Pano

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri manĝaĵo. Por aliaj signifoj vidu la paĝon pri la greka dio Pajno.
Pano

Pano estas homa nutraĵo, pretigita el faruno, akvo, fermentaĵo kaj eventuale kun aldonaĵoj (ekz. kemiaj elementoj, komponaĵoj, terpomo). Oni uzas farunon de la cerealoj surlokaj (ekz. tritiko, maizo, hordeo, sekalo ktp).

La kapablecon de la grenoj je fari panon oni mezuras per pluraj metodoj: la Hagberg-a faltempo, la "W", la Chopin-a bobelmezurilo, la protein-kvoto (la kanadaj tritikogrenoj entenas la plej altan kvoton). Pano farita el blanka faruno estas pli bone digestebla, pano el bruna faruno estas pli riĉa je kemiaj elementoj (B-vitamino).

Specialaj panoj:

  • Diabeta pano (el faruno de tritiko kaj sojo)
  • Graham-pano por digestaj perturboj (riĉa je brano)

Paŝoj de la panofarado[redakti | redakti fonton]

Konvena, permana metodo[redakti | redakti fonton]

  • Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
  • Knedado en knedotrogo
  • Maturigo
  • Bakado

Industria metodo[redakti | redakti fonton]

  • Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
  • Knedado
  • Maturigo
  • Bakado
  • Malvarmigo kaj rezervado
  • Vendado loke aŭ transportado al vendejoj

Per hejma panopretigilo[redakti | redakti fonton]

  • Antaŭpreparo de la aldonaĵoj
  • La funkcianta maŝino aŭtomate faras la paŝojn de la knedado ĝis la bakado

Historio de la pano[redakti | redakti fonton]

Oni pretigis unuafoje en la antikva Babilono kaj Egiptio panon. La scio de la panofarado alvenis al la Romia imperio el la Orienta Mediteraneo kaj poste la romianoj disvastigis en la tiam konata mondo. Ĝis la komenco de la 19-a jarcento oni faris la panon permane, poste aperis la panofabrikoj, en kiuj ĉiu paŝo estas mekanigita. Fine de la 20-a jarcento aperis la panopretigilo, aŭtomata maŝino por hejme pretigi la panon.

fermentado[redakti | redakti fonton]

Ne estas konata, kiam gisto estis uzata por baki panon. La plej fruaj raportoj venis el antikva egiptujo.[1] Sciencistoj spekulas, ke miksaĵo de faruno kaj akvo estis lasita pli longe ol kutime je varma vetero kaj la gistoj kiuj okazas en naturaj malpurajhoj de la faruno igis ĝin fermenti antaŭ la bakado. Tiu rezultanta pano estis pli leĝera kaj pli bone gustis ol la kutimaj malmolaj panoj. Oni ĝenerale supozas, ke la fruaj variantoj de acidigo estis tre similaj al moderna fermentpasto.

Interesaj faktoj[redakti | redakti fonton]

En novembro 2009 Matthew Mitnitsky, la posedanto de la manĝejo "Nonni's Italian Eatery" en la urbo Concord (Nov-Hampŝiro, Usono) bakis la plej grandan panon en la mondo — je pezo 101 kilogramo. La novan rekordon konfirmis reprezentantoj de la Guinness-libro de rekordoj. La rekordorompa pano estis poste donacita al la «Amika Kuirejo» de Concord por nutri la malriĉulojn malsatajn.

Por rompi la rekordon, la panego devas esti pli granda versio de la normala manĝaĵo kun la samaj klasikaj ingrediencoj, kaj esti preparita en la daŭro de unu tago, kaj ankaŭ esti manĝebla.[2]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Proverboj[redakti | redakti fonton]

Ekzistas pluraj proverboj pri pano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili[3]:

  • Citaĵo
     Akvo kaj pano servas al sano. 
  • Citaĵo
     Espero panon ne donas. 
  • Citaĵo
     Pli bona pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero. 

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. "The History of Bread Yeast". BBC. Retrieved December 24, 2006.
  2. Plej granda pano en la mondo estas usona! esperante
  3. [1]