĉdonado laŭ stato aŭ kapo. La privilegiaj statoj defendis voĉdonadon laŭ stato. La Tria Stato pledis por la voĉdonado laŭ kapo. Tiam la Tria Stato engaĝiĝis en rezistoproceso, rifuzante kunsidi aparte de la aliaj statoj. Post unu monato da parolado kaj atendado, la Tria Stato iniciatis kontrolon de la povoj de la deputitoj laŭ la teritorioj de ("bailliage" kaj "sénéchaussée") anstataŭ laŭ stato. La 13-a de junio, tri pastroj aliĝas. La 16-a, ili estas dek.

La Nacia Asembleo kaj la Konstitucifara Asembleo (jun. 1789-sept. 1791)[redakti | redakti fonton]

La 17-a de junio, la Tria Stato, laŭ propono de abato Sieyès, retitoliĝas "Nacia Asembleo". La 19-a de junio, la klerikaro, kiu havas fortan malplimulton da pastroj sentemaj pri la problemoj de la kamparanoj, decidas aliĝi al la deputitoj de la Tria Stato por kontrolo de la povoj. La 20-a de junio, la reĝo ŝlosigas la ĉambrego "des Menus", kunsidejo de la Tria Stato. La deputitoj tiam ekiras por kunsidi en la proksima ĉambro de palmludo.

En granda entuziasmo, ili pronuncas la tiel nomatan ĵuron de la palmludo. Ili engaĝiĝas, ke ili ne disiĝu antaŭ doni skribitan konstitucion al Francio. La 23-a de junio, dum reĝa kunsido, kie ĉeestas la tri statoj kun la reĝo, Ludoviko la 16-a ordonas al la deputitoj, ke ili kunsidu aparte. Dum la deputitoj de la nobelaro kaj de la alta klerikaro obeis kaj foriris, la deputitoj de la Tria Stato kaj tiuj de la malalta klerikaro ne moviĝas. Bailly, elektita kiel prezidento, diras al la markizo de Dreŭ-Brézé, kiu venis peti pro la reĝo ke ili foriru, tiun frazon : "mi kredas, sinjoro, ke la Nacia asembleo akceptu nenies ordonon". Laŭ postaj rakontoj, Mirabeau aldiris jenan faman frazon : "iru kaj diri al tiuj, kiuj sendis vin, ke ni estas ĉi tie pro la volo de la popolo, kaj ke ni eliros nur pro la forto de la bajonetoj" (sed tiu ĉi frazo estas malekzakta kaj emfazigita). Kiam venis la 27-a de junio, la reĝa partio estas en malvenka situacio: la krlerikaro, kaj 57 deputitoj de la nobelaro aliĝis al la Tria Stato. Krom tio, la Nacia Asembleo estas subtenata de dikaj tavoloj de la franca popolo: instigaj mesaĝoj alflugas de Parizo kaj de diversaj urboj de Francio. La reĝo fine cedas kaj invitas ĉiujn statojn al komuna kunsido. La 9-an de julio, la Nacia asembleo deklaras sin "Konstitucifara Nacia Asembleo".

La sturmo de Bastilo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Okupo de la fortreso Bastille.

Ludoviko la 16a ŝajnigas cedi al la tria stato. Sed, de la 26a de junio, li venigas taĉmentojn (20 000 soldatoj el fremdaj rotoj) ĉe la ĉefurbon. La burĝaro seniluziiĝas: ĝis tiam, nenio rezultis pro la debatoj en Versajlo, kaj ĝi timas pri la estonteco de la asembleo. La popolo timas ke la soldatoj baros la vojojn al proviziĝo dum, pro la malbonaj rikoltoj de 1788, la prezo de pano plej altas. Komence de julio, tumultoj ekas che la pagbareloj. La reĝo eksigas siajn por li tro liberalajn ministrojn, el kiuj estas Necker, eksigita la 11an de julio. La 12an oni ekscias tion en Parizo. Posttagmeze, en la ĝardenoj de Palais-Royal, la ĵurnalisto Camille Desmoulins admonas la amason, ke ili metu sin en defendostato. Li konsideras la eksigon de Necker kiel atakon kontraŭ la popolo. La 13an de julio, kvardek el la kvardek kvin pagbareloj estas bruligitaj. La grenejoj de la monakinejoj estas forrabitaj. Burĝa milico formiĝas.

Simbola evento estas la preno de la Bastille okazinta je la 14-a de julio 1789. Matene, la tumultuloj ekiris por serĉi armilojn. En revolucia etoso, ili rabis la arsenalon de la Hotelo de la Invalidoj, kie ili trovas armilojn kaj kanonojn sed ne pulvon. Ili poste alvenas la pordojn de la reĝa malliberejo de Bastilo por trovi pulvon, kaj kolektiĝas kun aliaj tumultuloj amasiĝintaj antaŭ la fortreso jam matene.

En julio 1789, estis en tiu prizono nur sep malliberuloj, el kiuj kvar falsigistoj, du frenezuloj kaj unu "seksa krimulo" enŝlosigita pro peto de ties familioj. Bastilo simbolis por ĉiuj la reĝan maljuston. Atendante sian malkonstruon, ĝi estis gardata de okdek invalidoj kaj tridek kvin svisoj. Granda amaso marŝis al Bastilo. La bastilestro, markizo Bernard-René Jordan de Launay volis rezisti sed, pro peto de reprezentantoj de la Urbodomo en kiu sidas konstanta komitato, organo de la burĝa insurekto, li enlasis la amason en la 1an korton. Tiam, li ŝanĝis sian opinion kaj pafigis: estis pluraj mortoj. Ribelaj francaj gardistaroj alportis kanonojn de la Invaliduloj: la bastilestro cedis kaj mallevigis la levpontojn. Estis la dek sepa horo. La Bastilvenkintoj tiam ekiras al la Urbodomo kun siaj kaptitoj. Survoje, markizo De Launay estis mortigita, senkapigita, kaj lia kapo estis metita ekstremen de pikilego. Alirinte en la urbodomon, la tumultuloj akuzis la urbestron pri perfido. Ankaŭ li estis mortigita, kaj lian kapon oni promenigis sur pikilego kun tiu de De Launay.

La reĝo, alarmita pro la perfortoj, retroiris almenaŭ por tiu momento. La markizo de La Fayette transprenis la estrecon de la Nacia Gardistaro en Parizo. Jean-Sylvain Bailly, iama prezidento de la Asembleo en la Palmludejo, fariĝis nova urbestro en nova registara strukturo nomita "la Komunumo". La reĝo vizitis Parizon, kie la 17an de julio li akceptis trikoloran kokardon, inter la krioj "Vivu la Nacio" kaj "Vivu la Reĝo".

Necker estis revokita al la povo, sed lia triumfo estis portempa. Kiel lerta financisto sed malpli lerta politikisto, li malpopularigis sin petante kaj ricevante ĝeneralan amnestion.

La Timego kaj la 4-a de aŭgusto 1789[redakti | redakti fonton]

En la kamparo de la cetero de la lando, de la 15-a de julio 1789 ĝis la 6-a de aŭgusto 1789, diskuris konfuzaj onidiroj, kiujn oni nomis "la Timego". La kamparanoj timis, ke rabistaroj forprenos ilian rikolton. La alvenon de rabistoj oni anoncadis en la vilaĝoj sonorigante la alarmon. Kolektiĝis la kamparanoj kun forkegoj, falĉiloj kaj aliaj iloj. Kompreninte, ke nenia danĝero estas, anstataŭ reiri al siaj okupoj ili iris al la sinjora kastelo. Tie ili postulis la sinjorajn atestilojn, kiuj pravigas la ekonomian kaj socialan superecon de siaj posedantoj, kaj bruligis ilin. Se rezistis la sinjoro aŭ liaj homoj, ili estis batitaj. En kelkaj maloftegaj kazoj, oni murdis la sinjoron, prirabis kaj bruligis la kastelon.

Fronte al tiuj tumultoj, la Konstitucifara Asembleo reagis abolante la privilegiojn, sinjorajn rajtojn, aĉeteblecon de la oficoj kaj la impostan malegalecon, en la nokto de la 4-a de aŭgusto 1789. Jen finiĝis la socio de la "Malnova Regno". Tamen la deputitoj, el kiuj preskaŭ ĉiuj estis bienposedantoj nobelaj aŭ burĝaj, parte ŝanĝis sian decidon redaktante la dekretojn de la 5-a ĝis la 11-a de aŭgusto 1789. Nur la personaj rajtoj (servuto) kaj la ĉasmonopolo estis forigitaj. La rajtoj pri la terrentoj restis aĉetendaj. Povis tute liberiĝi nur la plej riĉaj kamparanoj. Tiel la posedantoj povis konservi siajn ekonomiajn interesojn, estingante la kamparanajn ribelojn.

La kreo de nova konstitucio[redakti | redakti fonton]

La Leĝfara Asembleo[redakti | redakti fonton]

La falo de la monarkio kaj la 1-a Respubliko[redakti | redakti fonton]

En 1792 pro streĉo de la rilatoj inter Francio kaj la aliaj eŭropaj ŝtatoj la ankoraŭ reganta reĝo Ludoviko la 16-a provis fuĝi eksterlanden okaze de la tiel nomita fuĝo al Varennes. Tio provokis radikaligon de la revolucio kaj proklamadon de la Unua Respubliko, la 22-an de septembro 1792.

La Konvencio[redakti | redakti fonton]

La lando pli serĉadis stabilecon dum la periodoj nomataj "Konvencio" (La Convention 1792 - 1795), kie regis teorie la Konstitucio de 1793 (sed ĝi neniam estis aplikata, konsidere la cirkonstancojn) kaj Direktoraro (Directoire 1795 - 1799).

La Teroro[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Teroro (franca revolucio).

La jaroj 1793 - 1794 estas markitaj de plej radikala revolucia povo ĉefe de jakobenoj kun Danton kaj Robespiero : estis "Teroro" (La Terreur), kiu finiĝis kun la "Termidora revolucio" (Révolution de Thermidor) reakcia burĝa kontraŭrevolucio, (kun abortigita provo de socialisma revolucio far Babeuf).

La Termidora kontraŭrevolucio[redakti | redakti fonton]

La Direktoraro[redakti | redakti fonton]

La Konsularo[redakti | redakti fonton]

Oni konsideras ke la periodo de la franca revolucio finiĝas kiam Napoléon Bonaparte faris sian puĉon je la 9-a de novembro 1799 (18-a de brumero de la jaro VIII de la Franca respublika kalendaro).

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

En Esperanto[redakti | redakti fonton]