Sekalo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Sekalo
Illustration Secale cereale0.jpg
Biologia klasado
Domajno: Eŭkariotoj Eukaryota
Subdomajno: verda lineo Archaeplastida
Regno: Plantoj Plantae
Subregno: Tracheobionta
Filumo: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Unukotiledonoj Liliopsida
Subklaso: Commelinidae
Ordo: Poaloj Poales
Familio: Poacoj Poaceae
Subfamilio: Pooideae
Tribo: Tritikeoj Triticeae
Genro: Secale
L., 1753
specioj
Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  r
Information icon.svg

Sekalo (1) (Secale) estas genro en la familio de poacoj (Poaceae). Ekzistas nur ĉirkaŭ 6 specioj, kiuj kreskas en Mediteraneo kaj Afriko.


Sekalo en la ĉiutaga parolo (2) (Secale cereale, kiel specio sekalo (1)) estas la plej disvatiĝinta grenspecio. Ĝi ne estas klasika genro de la antikva epoko. Oni supozas ties originon en Anatolio (malgranda azio) antaŭ 2000–3000 jaroj kiel trudherbo de tritikkampoj. Unuafoje menciis ĝin Plinius.

Priskribo[redakti | redakti fonton]

spiketo1-glumo, 2-ekstera paleo, 3-aristo, 4-interna paleo, 6-Stameno

Ĝi estas unujara (travintruma) graminaco kun dufloraj spiketoj, ĉirkaŭitaj de du akre pintaj glumoj. Laŭ la regulo THAS klarigita en artikolo Cerealo sekalo dum herba stadio rekoneblas per havi nek Ligulon, nek oreletojn flanke de la foliobazo. Ĝi estas fremde polenita. Se dum polenado la vetero estas malkonvena, fekundiĝo okazas nekompleta. Nefekonditaj floroj povas esti facile parazitataj de ergoto.

Sekalo bone toleras monokulturon, malkonvenajn agrojn, ĉefe tiujn kun alta pH, kaj malvarmetan klimaton.

Sekalo pli bone alkutimiĝis al malvarmeta kaj seka Klimato ol tritiko. La moderna krucigo de tritiko kaj sekalo, la tritikalo unuigas la bonajn ecojn de ambaŭ specioj.

Produktado[redakti | redakti fonton]

Sekalo estas precipe eŭropa cerealo. Ĉirkaŭ 75% de produktado kreskas en Rusio, Belorusio, Pollando, Germanio kaj Ukrainio.

Uzado[redakti | redakti fonton]

Sekalo estas kultivita precipe en Mez- kaj Orienta Eŭropo kiel panogreno. La bak-proprecoj de sekalo subas tiujn de tritiko pro la malgranda gluten-enteno.

Ĝi estas ofte uzata por produkto de miks-pano, aŭ de brunaj panoj ege ŝatataj en Germanio. Ankaŭ bazo por elfaro de mielkuko.

Pro la kompareble alta lisin-enhavo, sekalo iĝas grava ero de la ekvilibra nutrado.

Sekalo uzatas en la alkoholproduktado. Ekzemple la bonaj vodko-tipoj produktiĝas el sekalo. Uzatas ankaŭ kiel furaĝo.

Parazitaj fungoj[redakti | redakti fonton]

Sekalo kun ergoto

Rhynchosporium secalis, Claviceps purpurea, Puccinia recondita, Puccinia graminis f.sp. secalis kaj Fusarium sp parazitas sekalon.


Komponantoj[redakti | redakti fonton]

Komponantoj
akvo 10,95 %
proteino 14,76 %
graso 2,5  %
karbonhidrato 69,76 %
balastmaterialo 14,6 %
mineralmaterialo 2 %

Indikoj je 100 g

brulvaloro 1400 kJ
*Mineralmaterialoj
kalcio 33 mg
fero 2,67 mg
magnezio 121 mg
fosforo 374 mg
kalio 264 mg
natrio 6 mg
zinko 3,73 mg
kupro 0,450 mg
mangano 2,680 mg
seleno 0,035 mg
Vitaminoj
tiamino 0,316 mg
riboflavino 0,251 mg
niacino 4,270 mg
pantotenacido 1,456 mg
Vitamino B6 0,294 mg
Folacido 0,060 mg
Vitamino E 1,870 mg
Alfa-Tokoferolo 1,280 mg
Aminosäuren
Triptofano 154 mg
Treonino 532 mg
Izoleŭcino 549 mg
Leŭcino 980 mg
Lisino 605 mg
Metionino 248 mg
Cistino 329 mg
Fenilalanino 674 mg
Tirosino 339 mg
Aminosäuren
Valino 747 mg
Arginino 813 mg
Histidino 367 mg
Alanino 711 mg
Aspartino 1177 mg
Glutamino 3661 mg
Glicino 701 mg
Prolino 1491 mg
Serino 681 mg



Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]